«Ο αιώνας της Ασίας έχει ήδη ξεκινήσει»

Πάντα ταξίδευε πολύ. Θυμάμαι ένα καλοκαίρι, στα μέσα τη δεκαετίας του ’80,
που έφυγε με μια υποτροφία του BBC. Δουλεύαμε τότε μαζί στο κρατικό ραδιόφωνο
(δεν υπήρχε και άλλο). Και γύρισε από το Λονδίνο έχοντας δει σε 40 μέρες 34
συναυλίες! Από Μάικλ Τζάκσον και Σπρίνγκστιν μέχρι πανκ και αφρικάνικα. Στο
σπίτι του έβρισκες πάντα τους καλύτερους δίσκους. Όταν μετά παντρεύτηκε και
πήγε σε ένα μεγαλύτερο, στην Παραλιακή, το πρώτο που έκανε ήταν να φτιάξει
ειδικά ράφια για τα χιλιάδες βινίλια. Και ας ήμασταν ήδη στην εποχή των CD.
Μετά απέκτησε την τρέλα των κινηματογραφικών DVD. Ό,τι καλό έβγαινε
παγκοσμίως, στο σπίτι του Γιάννη το έβρισκες. Τώρα γιατί τα γράφω όλα αυτά;
Ίσως γιατί ψάχνω κι εγώ μέσα μου να βρω τι σπρώχνει έναν ευτυχισμένο άνθρωπο
να εγκαταλείψει την παρέα του, τη χώρα του και να «χαθεί» στο Πεκίνο. Και να
πεις ότι δεν υπήρχαν δουλειές γι’ αυτόν στην Αθήνα;

Ο Γιάννης Έξαρχος, μόνιμος κάτοικος της Κίνας πλέον, στο Σινικό Τείχος, το μοναδικό ανθρώπινο οικοδόμημα ορατό από το φεγγάρι

Μετά την τηλεοπτική κάλυψη των Ολυμπιακών Αγώνων του 2004 είχε γίνει
περιζήτητος. Ήταν αντιπρόεδρος και γενικός διευθυντής της Athens Olympic
Broadcasting. Ο άρχων του Διεθνούς Ραδιοτηλεοπτικού Κέντρου που κατάφερε να
προσφέρει 4.000 ώρες ζωντανής τηλεόρασης σε 200 κανάλια χωρίς ούτε ένα λαθάκι.
Τέλος πάντων. Σημασία έχει ότι λίγες μέρες μετά τους Αγώνες, ο Γιάννης Έξαρχος
αποφάσισε να φύγει μαζί τη γυναίκα του για την Κίνα. Εκεί έγινε ο senior
executive officer, το ανώτατο εκτελεστικό στέλεχος της Ολυμπιακής
Ραδιοτηλεοπτικής Εταιρείας του Πεκίνου. Αποστολή, η ίδια: να συντονίσει τη
μεγαλύτερη ραδιοτηλεοπτική παραγωγή στον κόσμο. Αυτή τη φορά όμως ζήτησε και
μια χάρη· να φέρει μαζί του από την Αθήνα τα δύο αγαπημένα του σκυλιά.

Το είχες σκεφθεί ποτέ;

Μάλλον. Οι πρώτες σκέψεις μου να γνωρίσω την Κίνα πρέπει να έγιναν πριν από 10
χρόνια, παρακολουθώντας σύγχρονες κινεζικές ταινίες. Μου φάνηκαν πολύ
καινούργιες, πολύ διαφορετικές.

Οι Κινέζοι πώς σου φάνηκαν όταν πια βρέθηκες με τις βαλίτσες στο
Πεκίνο;

Πολύ ζεστοί. Για τους Δυτικούς, οι Κινέζοι είναι κάτι ανέκφραστα πρόσωπα που
εξέχουν από ομοιόμορφες στολές. Θεωρούμε την Κίνα μια χώρα κλειστή, γκρίζα,
αγέλαστη. Αλλά δεν είναι έτσι. Έχουν την εγκράτεια που έχουν όλοι οι Ασιάτες,
είναι πολύ ευγενείς, αλλά τους αρέσει να γελάνε, γίνονται πολύ καλοί φίλοι,
τους αρέσει η διασκέδαση, το ποτό, ο τζόγος, ερωτεύονται διαρκώς σαν
σχολιαρόπαιδα.

