Μηχανική παραγωγή ανθρώπων

Δεκάδες επιστημονικά εργαστήρια σε όλο τον κόσμο ανταγωνίζονται στην κούρσα
της τεχνητής αναπαραγωγής. Ωάρια και σπερματοζωάρια αναπτύσσονται, ζουν και
πεθαίνουν σε δοκιμαστικούς σωλήνες, τεχνητές μήτρες και ποντίκια.

Στο μέλλον, οι γυναίκες ίσως μπορούν να καταψύχουν τα ωάριά τους όσο είναι
ακόμα γόνιμες. Σήμερα, η μέθοδος αυτή είναι ακόμα πολύ ακριβή, με χαμηλά
ποσοστά επιτυχίας. Το τελευταίο διάστημα οι επιστήμονες έχουν παραγάγει ωάρια
και κύτταρα που μοιάζουν με σπέρμα από ζωικά βλαστοκύτταρα. Φέτος, τα πρώτα
ποντίκια γεννήθηκαν από εργαστηριακό σπέρμα.

Τα τεχνικά και πρακτικά εμπόδια παραμένουν τεράστια, αλλά αν οι ερευνητές
πετύχουν τον στόχο τους, οι επιπτώσεις δεν θα περιοριστούν στη βοήθεια όσων
έχουν προβλήματα γονιμότητας. Περισσότερα ωάρια σημαίνει περισσότερες επιλογές
για τα ζευγάρια που θα μπορούν να παράγουν εκατοντάδες έμβρυα, από τα οποία θα
επιλέξουν όσα δεν έχουν γενετικές ανωμαλίες και διαθέτουν τα επιθυμητά
κληρονομημένα χαρακτηριστικά.

Αν επιτραπεί ποτέ κάτι τέτοιο, αυτή η νέα πηγή ωαρίων και σπέρματος θα έκανε
εύκολη τη γενετική μηχανική ανθρώπων. Θα ήταν δυνατό ακόμα και για ομοφυλόφιλα
ζευγάρια να αποκτήσουν παιδιά που να είναι γενετικώς δικά τους. Στην πράξη
βέβαια, προς το παρόν, η μέθοδος αυτή παραμένει δύσκολη υπόθεση, με πολλές
αποτυχημένες απόπειρες.

Πείραμα με ποντίκια. Τα ανθρώπινα ωάρια χρειάζονται περισσότερο χρόνο
για να αναπτυχθούν στο σώμα από ό,τι στα εργαστήρια. Τα σπερματοζωάρια
αποδεικνύονται λιγότερο σθεναρά στην αντίστασή τους να αναπαραχθούν τεχνητά.
Φέτος, στο εργαστήριο ομάδας του Πανεπιστημίου του Νιούκαστλ γεννήθηκαν
ποντίκια από σπέρμα που προήλθε από εμβρυϊκά βλαστοκύτταρα. «Όμως, το ποσοστό
επιτυχίας είναι χαμηλό. Όσα ποντίκια γεννήθηκαν είχαν πολλά προβλήματα και
τελικά πέθαναν», λέει στο «New Scientist» ο Καρίμ Ναέρνια από την ομάδα. Το
μεγαλύτερο πρόβλημα που αντιμετωπίζουν οι ειδικοί που προσπαθούν να αναπτύξουν
ωάρια και σπερματοζωάρια στο εργαστήριο είναι η προσομοίωση της διαδικασίας
αποτύπωσης γενετικών χαρακτηριστικών.

Είναι κάτι που συμβαίνει σε διαφορετικούς τύπους κυττάρων στο σώμα, όπου
ποικίλα σετ γονιδίων ενεργοποιούνται ή απενεργοποιούνται προσθέτοντας χημικές
ουσίες στο DNA. Σε κάθε στάδιο ανάπτυξης των ωαρίων, πρέπει να αφαιρούνται και
να προσθέτονται νέες ουσίες. Οποιαδήποτε διαταραχή στη διαδικασία αυτή θα
προκαλέσει σοβαρές ανωμαλίες ή και τον θάνατο του εμβρύου. Είναι μία
διαδικασία που δεν την έχουν μάθει ακόμα οι ειδικοί. Όταν το πετύχουν, τα
πράγματα θα γίνουν πιο εύκολα.

