Αντι-προτάσεις για το μέλλον των ΑΕΙ

«Οι πανεπιστημιακοί δεν θέλουν να αλλάξει τίποτα στο Πανεπιστήμιο». Αυτός
ήταν ο κεντρικός αφορισμός της κυβέρνησης και της υπουργού Παιδείας Μαριέττας
Γιαννάκου το περασμένο καλοκαίρι, όταν επιχείρησαν να ολοκληρώσουν απότομα τον
διάλογο για τις αλλαγές που χρειάζεται η Ανώτατη Εκπαίδευση στη χώρα μας. Η
στάση της κ. Γιαννάκου είχε έναν προφανή στόχο – να απαξιώσει συλλήβδην τους
πανεπιστημιακούς και τα πανεπιστήμια στα μάτια της κοινής γνώμης, ώστε να
πετύχει «με ένα χτύπημα» η κυβέρνηση τους σκοπούς της.

Το σχέδιο απέτυχε – αφού οδήγησε στο κίνημα των φοιτητικών καταλήψεων του
Ιουνίου. Ωστόσο, σε μεγάλο βαθμό η κυβέρνηση φαινόταν να έχει πετύχει την
καταγραφή των φοιτητών ως αρνητών κάθε αλλαγής στα πανεπιστήμια. Η εικόνα
έδειχνε ακόμα χειρότερη για τους καθηγητές – αφού το επιτελείο του υπουργείου
Παιδείας τους κατηγορούσε ότι «οχυρώνονταν» πίσω από τις φοιτητικές
καταλήψεις. Αλλά και αυτό το σχέδιο αποτυγχάνει, αφού σήμερα, σε πολλά
πανεπιστήμια συντελείται μια κοσμογονία διαλόγου, ερήμην του υπουργείου
Παιδείας.

Δεκάδες πανεπιστημιακοί – όλων των πολιτικών τοποθετήσεων – επιχειρούν πλέον
να πάρουν την υπόθεση στα χέρια τους με πολύ συγκεκριμένες αντιπροτάσεις, να
αποδείξουν ότι οι πανεπιστημιακοί επιδιώκουν την μεταρρύθμιση στα
πανεπιστήμια. Είναι μάλιστα χαρακτηριστικό, ότι ύστερα από το «διάλειμμα» του
καλοκαιριού, όλο και περισσότεροι καθηγητές αρνούνται τη λογική τού «όχι σε
κάθε αλλαγή».

Τουλάχιστον τρεις πολύ συγκεκριμένες αντιπροτάσεις από πλήθος πανεπιστημιακών
που έχουν συγκροτήσει πρωτοβουλίες και κινήσεις για μια αληθινή μεταρρύθμιση
στα ΑΕΙ παρουσιάζονται τις επόμενες ημέρες.

Είναι μάλιστα αξιοσημείωτο ότι σε αρκετά σημεία αιχμής, όπως για παράδειγμα
στην ανάγκη της αξιολόγησης των ΑΕΙ, στη χρηματοδότηση, στη διοικητική και
οικονομική τους αυτοτέλεια, στην αλλαγή του τρόπου συμμετοχής των φοιτητών
στις πρυτανικές εκλογές, στα συγγράμματα, στα μη κρατικά πανεπιστήμια, οι
αντιπροτάσεις βρίσκονται σε αρμονία τόσο μεταξύ τους, όσο και με την πρόταση
του ΕΣΥΠ.

Από την άλλη πλευρά, έχουν ήδη εκδηλωθεί και αντιδράσεις από την πλευρά
πανεπιστημιακών, οι οποίοι εναντιώνονται τόσο στην πρόταση του υπουργείου
Παιδείας όσο και στις «αντιπροτάσεις» των πανεπιστημίων – χωρίς ωστόσο να
προχωρούν στη διατύπωση άλλων προτάσεων. Στην πρόταση – «εκδήλωση αγωνίας»
όπως τονίζουν – περισσότερων από 100 πανεπιστημιακών από διάφορα ιδρύματα που
συγκρότησαν την «Πρωτοβουλία για τη Μεταρρύθμιση στην Ανώτατη Εκπαίδευση με
πυξίδα την κοινή λογική», περιλαμβάνονται αρκετά στοιχεία που συγκλίνουν με
τις προτάσεις του ΕΣΥΠ. Οι πανεπιστημιακοί τονίζουν ότι αν δεν γίνει μια
ρεαλιστική μεταρρύθμιση διαγράφονται οι κίνδυνοι να επιδεινωθούν ραγδαία οι
ενδοπανεπιστημιακές σχέσεις και οι ηθικές προϋποθέσεις της εκπαιδευτικής
διαδικασίας και να επικρατήσει η λογική «να μην αλλάξει τίποτα»