Είχες ποτέ φίλους Κινέζους;

Μόνο κινηματογραφικούς ήρωες γνώριζα. Μάθαινα όμως ότι στα καλύτερα
πανεπιστήμια στην Αμερική, στην Αγγλία και στην Ευρώπη οι Κινέζοι φοιτητές
ήταν πάντα πρώτοι. Αυτό μου κινούσε πάντα την περιέργεια.

Αυτοί οι αριστούχοι πού είναι σήμερα;

Γυρίζουν στη χώρα τους. Οι περισσότεροι προέρχονται από ένα χωριό που
ενδεχομένως δεν είχε ρεύμα. Στην οικογένειά τους είναι πολύ πιθανό να υπήρχε
κάποιο τραύμα από την Πολιτιστική Επανάσταση. Ο πατέρας μπορεί να είναι
αγρότης. Έδωσαν όμως εξετάσεις, πήγαν στα καλύτερα πανεπιστήμια του Πεκίνου
και μετά έκαναν μεταπτυχιακά στο Harvard και στο ΜΙΤ! Διαδρομές
συγκλονιστικές.

Γιατί να γυρίζουν πίσω όμως;

Εδώ δεν ήθελα να χάσω εγώ αυτήν την κοσμογονία, γιατί να θέλουν να λείψουν
εκείνοι; Σκέψου ότι σήμερα επιστρέφουν στην Κίνα τρίτης και τέταρτης γενιάς
Κινέζοι από την Αμερική. Είναι βαριά ταυτότητα η κινεζική κι εμείς οι Έλληνες
μπορούμε ίσως να το καταλάβουμε γιατί είμαστε εξίσου παλαιοί. Για τους
Κινέζους είναι αδιανόητη η πρόοδος έξω από το σύνολο. Γι’ αυτούς ο ατομισμός,
τον οποίο θεωρούμε μεγάλη κατάκτηση στη Δύση, είναι σχεδόν ταπεινωτικός.
Σκοπός του ανθρώπου είναι να δημιουργεί σε αρμονία με την οικογένεια, την
κοινωνία, το έθνος. Σεβασμός στους μεγαλύτερους, σεβασμός στις αξίες.

Θα μπορούσε να αναρωτηθεί κάποιος, γυρνούν στον κομμουνισμό;

Γυρνούν στην πατρίδα τους, σε μία χώρα που έχει 10% ανάπτυξη από χρονιά σε
χρονιά. Κάτι που ίσως δεν έχουμε ξαναδεί ποτέ στην ιστορία. Αν η ζωή τους δεν
έχει αλλάξει ήδη προς το καλύτερο, έχουν τη βεβαιότητα ότι αυτό θα συμβεί σε
ένα – δύο χρόνια. Για έναν λαό που η μονάδα του χρόνου είναι ο αιώνας, αυτό
είναι πολύ κοντά.

Ο Γιάννης Έξαρχος κατά τη βράβευσή του από τον δήμαρχο του Πεκίνου με την υψηλότερη διάκριση για ξένους (Great Wall Award – Βραβείο Σινικού Τείχους)

Θα έρθει κάποια στιγμή που θα γίνουν εκλογές στην Κίνα;

Μα δεν υπήρξαν ποτέ ιστορικοί πολιτικοί σχηματισμοί. Η κοινωνική ισοπέδωση
συνέτεινε στο να μη δημιουργηθούν ποτέ, διότι δεν υπήρχαν συστήματα
συμφερόντων. Τώρα δημιουργούνται. Η Κίνα σε λίγα χρόνια θα έχει μεσαία αστική
τάξη 200 εκατομμυρίων ανθρώπων. Προφανώς, δεν εννοώ ότι η Κίνα είναι ανίκανη
να γευθεί τη δημοκρατία. Πώς; Αυτό συζητούν οι σημαντικότεροι διανοητές του
κόσμου. Διαισθάνομαι όμως ότι οι Κινέζοι θα αιφνιδιάσουν και αυτούς και μένα.