Οι μελλοντικές εξελίξεις στην αναπαραγωγική τεχνολογία δεν αποκλείεται να δώσουν τη δυνατότητα σε δύο άντρες να κάνουν παιδί χωρίς τη χρήση ωαρίου. Αντίθετα, δύο γυναίκες ίσως μπορούσαν να κάνουν κόρη χωρίς τη χρήση σπέρματος, όχι όμως γιο

Με παρένθετη μητέρα. Παρά τα εμπόδια, πολλοί πλέον πιστεύουν ότι δεν θα
αργήσει η μέρα που θα γεννηθεί το πρώτο παιδί εργαστηρίου με τεχνητά ωάρια ή
σπέρμα. Η είδηση είναι πως αυτή η εξέλιξη ίσως δώσει τη δυνατότητα σε δύο
άντρες να κάνουν παιδί που να προέρχεται γενετικώς και από τους δύο, χωρίς τη
χρήση ωαρίου. «Στη θεωρία είναι πιθανό. Μπορεί τα βλαστοκύτταρα να παράγουν
σπέρμα και ωάρια. Αλλά υπάρχουν πολλά σημαντικά προβλήματα που πρέπει να
ξεπεραστούν, όπως η έλλειψη στήθους και μήτρας. Αυτό σημαίνει βέβαια πως το
παιδί πρέπει να το κυοφορήσει παρένθετη μητέρα», εξηγεί ο Ρενέ Ρέιχο Πέρα από
το Πανεπιστήμιο του Σαν Φρανσίσκο, ο οποίος ερευνά την ανάπτυξη των κυττάρων
που ορίζουν το φύλο.

Χωρίς αρσενικό χρωμόσωμα. Αντίθετα, για δύο γυναίκες τα πράγματα είναι
ακόμα δυσκολότερα γιατί δεν διαθέτουν το αρσενικό χρωμόσωμα Υ, το οποίο φέρει
τα γονίδια που χρειάζονται για την παραγωγή του σπέρματος. «Τουλάχιστον εμείς
οι άντρες εξακολουθούμε να είμαστε χρήσιμοι για κάτι», λέει ο Ρόμπιν
Λοβέλ-Μπατζ από το Εθνικό Ινστιτούτο Ιατρικής Έρευνας στο Λονδίνο.

Παραμορφώνονται

τα έμβρυα στην τεχνητή μήτρα

ΘΑ ΜΠΟΡΟΥΣΑΝ μία μέρα οι γυναίκες να κάνουν παιδιά χωρίς να μείνουν
έγκυοι; Οι τεχνητές μήτρες αναφέρονται συχνά σε έργα επιστημονικής φαντασίας,
από τον «Θαυμαστό νέο κόσμο» του Άλντους Χάξλεϊ μέχρι το «Μάτριξ». Τώρα, η
ομάδα της Χουνγκ-

Τσινγκ Λιου προσπαθεί να τις κάνει πραγματικότητα στο Κέντρο Αναπαραγωγικής
Ιατρικής του Πανεπιστημίου Κορνέλ στη Νέα Υόρκη.

Οι επιστήμονες ανέπτυξαν έμβρυα ποντικών και τα διατήρησαν επί 17 ημέρες σε
μία τεχνητή μήτρα που δημιούργησαν από κύτταρα φυσικής μήτρας και συνδετικό
ιστό. Μέχρι τώρα, τα αποτελέσματα είναι μοιρασμένα. Τα έμβρυα που παραμένουν
στην τεχνητή μήτρα παραμορφώνονται. Όσα όμως εμφυτεύονται σε μήτρες θηλυκών
ποντικών αναπτύσσονται χωρίς προβλήματα. Είναι όμως πολύ μικρότερα σε μέγεθος
από το φυσιολογικό. «Πιστεύουμε πως είναι πιθανό να έχουμε μία λειτουργική
τεχνητή μήτρα ποντικού στην επόμενη δεκαετία», λέει η Λιου.

Στόχος της είναι να βοηθήσει όσες γυναίκες παρουσιάζουν κάποια βλάβη στη μήτρα
και δεν μπορούν να κάνουν παιδιά. Θα μπορούσαν για παράδειγμα να αποκτήσουν
μία εμφυτευμένη τεχνητή μήτρα ή, θεωρητικά, ακόμα και μία εξωσωματική μήτρα. Η
ερευνητική ομάδα έχει ήδη αναπτύξει και διατηρήσει ανθρώπινα έμβρυα μέσα σε
τεχνητές μήτρες επί 10 μέρες. Βέβαια, οι ηθικοί και νομικοί περιορισμοί είναι
τεράστιοι και για να παρακαμφθούν θα χρειαζόταν πολύς χρόνος.

Επιμέλεια: Στέφανος Κρίκκης, Εύη Ελευθεριάδου