Θα μαυρίζουν και οι ξανθοί…

Όταν ο Ντέιβιντ Φίσερ, ερευνητής στο Ινστιτούτο Καρκίνου «Dana – Farber»
τής Βοστώνης, άπλωνε την κρέμα στο δέρμα του πειραματόζωου, δεν φανταζόταν
αυτό που θα αντίκρυζε έπειτα από λίγο: το δέρμα δεν μαύρισε απλώς λίγο, αλλά
έγινε σκούρο καφέ, σχεδόν μαύρο!

Το πείραμα αυτό με τα απροσδόκητα αποτελέσματα δεν ήταν μια ακόμη δοκιμή ενός
προϊόντος για μαύρισμα χωρίς ήλιο, αλλά η αρχή μιας ολόκληρης επιστημονικής
έρευνας για τον μηχανισμό μαυρίσματος του ανθρώπινου δέρματος, αλλά και την
προστασία ενάντια στον δερματικό καρκίνο, η σοβαρότερη μορφή του οποίου – το
μελάνωμα – προσβάλλει κάθε χρόνο 62.000 ανθρώπους στις Ηνωμένες Πολιτείες και
προκαλεί σχεδόν 8.000 θανάτους.

Μέσα στην επόμενη διετία, οι επιστήμονες θα είναι έτοιμοι να δοκιμάσουν την
κρέμα αυτομαυρίσματος και προστασίας κατά του καρκίνου στον άνθρωπο. Ήδη,
σύμφωνα με μελέτη που δημοσιεύθηκε πρόσφατα στο έγκριτο επιστημονικό περιοδικό
«Nature», υπάρχουν σημαντικές ενδείξεις για την επιτυχία αυτού του
εγχειρήματος.

Παράγοντες κινδύνου. Είναι γνωστό ότι οι άνθρωποι με ανοιχτόχρωμο δέρμα
και όσοι έχουν κόκκινα μαλλιά, πολύ δύσκολα μαυρίζουν στον ήλιο, ενώ αντίθετα
είναι πολύ επιρρεπείς στα ηλιακά εγκαύματα, τα οποία αποτελούν και έναν από
τους βασικότερους παράγοντες κινδύνου για καρκίνο του δέρματος. Ώς τώρα, αυτό
είχε συσχετιστεί με τα μελανοκύτταρα, ένα είδος κυττάρων που βρίσκονται σε
βαθύτερες στιβάδες του δέρματος.

Τα μελανοκύτταρα παράγουν μελανίνη, την ουσία που ευθύνεται για το μαύρισμα.
Στους περισσότερους ανθρώπους, η παραγωγή της μελανίνης ενεργοποιείται ως
αντίδραση στην υπεριώδη ακτινοβολία του ήλιου. Έτσι το δέρμα αποκτά σταδιακά
πιο σκούρο χρώμα και προστατεύεται από τα εγκαύματα. Μέχρι σήμερα, οι
επιστήμονες θεωρούσαν ότι η διαδικασία αυτή, για κάποιους λόγους, δεν
ολοκληρώνεται στους ξανθούς και με ανοικτό δέρμα ανθρώπους. Ότι δηλαδή τα δικά
τους μελανοκύτταρα αδυνατούν να παράγουν αρκετή ποσότητας μελανίνης.

Η έκκριση της ορμόνης. Στην προσπάθεια να εξηγήσουν τις αιτίες του
φαινομένου αυτού, ο Φίσερ και οι συνεργάτες του μελέτησαν ένα συγκεκριμένο
γονίδιο, το οποίο δεν άφηνε το δέρμα των πειραματόζωων να μαυρίσει κατά την
έκθεση σε υπεριώδη ακτινοβολία. Διαπίστωσαν ότι αυτό συνέβαινε επειδή τα
μελανοκύτταρα δεν ανταποκρίνονταν στην έκκριση μιας συγκεκριμένης ορμόνης (της
MSH που πυροδοτεί την παραγωγή μελανίνης). Η ορμόνη αυτή παράγεται σε κύτταρα
της κερατίνης που βρίσκονται σε πιο επιφανειακές στιβάδες του δέρματος. Έτσι,
ενώ στα πειραματόζωα που μελετήθηκαν, η παραγωγή MSH ήταν απρόσκοπτη, αυτά
εξακολουθούσαν να μη μαυρίζουν!