Ο Γ. Παπανδρέου. Υπό τη μορφή βιβλίου, το οποίο προλογίζει ο πρόεδρος
του ΠΑΣΟΚ Γιώργος Παπανδρέου, μια ακόμα πρόταση προέρχεται από συγγραφική
ομάδα, που αποτελείται από τη βουλευτή του ΠΑΣΟΚ Μαρία Δαμανάκη και τους
πανεπιστημιακούς Β. Κουλαϊδή, Γ. Βαρουφάκη, Ι. Καλογήρου και Ν. Παπαδάκη.
Κυκλοφόρησε από τις Εκδόσεις Μεταίχμιο με τίτλο «Το πραγματικό και το
κεκτημένο – Το πανεπιστήμιο σε μετάβαση», και παρουσιάστηκε την περασμένη
Τετάρτη. «Σε μια περίοδο που η κυβέρνηση επιλέγει τον αδιέξοδο δρόμο της
λοιδορίας της νέας γενιάς με την υιοθέτηση μιας κατασταλτικής πολιτικής,
βιβλία όπως το συγκεκριμένο συμβάλλουν στην έναρξη ειλικρινούς διαλόγου και
γνήσιας διαβούλευσης για τα θέματα του πανεπιστημίου», σημειώνει ο κ.
Παπανδρέου.

Η ΑΡ.ΣΗ. Μία συλλογική αντιπρόταση συντάχθηκε από τον όμιλο
προβληματισμού Αριστερά Σήμερα (ΑΡ.ΣΗ.) με ευθύνη του καθηγητή του
Πολυτεχνείου Λευτέρη Παπαγιαννάκη και θα παρουσιαστεί την ερχόμενη Δευτέρα.
«Δεν μπορεί να μείνουν τα πράγματα ως έχουν, χρειάζεται όμως μια σοβαρή
αντιπρόταση στον διάλογο», λέει ο κ. Παπαγιαννάκης. Ωστόσο, «παρότι η ποιοτική
αναβάθμιση της Ανώτατης Εκπαίδευσης, η σύγκλιση και η προσαρμογή της με τα
ευρωπαϊκά δεδομένα αποτελεί αίτημα της εκπαιδευτικής κοινότητας, ο διάλογος
κινδυνεύει να παγιδευτεί σε αδράνειες του παρελθόντος», καταλήγει.

Ο δημόσιος χαρακτήρας της εκπαίδευσης δεν κινδυνεύει από τις ιδιωτικές
σχολές

Υπάρχουν αρκετά σημεία επαφής στις περισσότερες από τις αντιπροτάσεις. Ας
δούμε τι εισηγούνται οι πανεπιστημιακοί σε 7 βασικά ζητήματα των ΑΕΙ:

1. Ιδιωτικά πανεπιστήμια. Οι περισσότεροι συμφωνούν ότι ο δημόσιος
χαρακτήρας της εκπαίδευσης δεν κινδυνεύει από την ύπαρξη ιδιωτικών σχολών,
αλλά από την κατάρρευση του δημόσιου πανεπιστημίου. Εν τω μεταξύ,
επιδεινώνεται η «ιδιωτικοποίηση» του εκπαιδευτικού συστήματος, με τη μορφή της
αυξανόμενης δαπάνης που καταβάλλουν οι οικογένειες για την εκπαίδευση. Αυτή η
«υπαρκτή ιδιωτικοποίηση» οξύνει τις κοινωνικές ανισότητες. Ζητούμενο είναι η
αναβάθμιση του δημόσιου πανεπιστημίου. Οι πανεπιστημιακοί πάντως δεν
αποκλείουν την ίδρυση μη κρατικών ΑΕΙ, με θεσμοθετημένες προϋποθέσεις και
δημόσιο έλεγχο.

