Όλα είναι στο μυαλό μας

Η αίσθηση ότι κάποιος σε παρακολουθεί ή στέκεται πίσω σου αλλά όταν γυρνάς
να κοιτάξεις δεν βλέπεις κανέναν ή το να νιώσεις ότι «βγαίνεις» από το σώμα
σου και αιωρείσαι κοιτάζοντας τον εαυτό σου από ψηλά είναι δύο μόνο από τις
εξωσωματικές εμπειρίες (out-of-body experiences), όπως έχει ονομαστεί μια
σειρά από βιώματα του ανθρώπου κατά τα οποία αισθάνεται ότι με κάποιον τρόπο
εγκαταλείπει για λίγο το σώμα του.

Κι αν μέχρι σήμερα τέτοια φαινόμενα είχαν μόνο… μεταφυσική εξήγηση, τώρα
έχουν και επιστημονική! Νευρολόγοι ανακάλυψαν πρόσφατα ότι τέτοιου είδους
εμπειρίες σχετίζονται με την ηλεκτρική διέγερση συγκεκριμένων περιοχών του
εγκεφάλου.

Γωνιώδης έλικα. Επιστήμονες από πανεπιστήμιο της Ελβετίας μελέτησαν
πρόσφατα τις εγκεφαλικές αντιδράσεις δύο γυναικών οι οποίες βίωναν κατά
διαστήματα τέτοιες εμπειρίες. Οι δύο αυτές γυναίκες δεν έπασχαν από καμία
ψυχική διαταραχή· ούτε από επιληψία, όπως είχε υποτεθεί αρχικά. Η μία
αισθανόταν κατά καιρούς ότι κάποιος στέκεται ή κάθεται ακριβώς δίπλα της, ενώ
η άλλη είχε την αίσθηση ότι κρεμόταν από το ταβάνι!

Διεπίστωσαν – σύμφωνα με τα όσα δημοσιεύουν στο έγκριτο επιστημονικό περιοδικό
«Nature» – ότι στη διάρκεια της εμπειρίας αυτής υπήρχε διέγερση μιας περιοχής
του εγκεφάλου που ονομάζεται γωνιώδης έλικα και είναι μία από τις περιοχές που
ενεργοποιούν πολλές από τις ανθρώπινες αισθήσεις μαζί.

Συνδυασμός αισθήσεων. Κάθε μιά από τις κύριες αισθήσεις – όραση, ακοή,
αφή – «εκπορεύεται» από διαφορετικά σημεία στον αισθητικό φλοιό του εγκεφάλου.
Στη συνέχεια όμως συνδυάζονται για να δημιουργήσουν αυτό που λέμε συνολική
αντίληψη στον άνθρωπο.

Για παράδειγμα, το γεγονός ότι το σήμα «σκύλος στο απέναντι πεζοδρόμιο»
αποστέλλεται στον εγκέφαλο πολύ πιο γρήγορα αν η εικόνα του συνοδεύεται και με
τον ήχο του γαβγίσματός του, οφείλεται σε αυτόν ακριβώς το συνδυασμό των
αισθήσεων.

Τέτοιοι συνδυασμοί συντελούνται σε συγκεκριμένες εγκεφαλικές περιοχές.
Ορισμένες από αυτές ορίζουν και την αντίληψη του ανθρώπου για τον χώρο και τη
θέση του σώματός του σε αυτόν. Αν για κάποιο λόγο υπάρξει απ’ ευθείας
ηλεκτρική διέγερση στα σημεία αυτά του εγκεφάλου – όπως συνέβη στην περίπτωση
των δύο γυναικών – τότε η λειτουργία τους διαταράσσεται προκαλώντας τέτοιες
εξωσωματικές καταστάσεις.

Η 22χρονη βίωνε μια παράξενη αίσθηση: Σαν να ήταν διπλό το σώμα της

Κατά την εξέταση της πρώτης περίπτωσης, οι Ελβετοί νευρολόγοι εμφύτευσαν στον
εγκέφαλο της γυναίκας μια σειρά από ηλεκτρόδια. Ενεργοποιώντας τα ένα προς
ένα, προσπάθησαν να εντοπίσουν το ακριβές σημείο της βλάβης. Κατά τη διέγερση
της περιοχής που «ορίζει» τη γλώσσα, η γυναίκα έκανε μιαν ανεξήγητη ενέργεια:
γύρισε το κεφάλι της στα δεξιά, παρά το γεγονός ότι κανένα ηλεκτρόδιο δεν ήταν
ενεργοποιημένο στο εγκεφαλικό κέντρο της κίνησης. Αντίθετα, είχε διεγερθεί
ηλεκτρικά η γωνιώδης έλικα του εγκεφάλου στο αριστερό εγκεφαλικό ημισφαίριο.

