Ξέχασαν την «Αυλή των θαυμάτων»

Κάτω απ’ τη σκιά της Ακρόπολης και απέναντι από τη Στοά του Αττάλου, πνιγμένα
στα σκουπίδια, κλειδωμένα, βρίσκονται ένα τμήμα του υστερορωμαϊκού τείχους της
Αθήνας, μια παλαιοχριστιανική βασιλική του 5ου αιώνα με διάφορες οικοδομικές
φάσεις, ο ερειπωμένος Άγιος Θωμάς και το ερειπωμένο αρχοντικό
Χωματιανού-Λογοθέτη.

Δέκα έξι ξεχαρβαλωμένα οικοδομήματα, λαϊκά σπίτια με ξύλινα χαγιάτια,
εργαστήρια και νεοκλασικά αρχοντικά με συνολικό εμβαδόν 4.000 τ.μ., στέκουν
ακόμη χάρη σ’ ένα… δάσος από υποστυλώματα που τοποθετήθηκαν, για να μην
καταρρεύσουν, μετά τους σεισμούς.

Παρά την εγκατάλειψη, αυτή η αθέατη πλακιώτικη «νεκρή» πολιτεία των έξι
στρεμμάτων, με τις κρυφές αυλές, τις πλατείες και τα αιωνόβια δένδρα που
«κρύβονται» πίσω από τις προσόψεις των οδών Αδριανού, Άρεως, Βρυσακίου,
Κρεββατά και Κλάδου, ασκεί μια γοητεία και υπογραμμίζει ένα… κενό: πουθενά
δεν έχει απομείνει μια ατόφια αθηναϊκή γειτονιά!

Οι τελευταίοι ένοικοι που συντηρούσαν κάπως τα κτίρια υποχρεώθηκαν να
εγκαταλείψουν τα εργαστήρια, τις αποθήκες και τις κατοικίες τους πριν από δέκα
χρόνια έπειτα από πολύχρονες δίκες, αφού εδώ και δεκαετίες τα κτίρια του
τετραγώνου απαλλοτριώθηκαν και παραχωρήθηκαν στο «άστεγο» Μουσείο Ελληνικής
Λαϊκής Τέχνης. Εκεί που πλέον μόνον καταληψίες και ναρκομανείς (πρόσφατα ένας
βρέθηκε νεκρός από υπερβολική δόση) έχουν βρει στέγη.

Το Μουσείο, που ιδρύθηκε το 1918 από τον ποιητή Γεώργιο Δροσίνη, είναι το μόνο
επίσημο κρατικό μουσείο που εξακολουθεί να λειτουργεί σε τρία νοικιασμένα
κτίρια στην Πλάκα (μια πρώην μπουάτ και ακατάλληλα διαμερίσματα) για την
αποθήκευση των 30.000 και πλέον αντικειμένων των συλλογών του, όπου δεν
υπάρχει η παραμικρή δυνατότητα να εκτεθούν, πόσο μάλλον να μεταδώσουν ­
σύμφωνα με τη σύγχρονη μουσειολογική προσέγγιση ­ έννοιες και θεματικές
ενότητες όπως «η καθημερινή ζωή, η οικονομία, τα εμπορικά κέντρα, τα
εργαστήρια, η λατρεία».

Όλα αυτά δηλαδή που προβλέπονται από την πρωτότυπη, εγκεκριμένη εδώ και έξι
χρόνια μουσειολογική μελέτη που εκπόνησε το Μουσείο Ελληνικής Λαϊκής Τέχνης
και η οποία παραμένει στα συρτάρια της Διεύθυνσης Αναστήλωσης Νεώτερων
Μνημείων του υπουργείου Πολιτισμού. Το… κλου της μουσειογραφικής πρότασης
είναι να αναδειχθούν «σκηνογραφικά» τα έργα παραδοσιακών τεχνών και
επαγγελμάτων αλλά και να λειτουργούν παραδοσιακά καταστήματα (κουρείο,
καφενείο) και να δίνονται παραστάσεις θεάτρου σκιών, συναυλίες λαϊκής
μουσικής, καντάδες κ.ά.

Μια ειδική εκθεσιακή ενότητα με θέμα την ιστορία της Πλάκας, άλλη με θέμα τον
κύκλο της ζωής και μια τρίτη για την «κοινωνική και πνευματική ζωή, όπου
κεντρική θέση θα έχουν τα λαϊκά δρώμενα και οι μεταμφιέσεις», συμπληρώνουν
σύμφωνα με το εκθεσιακό πρόγραμμα την κεντρική ενότητα που είναι αφιερωμένη
στην κατοικία, τη στέγαση, την τροφή, την ενδυμασία. Τέλος, κάποια από αυτά τα
κτίρια θα μετατραπούν σε αίθουσες περιοδικών εκθέσεων, πολλαπλών χρήσεων και
αποθήκες.

Γειτονικά κτίρια μπορούν να στεγάσουν τα αρχεία, τα γραφεία αλλά και τη
βιβλιοθήκη του μουσείου, που μπορεί να ενταχθεί σε ένα «δίκτυο» μουσείων στην
Πλάκα, μαζί με το Λουτρό των Αέρηδων, το τζαμί του Μοναστηρακίου που στεγάζει
μια πλούσια συλλογή κεραμικής και με ένα τυπικό αθηναϊκό σπίτι στην οδό Πανός
22, όπου λειτουργεί έκθεση για τα παραδοσιακά επαγγέλματα.

Η οδύσσεια και η τελευταία ευκαιρία

Ένας ολόκληρος οντάς από αρχοντικό της Μυτιλήνης με θαυμαστές τοιχογραφίες του Θεόφιλου (εδώ, λεπτομέρεια από το ψήσιμο του αρνιού) ζητά ειδικά διαμορφωμένο χώρο για να εκτεθεί, ως δείγμα της συνέχειας του λαϊκού πολιτισμού, στην «Αυλή των θαυμάτων» της Πλάκας

Η οδύσσεια για τη στέγαση του Μουσείου αρχίζει το 1988 με την παραχώρηση των
δώδεκα πρώτων απαλλοτριωμένων κτιρίων στο Μουσείο Ελληνικής Λαϊκής Τέχνης και
την εκπόνηση το 1989 του πρώτου μουσειολογικού προγράμματος. Το 1994 η
ανάπλαση φτάνει έως πριν από τη δημοπράτηση από τη Διεύθυνση Αναστήλωσης
Νεώτερων Μνημείων. Το 1999 το έργο εντάσσεται στο Β’ Κοινοτικό Πλαίσιο
Στήριξης με προϋπολογισμό 4 δισ. δρχ. και το 2002-3 συντάσσεται φάκελος με τις
προδιαγραφές για την εκπόνηση αρχιτεκτονικών, στατικών και
ηλεκτρομηχανολογικών μελετών. Τώρα, το Δ’ Κοινοτικό Πλαίσιο Στήριξης παρέχει
τη δυνατότητα χρηματοδότησης και εκπόνησης μελετών εφόσον το έργο ενταχθεί.
Μια τελευταία ευκαιρία να ζωντανέψει ξανά η «Αυλή των θαυμάτων»!