ΤΡΙΤΗ ΑΠΟΨΗ Η παιδεία σε κατάρρευση

Πριν από λίγους μήνες το έγκυρο συντηρητικό περιοδικό «Economist» παρουσίαζε
ανάγλυφα μια παρανοϊκή κατάσταση (ελληνικής ιδιομορφίας). Ενώ, δηλαδή,
διαπρέπουν πανηγυρικά σε πολλά πανεπιστήμια της Ευρώπης και της Αμερικής
πολλοί ημεδαποί διανοούμενοι (και καθηγητές), η Ελλάδα έχει δυστυχώς μερικά
από τα χειρότερα πανεπιστήμια στην Γηραιά Ήπειρο (Economist, Α
Socratic non-dialogue, 6/6/2006).

Χωρίς να με επηρεάζει απόλυτα η προκείμενη θέση του παραπάνω αγγλικού
περιοδικού (γιατί πολλές φορές o «Economist» είναι εξόφθαλμα τοποθετημένος
εναντίον των ελληνικών απόψεων), έχω την εντύπωση πάντως ότι η παρατήρηση
τούτη επεξηγεί εν μέρει όλα τα απίθανα πράγματα που συμβαίνουν αυτή τη στιγμή
στον γενικότερο χώρο της εκπαιδευτικής διαδικασίας.

Και αρχίζω αμέσως με το εκρηκτικό κοινωνικό πρόβλημα που έχει δημιουργηθεί με
το βαθμολογικό μέτρο του 10 κατά τις Πανελλήνιες Εξετάσεις για τα
πανεπιστήμια.

Όμως σε αυτό το σημείο θα πρέπει πρωταρχικά να απορρίψουμε ορισμένους μύθους
που διαχέονται επικίνδυνα στη δημόσια σφαίρα. Με άλλα λόγια: Τα πανεπιστήμια
δεν ιδρύονται για να ενισχύσουν την οικονομία των τοπικών κοινωνιών.

Τα πανεπιστήμια ιδρύονται με βάση τους εκπαιδευτικούς σχεδιασμούς μιας
κοινωνίας (χωρίς αυτό να σημαίνει βέβαια ότι συνιστούν απομονωμένα σύνολα που
δεν επηρεάζουν την οικονομική ή την πολιτιστική ζωή ενός τόπου). Όλα τα καλά
πανεπιστήμια, όπως λέει και ο αριστερός κοινωνιολόγος R. Rorty,
είναι πάντοτε κέντρα κοινωνικής διαμαρτυρίας.

Όμως εδώ στην Ελλάδα τα ΑΕΙ και τα ΤΕΙ της περιφέρειας εκκολάφθηκαν με μια
εγκληματική προχειρότητα, χωρίς να λαμβάνεται υπόψη αν θα μπορούσαν να είναι
λειτουργικά – για την αγορά – ή αν θα μπορούσαν να επανδρωθούν με «ντόπιο»
διδακτικό προσωπικό (χωρίς να υπάρχει η ανάγκη να εμφανίζονται οι ιπτάμενοι
καθηγητές της Αθήνας και της Θεσσαλονίκης μια φορά τον μήνα, όπως συμβαίνει
σήμερα).

Πού με οδηγούν αυτές οι σκέψεις; Δεν νομίζω ότι θα πρέπει με τον ίδιο
ασχεδίαστο τρόπο που καθιερώθηκε το βαθμολογικό μέτρο του 10 να περάσει μια
άλλη επείγουσα ρύθμιση στη Βουλή που να το καταργεί (χωρίς να σταθμιστούν
συνολικά από τα ίδια τα εκπαιδευτικά ιδρύματα όλες οι παραπάνω ιστορικές
ανωμαλίες που οδήγησαν στη δημιουργία κάποιων εικονικών και ανύπαρκτων
ιδρυμάτων).

Η πρόταση ότι η βάση του δέκα στις Πανελλήνιες Εξετάσεις είναι απαραίτητο να
υποκατασταθεί από το κριτήριο της συνολικής επίδοσης των μαθητών στη Γ’
Λυκείου είναι πολύ σοβαρή, αλλά φοβάμαι ότι αν ψηφισθεί σήμερα από το ελληνικό
Κοινοβούλιο θα αποκαλύψει την ύπαρξη ενός κράτους που «αυτοχλευάζεται ισχυρά»,
αφού μέσα σε ένα διάστημα ενός έτους θα έχει ενστερνισθεί ετσιθελικά δύο
κριτήρια που διαθέτουν εντελώς διαφορετική φιλοσοφία.

Τέλος κατανοώ κατ’ αρχήν την πολιτική αγωνία κάποιων δημάρχων, αφού η
κυβέρνηση έχει ένα σαφή ταξικό (και νεοφιλελεύθερο) προσανατολισμό και θέλει
να παραχωρήσει «τα φιλέτα» της δημόσιας εκπαίδευσης στην ιδιωτική πρωτοβουλία
(ήδη μετά την ανακοίνωση των αποτελεσμάτων παρατηρήθηκε διπλασιασμός των
εγγραφών στα ιδιωτικά κολέγια).

Ωστόσο θα ήταν παρανοϊκό να αποδεχθούμε ότι η εκπαιδευτική πολιτική θα
χαράσσεται πρωταρχικά επί τη βάσει των αναγκών που κυοφορούνται στις μικρές
τοπικές οικονομίες. Τότε τα πανεπιστημιακά ιδρύματα θα έχουν αλωθεί από
κάποιες ξένες δυνάμεις που προσπαθούν πάντοτε να τα ιδιοποιηθούν
(Ντεριντά, Το πανεπιστήμιο άνευ όρων).

Επομένως εφέτος θα πρέπει να αξιολογηθούν με περίσκεψη όλα αυτά τα μεγέθη,
ώστε από του χρόνου πλέον να υιοθετηθεί μια πιο σταθερή πολιτική για τις
Πανελλήνιες Εξετάσεις, που δεν θα εξοβελίζει κατ’ αποτέλεσμα τα φτωχότερα
κοινωνικά στρώματα από την Τριτοβάθμια Εκπαίδευση (όπως δείχνουν όλα τα
στατιστικά στοιχεία).

Ποιο είναι το συμπέρασμα από όλα αυτά; Οι εκπαιδευτικές πολιτικές για τόσο
σοβαρά ζητήματα, όπως είναι η πρόσβαση στα πανεπιστήμια, δεν μπορούν να
αλλάζουν βιαστικά (και κάθε χρόνο). Κάτι τέτοιο αποκαλύπτει την παθολογία ενός
τριτοκοσμικού κράτους.

Πολύ περισσότερο στα ζητήματα αυτά η χάραξη της στρατηγικής πρέπει να γίνεται
βασικά από τα ίδια τα εκπαιδευτικά ιδρύματα. Διαφορετικά αυτά τα πανεπιστήμια
δεν θα έχουν καμία σχέση με τα ανεξάρτητα πανεπιστήμια της «κριτικής
αντίστασης» (Ντεριντά)!

Ο Γρηγόρης Καλφέλης είναι καθηγητής της Νομικής Σχολής του ΑΠΘ.