ΤΡΙΤΗ ΑΠΟΨΗ Η λίστα της μεθαδόνης

ΜΕ δραματικό τρόπο επανέρχεται στην επικαιρότητα το πρόβλημα που αφορά την
αναμονή, η οποία φθάνει ακόμη και τα τέσσερα χρόνια, των εξαρτημένων ατόμων
που πασχίζουν να ενταχθούν σε προγράμματα απεξάρτησης χωρίς να τα καταφέρνουν.
Δυστυχώς από τα στοιχεία προκύπτει αφενός ότι το πρόβλημα της εξάρτησης
επιδεινώνεται και αφετέρου αναδεικνύεται η ανεπάρκεια θεσμικών απαντήσεων σε
αυτό.

Το ζήτημα της τοξικοεξάρτησης είναι, κατά τη γνώμη μου, κοινωνικό μεν ως προς
τους παράγοντες που οδηγούν στη χρήση ουσιών, πολιτικό δε ως προς τις θεσμικές
απαντήσεις και αντιδράσεις της πολιτικής εξουσίας για την αντιμετώπισή του.
Αποτελεί ένα από τα πολλά «παραδείγματα» αντίδρασης της πολιτικής εξουσίας στα
κοινωνικά ζητήματα και υποδηλώνει αυτό που πολύ απλά κατονομάζουμε ως
«πολιτική βούληση» για την αντιμετώπισή τους.

Σήμερα γνωρίζουμε ότι 3.277 εξαρτημένοι βρίσκονται στη λίστα της μεθαδόνης,
πως ο μέσος χρόνος αναμονής είναι 3 χρόνια και 11 μήνες (τη στιγμή που η
σχετική οδηγία της Ευρωπαϊκής Ένωσης παροτρύνει τα κράτη – μέλη να
εξασφαλίζουν θέσεις θεραπείας σε όσους κάνουν χρήση ουσιών), πως 15 δήμοι της
χώρας έχουν ζητήσει νέα προγράμματα και ακόμα περιμένουν την απάντηση των
«υπευθύνων» και ότι το 80% των εξαρτημένων που περιμένουν δεν θα βρουν ποτέ
θέση. Η έλλειψη κονδυλίων στους σχετικούς με την εξάρτηση φορείς, η έλλειψη
σαφών πολιτικών πρόληψης και αντιμετώπισης του φαινομένου, η πολιτική,
κοινωνική και πολιτισμική «υποβάθμιση» του ζητήματος (αφού σήμερα δεν
«μπαίνει» στην ατζέντα των θεσμικών οργάνων παρά τις προεκλογικές εξαγγελίες
του Πρωθυπουργού για την άμεση κατάργηση της «λίστας της ντροπής») είναι
μερικοί μόνο από τους δείκτες αξιολόγησης του ενδιαφέροντος της πολιτείας για
τους εξαρτημένους, τις οικογένειές τους και για την εν γένει αντιμετώπιση του
προβλήματος.

Η γενική ρήση ότι το «κοινωνικό είναι κυρίως πολιτικό» πρέπει να ενταχθεί και
να ερμηνευθεί σε συγκεκριμένο πλαίσιο αναφοράς και κυρίως να αναλυθούν οι
αντίστοιχοι όροι: ποιο κοινωνικό και ποιο πολιτικό. Συγκεκριμένα: οι
ιδεολογικές αναγωγές των πολιτικών κομμάτων συσχετίζονται άμεσα με τον τρόπο
που ερμηνεύουν και αντιμετωπίζουν τα κοινωνικά ζητήματα. Π.χ. οι
νεοσυντηρητικές πολιτικές που υιοθετούν τα «παραδοσιακά» κόμματα της Δεξιάς
επικεντρώνονται σε αυστηρές μορφές ποινικοποίησης συμπεριφορών και σε
τιμωρητικές στάσεις για τους παραβάτες του ποινικού νόμου. Το λεξιλόγιο αυτών
των πολιτικών περιλαμβάνει σταθερά έννοιες όπως «περισσότερη αστυνόμευση»,
«αυστηρότεροι νόμοι», «περισσότερες και ασφαλέστερες φυλακές», ό,τι δηλαδή
αφορά την τιμωρία και την καταστολή, σε αντίθεση με τις περισσότερο
«προοδευτικές» πολιτικές που επικεντρώνονται σε προγράμματα πρόληψης της
παραβατικότητας, σε εναλλακτικές εξωιδρυματικές μορφές μεταχείρισης των
παραβατών, μετα-σωφρονιστικής μέριμνας, κοινωνικής (επαν)ένταξης των κοινωνικά
αποκλεισμένων και γενικότερα με τις στρατηγικές εκείνες που στοχεύουν στην
πρόληψη των κοινωνικών προβλημάτων.

Είναι σαφές ότι κάθετες διαχωριστικές γραμμές δεν μπορούν να χαραχθούν με
δεδομένο ότι σήμερα απαιτούνται ολοκληρωμένες και σφαιρικές παρεμβάσεις για
την πρόληψη και αντιμετώπιση των ζητημάτων αυτών. Συχνά χρειάζονται
παρεμβάσεις πολυεπίπεδες και ταυτόχρονα στοχοθετημένες και οι όποιες
ιδεολογικές και πολιτικές διαφοροποιήσεις αξιολογούνται με κριτήριο τη
φιλοσοφία, το σκεπτικό, τους στόχους και τα μέτρα που περιλαμβάνουν οι
παρεμβάσεις αυτές.

Αρκεί να υπάρχουν παρεμβάσεις για να μπορούμε να τις αξιολογήσουμε. Εδώ, στο
ζήτημα της αναμονής των εξαρτημένων προκειμένου να ενταχθούν στα προγράμματα
μεθαδόνης, απλά δεν έχουμε παρεμβάσεις, δεν έχουμε απαντήσεις από την πλευρά
των θεσμικών οργάνων. Και αυτό είναι το λυπηρό. Δεν αλληθωρίζουμε καν στο
πρόβλημα, απλά αδιαφορούμε για αυτό. Έτσι απλά!

Η Βάσω Αρτινοπούλου είναι αναπληρώτρια καθηγήτρια Εγκληματολογίας στο
Τμήμα Ψυχολογίας του Παντείου Πανεπιστημίου