Δύο «αγκάθια» για την Ευρώπη

Αποδυναμωμένη προσέρχεται σήμερα η Ε.Ε. στη Σύνοδο Κορυφής με τον Πούτιν
στο Ελσίνκι, έπειτα από το πολωνικό βέτο στη δρομολόγηση μιας νέας συμφωνίας
σύμπραξης με τη Ρωσία. Αυτό όμως είναι μόνο το ένα σκέλος της πρόκλησης που
αντιμετωπίζει λίγο πριν κλείσει το 2006 η Ευρώπη. Το άλλο είναι οι, εξίσου
δύσκολες, σχέσεις της με την Τουρκία.

Στο Ελσίνκι. Η πρόεδρος της Φινλανδίας, Τάρια Χάλονεν, συνομιλεί με τον Ρώσο ομόλογό της, Βλαντίμιρ Πούτιν, πριν από τη Σύνοδο Κορυφής της Ε.Ε. με τη Ρωσία

Παρά τις διήμερες εντατικές διαπραγματεύσεις ανάμεσα στους Ευρωπαίους
πρεσβευτές και την ύστατη «πυροσβεστική» προσπάθεια του προέδρου της Κομισιόν,
Ζ. Μ. Μπαρόζο, η Πολωνία δεν πείστηκε τελικά να άρει το βέτο που είχε ασκήσει
κατά την έναρξη συνομιλιών για μια νέα συμφωνία σύμπραξης με τη Ρωσία στους
τομείς της ενέργειας, του εμπορίου, της πολιτικής συνεργασίας, των ανθρωπίνων
δικαιωμάτων και της μετανάστευσης.

Ο λόγος είναι η επιμονή της Ρωσίας να διατηρεί το εμπάργκο που επέβαλε στις
εισαγωγές πολωνικού κρέατος και λαχανικών έπειτα από μια διένεξη σχετικά με
πλαστά κτηνιατρικά πιστοποιητικά. Πολωνία και Ρωσία διατυπώνουν υποψίες για
πολιτικά υποκινούμενη «αδιαλλαξία». Ζημιωμένη πάντως βγαίνει η Ε.Ε., η οποία
ήλπιζε να ενσωματώσει στη νέα συμφωνία σύμπραξης (που θα διαδεχόταν την ήδη
υφιστάμενη αλλά περιορισμένης εμβέλειας συμφωνία όταν αυτή λήξει, στα τέλη του
έτους) πολλές αρχές του Διεθνούς Ενεργειακού Χάρτη, τον οποίο η Ρωσία αρνείται
να υπογράψει.

Ρωσία και Τουρκία, σημειώνει σε έκθεσή του ο Τσαρλς Γκραντ, διευθυντής του
Κέντρου για την Ευρωπαϊκή Μεταρρύθμιση, έχουν πολλά κοινά: αμφότερες
βρίσκονται μεταξύ Ευρώπης και Ασίας, με τις πολιτιστικές τους πρωτεύουσες
(Αγία Πετρούπολη και Κωνσταντινούπολη) στραμμένες προς τη Δύση και τις
πολιτικές τους πρωτεύουσες (Μόσχα και Άγκυρα) στραμμένες περισσότερο προς το
εσωτερικό. Και οι δύο «κατάγονται» από πολυεθνικές αυτοκρατορίες, που έχουν
πλέον διαλυθεί. Και οι δύο διατηρούν αμφιβολίες όσον αφορά την ευρωπαϊκή τους
ταυτότητα, την οποία υπερασπίζονται στους κόλπους τους οι εκσυγχρονιστικοί και
απορρίπτουν οι συντηρητικοί κύκλοι. Και στις δύο υποβόσκει μονίμως ένας
έντονος, ενίοτε παρανοϊκός, εθνικισμός· συνοδεύεται από μια τάση
συγκεντρωτισμού που πλήττει τα δικαιώματα των εθνοτικών μειονοτήτων, των
Κούρδων στην Τουρκία, των Τσετσένων στη Ρωσία. Και στη Ρωσία και στην Τουρκία,
«ξένες δυνάμεις» κατηγορούνται ότι ενθαρρύνουν τις αυτονομιστικές τάσεις. Και
στις δύο, απολυταρχικά καθεστώτα απειλούν τα ανθρώπινα δικαιώματα και τις
ελευθερίες των πολιτών. Μόλις χθες άρχισε η δίκη δύο Τούρκων πολιτών που
προσηλυτίστηκαν στον χριστιανισμό, για προσβολή του «τουρκισμού» και υποκίνηση
θρησκευτικού μίσους εναντίον του Ισλάμ.

ΤΙ ΛΕΝΕ ΟΙ ΑΝΑΛΥΤΕΣ

«Παραμένει διχασμένη»

ΟΠΩΣ ΣΗΜΕΙΩΝΕΙ στη «Monde» ο Τομάς Φερενκζί, κανείς δεν μπορεί να
ισχυριστεί πως η Ρωσία και η Τουρκία είναι «εύκολοι» εταίροι. Αντιθέτως:
φτάνουν συχνά ακόμα και στην πρόκληση, δεν διστάζουν μάλιστα να συμμαχήσουν
έναντι της Ευρώπης: τα τελευταία πέντε χρόνια, οι άλλοτε εχθρικές τους σχέσεις
γίνονται όλο και στενότερες. Ούτε η μία ούτε η άλλη χώρα μοιάζουν επί του
παρόντος διατεθειμένες να κάνουν πίσω: η Τουρκία επαναλαμβάνει πως δεν
πρόκειται να ανοίξει τα λιμάνια και τα αεροδρόμιά της για την Κύπρο, ενώ η
Ρωσία επαναλαμβάνει πως δεν πρόκειται να υπογράψει τον Διεθνή Ενεργειακό Χάρτη
που θα την υποχρέωνε να προσφέρει στους ξένους επενδυτές δίκαιη πρόσβαση στα
αποθέματα πετρελαίου και αερίου που διαθέτει. Αντ’ αυτού, τεντώνει το σκοινί
χαρακτηρίζοντας το βέτο της Πολωνίας «ευρωπαϊκό πρόβλημα» και απειλώντας να
απαγορεύσει από την 1/1/07 – ημερομηνία ένταξης της Βουλγαρίας και της
Ρουμανίας – όλες τις εισαγωγές κρέατος από την Ε.Ε. λόγω «ανεπαρκών
υγειονομικών ελέγχων» στις δύο αυτές χώρες.

Κοινοί στόχοι

«Οι μέθοδοι», σημειώνει η «Monde», «διαφέρουν. Η Τουρκία καλείται να
διαπραγματευθεί την ένταξή της στην Ε.Ε. ενώ η Ρωσία όχι. Για την Ευρώπη,
όμως, ο στόχος είναι ο ίδιος: η οικοδόμηση στα ανατολικά σύνορά της, στα όρια
του μουσουλμανικού κόσμου, μιας ζώνης ειρήνης και συνεργασίας. Άγκυρα και
Μόσχα μπορούν να διαδραματίσουν σημαντικό ρόλο στην υλοποίηση αυτού του
σχεδίου». Κάτι τέτοιο όμως δεν πρόκειται να γίνει όσο η Ευρώπη παραμένει
διχασμένη – και η στάση της εναλλάσσεται μεταξύ αδιαλλαξίας και ευελιξίας –
υποκύπτοντας πότε στην αυστηρότητα κάποιων κρατών-μελών της και πότε στην
επιείκεια άλλων.