Ποια θέματα είναι στην επικαιρότητα στην Κίνα;

Αυτή τη στιγμή με την έγκριση του προέδρου Χου Τζιντάο είναι σε εξέλιξη μια
μεγάλη εκστρατεία κατά της διαφθοράς. Πρόσφατα καθαιρέθηκε ο γενικός
γραμματέας του Κομμουνιστικού Κόμματος της Σαγκάης, πολύ ισχυρό πολιτικό
πρόσωπο.

Πόσα χρήματα κερδίζει ένας Κινέζος;

Ένας εργάτης που δεν έχει καμία εξειδίκευση παίρνει 100 ευρώ τον μήνα. Αλλά οι
απόφοιτοι πανεπιστημίου, και κυρίως όσοι μιλάνε αγγλικά, παίρνουν 1.000 ευρώ.
Υπάρχουν και στελέχη που παίρνουν 3.000 ευρώ.

Και ο αγρότης ζει με 50 ευρώ τον μήνα;

Οι αγρότες έχουν ζήσει και τεράστιες περιόδους της ζωής τους χωρίς να
χρησιμοποιούν καν χρήματα. Καλλιεργούσαν και αντήλλασσαν.

Παίρνει κάποιος έναν καλό μισθό. Τι θα τον κάνει; Θα πάρει
ένα αμάξι;

Στο Πεκίνο προστίθενται ένα εκατομμύριο νέα αυτοκίνητα κάθε χρόνο.

Μπορεί να πάρει ένα καλύτερο σπίτι;

Σήμερα μπορεί να πάρει και σπίτι. Μέχρι πριν από 10 χρόνια ζούσαν τρεις
οικογένειες μαζί σε ένα σπίτι. Τώρα θα πάρει ένα μικρό σπίτι 60, 70
τετραγωνικών σε μια καινούργια κατασκευή. Όμως παρά τις προσπάθειες του
κράτους να ενισχύσει την κατανάλωση, οι άνθρωποι παίρνουν λίγα λεφτά και τα
μισά τα αποταμιεύουν.

Τα κινέζικα προϊόντα γεμίζουν δηλαδή τα σπίτια της Δύσης, αλλά όχι
τα δικά τους;

Ναι, στην Αμερική όλοι χρωστάνε – το σπίτι, το αυτοκίνητο. Στην Κίνα δεν
χρωστάει κανείς.

Εγχώρια επιχειρηματική δραστηριότητα υπάρχει στην Κίνα;

Οι μεγαλύτερες εταιρείες στην Κίνα είναι κινεζικές.

Κρατικές;

Όχι απαραίτητα. Υπάρχουν μεγάλες εταιρείες που ήταν πρώην κρατικές υπηρεσίες
και σήμερα προσπαθούν σιγά σιγά να αποκτήσουν εταιρική κουλτούρα. Αρκετές
κατασκευαστικές εταιρείες είναι ουσιαστικά πρώην Διευθύνσεις του δικού τους
ΥΠΕΧΩΔΕ. Αλλά υπάρχουν και πάρα πολλά παραδείγματα απολύτως ιδιωτικών
πρωτοβουλιών. Η Lenovo έχει γίνει πια η μεγαλύτερη εταιρεία στον πλανήτη στην
κατασκευή κομπιούτερ.

Lenovo;

Ναι, στην Ευρώπη δεν είναι τόσο γνωστή, γιατί δεν έχουν προλάβει να ασχοληθούν
με την Ευρώπη. Ένας μηχανικός 50 χρόνων και μία οικονομολόγος 48 ετών
δανείστηκαν, πούλησαν, συνεργάστηκαν και δημιούργησαν έναν κολοσσό, ο οποίος
αγόρασε τον τομέα κομπιούτερ της ΙΒΜ. Ο Ali Baba, η ιντερνετική εταιρεία της
Κίνας, έχει κεφαλαιοποίηση που πλησιάζει σήμερα αυτή του Google. Ο άνθρωπος
που την έχει φτιάξει ήταν ένας μανιακός με τα κομπιούτερ και για το software
μάζεψε πέντε φίλους και ξεκινήσανε.

