ΤΡΙΤΗ ΑΠΟΨΗ Σχολικά βιβλία χωρίς δοκιμή;

Τα νέα σχολικά βιβλία, «ζεστά» ακόμα από το τυπογραφείο, φαίνονται πιο
ελκυστικά και καλογραμμένα από εκείνα που ήλθαν να αντικαταστήσουν. Αυτό όμως
δεν επαρκεί για να εκτιμήσουμε τη λειτουργικότητά τους. Σε ό,τι αφορά την
επιμόρφωση των εκπαιδευτικών που θα τα διδάξουν, αν και μικρή και μη επαρκής
σε διάρκεια, in vitro και όχι in vivo (σε πραγματικές δηλαδή καταστάσεις
τάξης), έγινε με πολλές διαφοροποιήσεις ως προς την ποιότητά της ανάλογα με
την περιοχή, τον επιμορφωτή, το επίπεδο εκπαίδευσης (Δημοτικό, Γυμνάσιο) κ.ά.,
χωρίς όμως μεγάλα προβλήματα.

Εννοείται ότι θεωρήθηκε περιττή πολυτέλεια (!) η πιλοτική εφαρμογή τους σε
μικρό αριθμό σχολείων πριν από τη γενίκευσή τους, ώστε να φανούν στην πράξη τα
θετικά και τα αρνητικά τους στοιχεία. Επιλέχτηκε η δοκιμή να γίνει στα
χιλιάδες σχολεία, και μετά βλέπουμε! Αυτή είναι η κουλτούρα μας για τις
εκπαιδευτικές αλλαγές εδώ και δεκαετίες πολλές.

Πιλοτική εφαρμογή σημαίνει να δοκιμαστούν τα νέα βιβλία σε μικρό αριθμό
σχολείων (λύση οικονομική και λειτουργική) με πρόβλεψη υποστηρικτικής και
ερευνητική δομής. Σημαίνει π.χ. μείωση στο ωράριο των εκπαιδευτικών που τα
χρησιμοποιούν πρώτη φορά, ώστε να συμμετάσχουν σε καταγραφές, παρατηρήσεις,
τροποποιήσεις, συνεργασίες με υποστηρικτικές/ερευνητικές ομάδες που θα
παρακολουθούν την πρακτική εφαρμογή τους στα σχολεία.

Η δοκιμή σε 20, για παράδειγμα, επιλεγμένα σχολεία ανά την Ελλάδα, σε
πραγματικές καταστάσεις τάξης, θα συνέβαλλε σημαντικά στην αντιμετώπιση
σοβαρών ζητημάτων, όπως:

1. Πρόληψη δυσλειτουργιών για εκατοντάδες χιλιάδες παιδιά και δεκάδες
χιλιάδες εκπαιδευτικούς.

2. Αναθεώρηση και βελτίωση των νέων βιβλίων.

3. Αποτελεσματικότερη επιμόρφωση των εκπαιδευτικών, που θα βασίζεται
στα όσα θα αναδείξει η πιλοτική εφαρμογή των βιβλίων και όχι μόνο στις ιδέες ή
στις σκόρπιες και μάλλον σε διαφορετικό πλαίσιο εμπειρίες των συγγραφικών
ομάδων.

Θα μπορούσε ενδεχομένως κάποιος να συλλογιστεί πάνω στα πιθανά σενάρια που
πρόκειται να ακολουθήσουν σε ό,τι αφορά το εγχείρημα των νέων βιβλίων:

4. θα παρακολουθήσει την εξέλιξή του και ποιος θα συνδράμει στα όποια
προβλήματα εμφανιστούν ή θα αξιοποιήσει τα όποια θετικά του στοιχεία. Υπάρχει
μια τέτοια οργανωτική δομή εν λειτουργία;

5. Υπάρχει σχέδιο, στρατηγική, χρονοδιάγραμμα; Ο αυτόματος πιλότος δεν
είναι ό,τι καλύτερο και ας ελπίσουμε ότι δεν οδηγεί αυτός.