Η αιτία του προβλήματος εντοπίστηκε τελικά σε έναν προβληματικό υποδοχέα στην
επιφάνεια των μελανοκυττάρων, ο οποίος έμοιαζε να «κλείνει την πόρτα» στην
ορμόνη και να σταματά την παραγωγή μελανίνης πριν καν αυτή αρχίσει.

Από άλλη πόρτα. Οι επιστήμονες άρχισαν να πειραματίζονται, ψάχνοντας
τρόπους με τους οποίους η ορμόνη MSH θα μπορούσε να εισχωρήσει στα
μελανοκύτταρα από… άλλη πόρτα!

Έτσι δοκίμασαν μια κρέμα που περιέχει μια ουσία, η οποία παράγεται στο
μελανοκύτταρο, όταν ο συγκεκριμένος υποδοχέας λειτουργούσε κανονικά. Η
δραστική ουσία της κρέμας – η φορσκολίνη – παράγεται από τη ρίζα ενός φυτού
της Ινδίας, το οποίο ονομάζεται επιστημονικά coleus forskohlii. Δεν άργησαν να
παρατηρήσουν πως όσο περισσότερη κρέμα άπλωναν στο δέρμα των πειραματόζωων
τόσο περισσότερο αυτό μαύριζε! Μάλιστα, η μελανίνη που παραγόταν με τη βοήθεια
της φορσκολίνης ήταν καθ’ όλα… φυσιολογική, σαν να είχε παραχθεί από τα
κύτταρα με την κανονική διαδικασία: Προστάτευε την καταστροφή του DNA εξαιτίας
της υπεριώδους ακτινοβολίας και κατά συνέπεια δημιουργούσε μια ασπίδα ενάντια
στον καρκίνο του δέρματος.

Κανένα από τα προϊόντα που διατίθενται σήμερα για μαύρισμα χωρίς ήλιο δεν έχει
τη δυνατότητα να ενεργοποιήσει την παραγωγή της ευεργετικής μελανίνης. Τέτοιου
είδους προϊόντα ουσιαστικά «βάφουν» το δέρμα, δίνοντάς του ένα πιο σκούρο
χρώμα! Δεν αποτελούν όμως μέσο προστασίας στον ήλιο.

Ανοίγει ο δρόμος για καλύτερη προστασία

Η μελανίνη που παραγόταν στα πειράματα με τη βοήθεια της φορσκολίνης (της δραστικής ουσίας στη νέα κρέμα, ήταν καθ’ όλα… φυσιολογική σαν να είχε παραχθεί από τα κύτταρα με την κανονική διαδικασία

Τα αποτελέσματα των πειραμάτων αυτών έγιναν δεκτά με ενθουσιασμό από
την επιστημονική κοινότητα, αφού είναι η πρώτη φορά που ανοίγεται ο δρόμος για
την προστασία των ομάδων υψηλού κινδύνου για καρκίνο του δέρματος.

Βέβαια, βρισκόμαστε ακόμη στο πρώτο βήμα, αφού θα χρειαστεί περαιτέρω έρευνα
προκειμένου να ελεγχθεί η ασφάλεια της φορσκολίνης, καθώς και το αν θα
μπορούσε να έχει την ίδια εντυπωσιακή δράση και στο ανθρώπινο δέρμα. Κι αυτό
γιατί το δέρμα του ανθρώπου έχει μεν αρκετές ομοιότητες με αυτό των ποντικών,
έχει όμως και αρκετές διαφορές.

Ώς τότε, ο μόνος σίγουρος τρόπος για την προστασία από τον καρκίνο, αλλά και
την πρόωρη γήρανση του δέρματος είναι ένας: Μακριά από τον ήλιο!

Επιμέλεια: Στέφανος Κρίκκης, Δέσποινα Κουκλάκη