Αυτή είναι πλέον η αστική τάξη της Κίνας;

Ναι, με ιστορία τριών ετών. Ο διευθύνων σύμβουλος της Lenovo, μέχρι πριν από
δύο χρόνια, ζούσε ακόμη σε ένα μικρό διαμέρισμα. Τώρα άλλαξε σπίτι.

Οι Κινέζοι έχουν επίγνωση αυτού του κινέζικου Big Bang;

Βεβαίως ξέρουν ότι η χώρα τους είναι το νέο σύνορο του κόσμου. Ο υπόλοιπος
κόσμος παρακολουθεί την Κίνα με δέος, φόβο, προσδοκίες και ελπίδες. Όταν ζεις
στην Κίνα απλώς δεν μπορείς να βαρεθείς ούτε ένα δευτερόλεπτο.

«Η Κίνα δεν είναι χώρα της αρπαχτής»

Για τον Γιάννη Έξαρχο η Κίνα παραμένει μια χώρα που αξίζει να επενδύσει κανείς
αρκεί να το κάνει οργανωμένα, με σχεδιασμό και πόρους: «Προφανώς η Κίνα
ήδη δεν είναι χώρα της ευκαιρίας με την έννοια της “αρπαχτής”. Δηλαδή αν
κάποιος σήμερα θέλει να ανοίξει μία επιχείρηση στη Σαγκάη, είναι σαν να την
κάνει στο Λος Άντζελες και είναι λογικό, διότι οι ανταγωνιστές είναι οι
μεγαλύτερες επιχειρήσεις του πλανήτη. Η General Electric έχει 40.000
υπαλλήλους, η Siemens 25.000. Απ’ την άλλη πλευρά τα περιθώρια της ανάπτυξης
είναι ακόμη τεράστια, που σημαίνει ότι ευκαιρίες υπάρχουν».

Προλαβαίνουν δηλαδή να έρθουν Έλληνες επιχειρηματίες;

Ναι, αν θέλουν όμως να κάνουν μια σοβαρή επένδυση με σχεδιασμό και πόρους. Οι
οικονομικές ευκαιρίες είναι οι μεγαλύτερες στην ιστορία. Το ίδιο, όμως, και τα
ρίσκα. Στη Δύση και στην Ελλάδα έχουμε συνδυάσει την εικόνα της Κίνας με τα
φτηνά προϊόντα και τα φτηνά εργατικά. Αυτό έχει ημερομηνία λήξης. Το ίδιο
ακριβώς φαινόμενο παρουσιάστηκε με την Κορέα και με την Ιαπωνία και σε 10
χρόνια άρχισαν να παράγουν πολύ προχωρημένα προϊόντα και υπηρεσίες.

Και αυτό που λένε ορισμένοι Δυτικοί; Ότι η Κίνα θα είναι πάντα για
τα φθηνά;

Το Χονγκ Κονγκ είναι ένα τροπικό νησάκι, χωρίς πλουτοπαραγωγικές πηγές, που το
δέρνουν οι τυφώνες. Ο μοναδικός πλούτος των κατοίκων του είναι το μυαλό τους
και η ομαδικότητά τους. Σήμερα είναι το τρίτο μεγαλύτερο οικονομικό κέντρο του
κόσμου. Το Χονγκ Κονγκ έχει 7 εκατομμύρια και το 95% είναι Κινέζοι. Στην
υπόλοιπη Κίνα υπάρχουν 1,3 δισεκατομμύρια αδέρφια τους οι οποίοι μόλις τώρα
«ξεκινούν». Σε λίγα χρόνια οι Κινέζοι θα σχεδιάζουν τα κτίρια αλλά και τους
υπολογιστές για την Ευρώπη και την Αμερική.

Και εμείς;

Εννοείς οι Δυτικοί; Στη Δύση πρέπει να καταφέρουμε να κάνουμε κάτι ακόμη πιο
προωθημένο, γιατί ο αιώνας της Ασίας έχει ήδη ξεκινήσει.