Η γυναίκα είπε ότι ξαφνικά τής δημιουργήθηκε μια παράξενη αίσθηση ότι κάποιος
(ή κάτι σαν… σκιά) ήταν ξαπλωμένο δίπλα της στο εξεταστικό κρεβάτι. Μόλις οι
γιατροί διέκοψαν τη διοχέτευση ηλεκτρικού ρεύματος στην έλικα, η γυναίκα είπε
ότι δεν είχε πια αυτήν την αίσθηση, λέγοντας ότι η σκιά είχε εξαφανιστεί. Η εν
λόγω αντίδραση όμως επανήλθε σε κάθε επανάληψη της ηλεκτρικής διέγερσης! Το
ίδιο συνέβη και όταν η 22χρονη γυναίκα ήταν καθιστή ή προσπαθούσε να κρατήσει
στα χέρια της μια κάρτα που της έδωσαν να διαβάσει οι επιστήμονες.

Το διπλό σώμα. Η παράξενη σκιά «μιμούνταν» τις κινήσεις της γυναίκας
και οι επιστήμονες διεπίστωσαν ότι αυτό που βίωνε η 22χρονη ήταν μια παράξενη
αίσθηση του σώματός της: σαν αυτό να ήταν διπλό! Αυτό που δεν κατάφεραν να
εξηγήσουν ήταν γιατί η γυναίκα δεν αναγνώριζε το σώμα της, αλλά είχε την
εντύπωση πως επρόκειτο για μια ανδρική φιγούρα.

Είναι φανερό πως αν για οποιονδήποτε λόγο – διαταραχή στη ροή του αίματος στον
εγκέφαλο, τραυματική εμπειρία κ.λπ. – ενεργοποιηθεί με μη φυσιολογικό τρόπο η
γωνιώδης έλικα, κάθε άνθρωπος μπορεί να βιώσει μια τέτοια κατάσταση στην
καθημερινότητά του.

Σύνδρομο των Ροβινσώνων. Ανάλογες εμπειρίες έχουν καταγραφεί και χωρίς
διέγερση της έλικας, σε ανθρώπους που έμειναν για καιρό ξεκομμένοι από τον
υπόλοιπο κόσμο, με τις αισθήσεις τους σε περιορισμένη δραστηριότητα (για
παράδειγμα ορειβάτες ή ανθρώπους που πέρασαν καιρό στη θάλασσα, μόνοι πάνω σε
ένα σκάφος).

Ένιωσε ότι βγαίνει από το σώμα της και κρέμεται από το ταβάνι

Στην περίπτωση της δεύτερης γυναίκας, η διέγερση της ίδιας περιοχής αλλά στο
δεξί ημισφαίριο του εγκεφάλου αυτή τη φορά (εκεί όπου η όραση συνδέεται με την
αίσθηση του σώματος) προκάλεσε μια τελείως διαφορετική εμπειρία: μόλις το
ρεύμα «χτύπησε» τη συγκεκριμένη περιοχή, η γυναίκα είπε: «Είμαι κρεμασμένη από
το ταβάνι και βλέπω τα πόδια μου που αιωρούνται»! Ξαναβρέθηκε στη… θέση της
όταν διεκόπη η διέγερση. Περιγράφοντας αυτό που έγινε, είπε ότι ένιωσε να
βγαίνει από το σώμα της και να ίπταται.

Δεν είναι απόκοσμο φαινόμενο. Τα πειράματα δείχνουν ότι οι εξωσωματικές
εμπειρίες δεν είναι ένα απόκοσμο φαινόμενο, αλλά μια απόλυτα φυσιολογική
αντίδραση του εγκεφάλου σε συγκεκριμένα ερεθίσματα. Ωστόσο, δεν παύουν να
είναι τρομακτικές για αυτόν που τις ζει, θέτοντας σε κίνδυνο την… ψυχική του ακεραιότητα.

Επιμέλεια: Στέφανος Κρίκκης, Δέσποινα Κουκλάκη