Ο δρόμος της κερδοσκοπίας από το χωράφι ώς τη λαϊκή

Στο έλεος της κερδοσκοπίας των μεσαζόντων βρίσκονται οι Έλληνες καταναλωτές. Ο
δρόμος από το χωράφι έως τη λαϊκή αγορά και τα ράφια των σούπερ μάρκετ, αν και
δεν είναι μακρύς, αποδεικνύεται πανάκριβος, καθώς οι τιμές φρούτων, λαχανικών
και άλλων προϊόντων αυξάνονται ακόμα και κατά 800% βάζοντας φωτιά στους
οικογενειακούς προϋπολογισμούς.

Τα πολλά χέρια που αλλάζει το προϊόν μέχρι να φτάσει στον καταναλωτή, αλλά και
οι υπερτιμολογήσεις που γίνονται στα στάδια της αγοράς του (παραγωγός –
μεσάζων – χονδρέμπορος – λιανέμπορος) επιβαρύνουν την αρχική τιμή που ορίζει ο
παραγωγός με βάση το κόστος παραγωγής. Έτσι, στην αρχική τιμή προστίθενται το
κέρδος του ενδιάμεσου που συγκεντρώνει τις παραγωγές για να τις διαθέσει στους
χονδρέμπορους, τα έξοδα συσκευασίας και μεταφοράς, το νόμιμο κέρδος του
χονδρέμπορου (έως 12%), ο ΦΠΑ 8%, τα έξοδα φύλαξης, τα ψυκτικά και, στη
συνέχεια, το νόμιμο κέδρος του λιανοπωλητή, το οποίο για τα περισσότερα
προϊόντα κυμαίνεται μεταξύ 22% και 35%.

Μεγαλώνει η «ψαλίδα»

Σύμφωνα με τα τελευταία στοιχεία της ΠΑΣΕΓΕΣ, η «ψαλίδα» των τιμών των
προϊόντων από το χωράφι μέχρι να φτάσουν στον τελικό καταναλωτή είναι
αδικαιολόγητα μεγάλη και διευρύνεται συνεχώς. Συγκεκριμένα, σύμφωνα με
τιμοληψίες που έγιναν τον Ιούνιο, ενώ οι ντομάτες πωλούνταν με μέση τιμή τα 30
λεπτά το κιλό, στη λαϊκή αγορά η τιμή τους έφτανε ακόμη και το 1,20 ευρώ το
κιλό (300% ακριβότερα). Οι μελιτζάνες έφυγαν από το χωράφι με 0,50 ευρώ το
κιλό, για να πωληθούν στις λαϊκές προς 1,70 ευρώ το κιλό (240% ακριβότερα).
Έως 130% ακριβότερα έφτασαν να πωλούνται οι πιπεριές και έως 400% ακριβότερα
τα αγγουράκια.

«Κλασική» μέθοδος

Οι υπερτιμολογήσεις είναι η πιο «κλασική» μέθοδος που χρησιμοποιείται με σκοπό
την αύξηση των περιθωρίων κέρδους, στη διαδρομή του προϊόντος από τον παραγωγό
προς τον χονδρέμπορο. Οι παραγωγοί υποστηρίζουν ότι αναγκάζονται –
εκβιάζονται, για την ακρίβεια – να «κόβουν» τιμολόγιο με τιμή μεγαλύτερη από
αυτή που πωλούν τα προϊόντα τους και ότι, αν αρνηθούν να το κάνουν, θα δουν τα
προϊόντα τους να σαπίζουν στα χωράφια. Για παράδειγμα, παραγωγός στη Θεσσαλία
συμφώνησε να πληρωθεί 30 λεπτά το κιλό για την ντομάτα, όμως ο έμπορος έκοψε
τιμολόγιο για 60 λεπτά το κιλό, δηλαδή 100% πάνω. Από ‘κεί και πέρα, η τιμή
του προϊόντος παίρνει την ανηφόρα, για να φτάσει στο μανάβικο στα 1,20 ευρώ.

Άλλος αγρότης πούλησε σοδειά πατάτας προς 38 λεπτά το κιλό, αλλά στον
ενδιάμεσο έκοψε τιμολόγιο για 45 λεπτά το κιλό (υπερτιμολόγηση 28,5%). Αυτός,
με τη σειρά του, πούλησε σε χονδρέμπορο της λαχαναγοράς έναντι 55 λεπτών το
κιλό (σε τιμή 22,2% υψηλότερη). Ο χονδρέμπορος, πάλι, υπολογίζοντας και το
δικό του κέρδος, πούλησε σε μανάβη της Βαρβακείου προς 60 λεπτά το κιλό (9%
ακριβότερα). Και, τελικά, ο καταναλωτής αγόρασε τις πατάτες αυτές προς 80
λεπτά το κιλό (συν 25%). Δηλαδή, η τιμή της πατάτας αυξήθηκε στη διαδρομή από
το χωράφι στον πάγκο κατά 110,53%.