«Ο μεγάλος άγνωστος για τον υπόλοιπο κόσμο είναι ο κινεζικός λαός»

Ο Γιάννης Έξαρχος μπροστά στον πήλινο στρατό στο Σιάν, την αρχαία πρωτεύουσα της Κίνας, με τον Ισπανό Manolo Romero και τον Ma Guoli, τον «Κινέζο Διακογιάννη»

Από την ημέρα της ανάθεσης των Ολυμπιακών Αγώνων στο Πεκίνο, η ολυμπιακή
οικογένεια προετοιμάζεται για τη μεγαλύτερη οργανωτική επιτυχία. Οι Κινέζοι
μπορούν να ανεβάσουν τον πήχυ ψηλότερα απ’ ό,τι τον πήγε η Αθήνα και θα είναι
έκπληξη το αντίθετο.

Έχεις κάποια εικόνα πώς θα είναι οι Ολυμπιακοί Αγώνες στο Πεκίνο;

Όλος ο κόσμος προεξοφλεί ότι η Κίνα θα κάνει πολύ μεγάλους Αγώνες,
εντυπωσιακούς, επειδή η χώρα είναι μεγάλη. Νομίζω όμως ότι η πρόκληση απ’ την
πλευρά των Κινέζων είναι να δείξουν στον κόσμο ότι η μεγαλύτερη δύναμη της
χώρας τους είναι η σκέψη και τα συναισθήματά τους. Ο μεγάλος άγνωστος για τον
υπόλοιπο κόσμο είναι ο κινεζικός λαός και ίσως είναι μια μοναδική ευκαιρία για
τους Κινέζους να εκφραστούν, διότι για πολλά χρόνια δεν μπορούσαν να εκφράσουν
τα συναισθήματά τους.

Στη Δύση πάντως ανησυχούν ότι τα έργα που γίνονται για τους Αγώνες
επιβαρύνουν ακόμη περισσότερο το περιβάλλον της χώρας αλλά και όλου του
πλανήτη.

Οι Κινέζοι είχαν υποσχεθεί ότι για τη διοργάνωση των Αγώνων θα κάνουν 2,5
χιλιάδες παρεμβάσεις που έχουν σχέση με το περιβάλλον. Έχουν κάνει ήδη πάνω
απ’ τις μισές. Απομακρύνουν εργοστάσια, έχουν υποσχεθεί ότι μέχρι τους Αγώνες
το 50% της επιφάνειας του Πεκίνου θα είναι καλυμμένο με πράσινο. Αλλά τα
προβλήματα παραμένουν τεράστια.

Ο φόβος είναι μήπως στο όνομα της ανάπτυξης στρέψουν την πλάτη στο
περιβάλλον. Όπως άλλωστε έκαναν τόσες δεκαετίες και οι Δυτικοί.

Ναι και εδώ υπάρχει ένα θέμα ηθικής τάξεως. Όλοι οι Δυτικοί φωνάζουμε, αφού
όμως έχουμε δαπανήσει τις βασικές πηγές και έχουμε καταστρέψει το μέλλον ενός
πλανήτη. Οι Κινέζοι πάντως αναγνωρίζουν ότι υπάρχει μεγάλο θέμα.

Και τι κάνουν;

Φυτεύουν εκατομμύρια δέντρα στα βουνά γύρω απ’ το Πεκίνο, που είχαν γυμνωθεί
τα χρόνια του Μάο και δημιουργούν τρομερό πρόβλημα με τις αμμοθύελλες απ’ την
έρημο. Συνεχώς κάτι κάνουν. Αλλά θα πρέπει να καταλάβουμε ότι οι ρυθμοί
ανάπτυξης είναι τέτοιοι που οι Κινέζοι δεν προλαβαίνουν να καθήσουν να
σκεφτούν. Οι ουρανοξύστες χτίζονται σε έξι μήνες. Το 30% των κατασκευαστικών
γερανών του κόσμου, είναι αυτή τη στιγμή εγκατεστημένοι στο Πεκίνο. Οι Κινέζοι
πρέπει να αναπτύξουν μέσα στα επόμενα 10 χρόνια, 40 με 50 πόλεις των 5
εκατομμυρίων.