[ ΠΡΟΒΟΛΕΙΣ ]

ΠΡΙΝ ΑΠΟ περίπου είκοσι χρόνια ο γνωστός Βρετανός ιστορικός (του Πανεπιστημίου
του Yale) Ρ. Kennedy σ’ ένα βιβλίο του (που έγινε bestseller) με τίτλο «Η
Άνοδος και η Πτώση των Μεγάλων Δυνάμεων» (The Rise and Fall of the Great
Powers) προέβλεψε την κατάρρευση των ΗΠΑ ως αποτέλεσμα κυρίως της «ηγεμονικής
υπερ-επέκτασης» (imperial overstretch). Στα αμέσως επόμενα χρόνια η βασική
αυτή θέση του βιβλίου φάνηκε ότι διαψεύδεται. Η ηγεμονική χώρα που κατέρρευσε
δεν ήταν οι ΗΠΑ αλλά βεβαίως η Σοβ. Ένωση και τα καθεστώτα της Ανατολικής
Ευρώπης. Αντίθετα, οι ΗΠΑ εμφανίσθηκαν να θριαμβεύουν ως η μοναδική υπερδύναμη
με αξιώσεις διαμόρφωσης μιας «νέας παγκόσμιας τάξης». Σήμερα όμως, είκοσι
χρόνια μετά, μία από τις τραγωδίες του παγκόσμιου συστήματος είναι η πλήρης
ηθική κατάρρευση των ΗΠΑ. Με άλλα λόγια, οι ΗΠΑ εξακολουθούν οικονομικά,
πολιτικά και στρατιωτικά να είναι μια υπερδύναμη, αν και στον οικονομικό και
πολιτικό τομέα η κυριαρχία της «απειλείται» από την Ευρωπαϊκή Ένωση (Ε.Ε.),
τις νέες ανερχόμενες δυνάμεις (Κίνα, Ινδία κ.ά.) και τελευταία τη Ρωσία. Στον
τομέα όμως της «ηθικής υπεροχής», που συνιστά το νομιμοποιητικό στοιχείο για
κάθε υπερδύναμη, οι ΗΠΑ έχουν καταρρεύσει πλήρως και σε παγκόσμια κλίμακα. Η
κατάρρευση αυτή αποτυπώνεται σε διαδοχικές δημοσκοπήσεις και με πολλούς
τρόπους. Οι ΗΠΑ π.χ. θεωρούνται ως η μεγαλύτερη απειλή για την παγκόσμια
ειρήνη και σταθερότητα από οποιαδήποτε άλλη δύναμη ή συντελεστή επιρροής
(περιλαμβανομένης και της Αλ Κάιντα). Σχεδόν το σύνολο των κρατών της υφηλίου
απορρίπτουν το «αμερικανικό πρότυπο» ως «παράδειγμα για μίμηση». Οι ΗΠΑ
οδηγήθηκαν στην ηθική κατάρρευση και απονομιμοποίηση λόγω κυρίως των ολέθριων
επιλογών πολιτικής τα τελευταία χρόνια κάτω από την επιρροή των
νεοσυντηρητικών και της «θρησκευτικής δεξιάς» (πόλεμος Ιράκ, μαζικές
παραβιάσεις ατομικών δικαιωμάτων, μυστικές φυλακές κρατουμένων, μονόπλευρη
πολιτική στη Μ. Ανατολή, τρόπος αντιμετώπισης τρομοκρατίας κ.λπ.). Η
κατάρρευση αυτή είναι πολλαπλώς επικίνδυνη για το διεθνές σύστημα. Γιατί μια
απονομιμοποιημένη, αναξιόπιστη υπερδύναμη, ενώ δεν μπορεί να ασκήσει
αποτελεσματική πολιτική (π.χ. Μ. Ανατολή), μπορεί να προσφύγει και να
εφαρμόσει εξαιρετικώς εσφαλμένη πολιτική με ολέθριες συνέπειες…

Ο Π.Κ. Ιωακειμίδης είναι καθηγητής του Πανεπιστημίου Αθηνών και μέλος
του Δ.Σ. του ΕΛΙΑΜΕΠ.