Τα περιθώρια κέρδους

Το υπουργείο Ανάπτυξης έχει θεσπίσει νόμιμα περιθώρια κέρδους στη χονδρική, τα
οποία ποικίλλουν ανάλογα με το προϊόν ως εξής: 8% στα εγχώρια κρεμμύδια, 8%
στις πατάτες, 10% στις τομάτες, 12% στα κολοκύθια, 12% στις μελιτζάνες, 12%
στις μπάμιες, 12% στα φασολάκια, 10% στα ροδάκινα, 10% στα καρπούζια και τα
πεπόνια κ.λπ. Στη συνέχεια, στις τιμές αυτές προστίθεται το κέρδος του
λιανέμπορου, το οποίο αρχίζει από το 17% και φτάνει στο 35% (για τις
φράουλες). Στην πράξη, τα ποσοστά αυτά σπάνια εφαρμόζονται.

Τις στρεβλώσεις που υπάρχουν στην αγορά παραδέχεται και το υπουργείο
Ανάπτυξης. Παρά τους έλεγχους που γίνονται, όμως, οι περιπτώσεις που
εντοπίζονται είναι ελάχιστες. Μάλιστα, ένας ακόμα λόγος για τον οποίο ο
έλεγχος είναι ακόμα δυσκολότερος στην αγορά των αγροτικών προϊόντων είναι και
το γεγονός ότι μόνο το 20% των προϊόντων περνούν μέσα από τις κεντρικές αγορές
και από χονδρέμπορους, με αποτέλεσμα να ακολουθούνται άλλα κανάλια διανομής,
πολλές φορές όχι νόμιμα.

«Παιχνίδια» με τα φρούτα εποχής

Συνηθισμένα είναι τα παιχνίδια των κερδοσκόπων και με τα φρούτα εποχής.
Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελούν τα αχλάδια, τα οποία, αν και φεύγουν από
τους παραγωγούς σε τιμές από 40 έως 70 λεπτά το κιλό, πωλούνται από τους
χονδρέμπορους από 1,20 έως 1,50 ευρώ το κιλό και φθάνουν να διατίθενται στους
πάγκους των λαϊκών αγορών σε τιμές ακόμη και 2,5 ευρώ το κιλό. Το «μυστικό» σε
αυτή την περίπτωση είναι ότι τα εσπεριδοειδή, τα αχλάδια και τα μήλα
εξαιρούνται των προϊόντων στα οποία το υπουργείο Ανάπτυξης καθορίζει
συγκεκριμένα περιθώρια κέρδους, με αποτέλεσμα οι τιμές τους να καθορίζονται
από επιτήδειους κατά το δοκούν.

Χαρακτηριστικότερο είναι το παράδειγμα της «κοντούλας». Τα συγκεκριμένα
αχλάδια έφτασαν να πωλούνται φέτος στις λαϊκές αγορές της Αθήνας σε τιμές έως
και 4 ευρώ το κιλό, όταν ο παραγωγός τα πούλησε προς 0,80 ευρώ το κιλό. Και τα
σταφύλια, όμως, κάνουν κούρσα τιμών φέτος το καλοκαίρι, καθώς φεύγουν από το
αμπέλι στα 0,30 λεπτά το κιλό για να πουληθούν στη λαϊκή έως και 2,5 ευρώ το
κιλό, δηλαδή 733% ακριβότερα.

Το κόλπο των ψευτοπαραγωγών

Σημαντικός παράγοντας στρέβλωσης της αγοράς στο στάδιο της λιανικής θεωρούνται
οι ψευτοπαραγωγοί, οι οποίοι είτε αγοράζουν είτε νοικιάζουν άδειες και
παρουσιάζονται ως παραγωγοί στις λαϊκές αγορές, ενώ οι καλλιεργήσιμες εκτάσεις
που έχουν δεν δικαιολογούν τις ποσότητες των προϊόντων που διακινούν καθ’ όλη
τη διάρκεια του χρόνου. Στην περίπτωση αυτή, ενώ οι συγκεκριμένοι αγοράζουν τα
προϊόντα τους – και, άρα, θα έπρεπε να ακολουθούν τα νόμιμα περιθώρια κέρδους
-, διαμορφώνουν τις τιμές ελεύθερα, όπως επιτρέπει ο νόμος στους παραγωγούς,
με αποτέλεσμα η αισχροκέρδεια να οργιάζει και πάλι εις βάρος των καταναλωτών
και των παραγωγών.