6. Ποιος άραγε θα αξιολογήσει το εγχείρημα αυτό και με ποια κριτήρια;

7. Υπάρχει κάποιο άτομο ή ομάδα με κύρος στην εκπαιδευτική κοινότητα
που να συντονίζει αυτό το εγχείρημα;

Μην ξεχνάμε ότι παρ’ όλο που πολλά από τα καινούργια βιβλία κομίζουν καινοτόμα
στοιχεία, τουλάχιστον για την ελληνική εκπαιδευτική παράδοση, όπως δουλειά σε
ομάδες, βιωματική διδασκαλία, συνεργασία των εκπαιδευτικών για τις
εκπαιδευτικές τους πρακτικές, το ελληνικό σχολείο παραμένει χωρίς
θεσμοθετημένη ουσιαστική παιδαγωγική συζήτηση στο εσωτερικό του, με συχνά
κομματικά άτομα στην ηγεσία του, με εκπαιδευτικούς συχνά απογοητευμένους και
κάποιες φορές αβοήθητους και σε αδιέξοδα. Πώς τα όποια καινοτόμα στοιχεία
θα ριζώσουν σε μια τέτοια κουλτούρα; Πώς θα ξεπεραστούν αυτές οι
αντιφάσεις; Πώς θα μετασχηματιστούν στην καθημερινή πρακτική όσα
επαγγέλλονται τα νέα βιβλία;

Ας μην ξεχνάμε ότι τα βιβλία είναι ένα μέσο και όχι το άπαν της
εκπαιδευτικής διαδικασίας, η οποία είναι πολύπλοκη, πολυπαραγοντική και
δαιδαλώδης. Εκεί εμπλέκεται ο εκπαιδευτικός, η κουλτούρα, η ηγεσία, η
διοίκηση, η διαχείριση και οι άρρητες συνήθως μικροπολιτικές του σχολείου, η
εκπαιδευτική πολιτική κ.ά. Μήπως το στοίχημα της όποιας αλλαγής σχετίζεται
περισσότερο με αυτά; Μόνο η αλλαγή κάποιων μέσων, όσο σημαντικών και αν είναι,
όπως τα σχολικά εγχειρίδια ενδεχομένως, δεν επαρκεί ακόμα και αν είναι σε πιο
σύγχρονες κατευθύνσεις. Μάλιστα, εγκυμονεί κινδύνους αν δεν συνοδεύεται με την
κατάλληλη υποστήριξη, όπως έχει δείξει η διεθνής εμπειρία από τη δεκαετία του
1960 μέχρι σήμερα. Ο εκπαιδευτικός π.χ. από τη μετωπική διδασκαλία δεν
μαθαίνει μόνο από το βιβλίο το πώς θα λειτουργεί σε ομάδες με τους μαθητές, ο
εκπαιδευτικός που δεν έχει μάθει να συνεργάζεται με τον συνάδελφό του δεν θα
το μάθει επειδή το απαιτεί το βιβλίο. Υπάρχουν οι ρουτίνες που έχουν συνηθίσει
οι εκπαιδευτικοί, υπάρχει η αστρονομική απόσταση θεωρίας και πρακτικής στην
εκπαίδευση. Εκεί χρειάζεται συνεχής βοήθεια και υποστήριξη για να γίνει πράξη
η όποια καινοτόμος κατεύθυνση. Υπάρχουν ή πρόκειται να υπάρξουν άραγε αυτά;
Ευχής έργο είναι να υπάρξουν. Προς το παρόν, όμως, δεν είναι ευδιάκριτη αυτή η
προοπτική.

Γενικόλογες παραινέσεις προς τους εκπαιδευτικούς τού στυλ προχωρήστε και θα
λάβουμε υπόψη μας τις παρατηρήσεις σας δεν είναι τόσο πειστικές. Οι
εκπαιδευτικοί έχουν βιώσει σωρεία ματαιωμένων εξαγγελιών. Ας μη βιώσουν άλλη
μία. Ο Θεός της Ελλάδας να βάλει το χέρι του!!!.

Ο Γιώργος Μπαγάκης είναι επίκουρος καθηγητής Μεθοδολογίας και
Προγραμμάτων Εκπαίδευσης στο Τμήμα Επιστημών της Εκπαίδευσης και της Αγωγής
στην Προσχολική Ηλικία, του Πανεπιστημίου Πατρών.