2. Κομματικοποίηση. Για τις πρυτανικές εκλογές, συμφωνούν όλοι – σε
αντίθεση με τις φοιτητικές παρατάξεις – ότι η κομματικοποίηση πρέπει να
σταματήσει. Προτείνουν να συμμετέχουν οι φοιτητές στο σύνολό τους στις εκλογές
για την ανάδειξη των πανεπιστημιακών αρχών και η ψήφος τους να μετράει στο
τελικό αποτέλεσμα, ανάλογα με το ποσοστό της συμμετοχής τους. Επίσης, για να
μη στρεβλώνονται υπό την επιρροή ποικίλων υπόγειων σχέσεων (φιλικών, πολιτικών
κ.λπ.) οι εκλογές και οι εξελίξεις των καθηγητών, προτείνεται ορισμένα μέλη
του εκλεκτορικού σώματος να προέρχονται από άλλα ΑΕΙ της χώρας ή του
εξωτερικού.

3. Αξιολόγηση. Οι περισσότεροι συμφωνούν ότι η αξιολόγηση είναι
αναγκαία, πρέπει όμως να γίνει εργαλείο διασφάλισης της ποιότητας των σπουδών
και όχι μέσο «τιμωρίας». Κάθε ΑΕΙ πρέπει να λογοδοτεί, δημοσιεύοντας ετήσιο
απολογισμό και να υποβάλλεται σε αξιολόγηση από έμπειρους και ανεξάρτητους
αξιολογητές. Τα ΑΕΙ να συντάσσουν εκθέσεις αυτοαξιολόγησης και να ακολουθεί
εξωτερική αξιολόγηση. Τα βασικά συμπεράσματα να δημοσιοποιούνται. Επίσης να
διανέμεται ερωτηματολόγιο στους φοιτητές με στόχο την αξιολόγηση κάθε
διδάσκοντος.

4. Χρηματοδότηση. Οι πάντες συμφωνούν ότι απαιτείται γενναία αύξηση της
δημόσιας χρηματοδότησης, στη βάση συγκεκριμένου στρατηγικού σχεδίου, με
απολογιστικό έλεγχο στη διαχείριση των οικονομικών και κοινωνική λογοδοσία.
Ορισμένοι εισηγούνται στα ΑΕΙ να προσελκύσουν πρόσθετους πόρους μέσα απο
συγχρηματοδοτούμενα προγράμματα, παροχή υπηρεσιών προς επιχειρήσεις,
αξιοποίηση περιουσιακών τους στοιχείων και ακίνητης περιουσίας, προσέλκυσης
χορηγιών κ.λπ. Οι καθηγητές να είναι πλήρους και αποκλειστικής απασχόλησης.

5. Άσυλο. Εδώ οι απόψεις ποικίλλουν, ωστόσο όλοι παραδέχονται ότι η
έννοια του ασύλου συχνότατα παραβιάζεται. Άλλοι εισηγούνται να ανατεθεί η
αρμοδιότητα για το άσυλο στο Πρυτανικό Συμβούλιο, άλλοι ζητούν να αποφασίζει η
Σύγκλητος, εκτός εξαιρετικών περιπτώσεων όπου θα αποφασίζει μεν το Πρυτανικό
Συμβούλιο, αλλά αν εκ των υστέρων η Σύγκλητος διαφωνήσει τότε οι πρυτανικές
αρχές θα πρέπει να παραιτηθούν.

6. Συγγράμματα. Εδώ όλοι συμφωνούν ότι το απαράδεκτο καθεστώς του
μοναδικού συγγράμματος πρέπει να εκλείψει. Να υιοθετηθεί σύστημα της επιλογής
συγγράμματος από τους φοιτητές με «κουπόνι», να εξασφαλιστεί δωρεάν πρόσβαση
στο Διαδίκτυο και στις ηλεκτρονικές βιβλιοθήκες και να ενισχυθούν οι
ακαδημαϊκές βιβλιοθήκες.

7. Αυτοτέλεια. Τέλος, όλοι οι πανεπιστημιακοί τονίζουν ότι τα ΑΕΙ δεν
μπορούν να διοικούνται από την οδό Μητροπόλεως. Ζητούν κατοχύρωση πλήρους
διοικητικής, οικονομικής και ακαδημαϊκής αυτοδιοίκησης και παράλληλα να
θεσμοθετηθούν μέτρα διαφάνειας και ανοιχτών διαδικασιών, ώστε να μην εξελιχθεί
η αυτοδιοίκηση σε «ακαδημαϊκή φεουδαρχία».