Tους τουφέκισαν την αυγή

Αποκαταστάθηκε 90 χρόνια από τότε που αντίκρυσε το εκτελεστικό απόσπασμα,
μια αυγή του 1916. Το όνομα του στρατιώτη Χάρι Φαρ είναι το πρώτο που
καθαρίζεται από το στίγμα. Θα ακολουθήσουν πολλοί άλλοι που είχαν καταδικαστεί
κατά τον A’ Παγκόσμιο Πόλεμο για δειλία.

Το άγαλμα στο μνημείο των 306 εκτελεσθέντων στρατιωτών στο Στατφορντσάιρ απεικονίζει τον στρατιώτη Χέρμπερτ Μπάρντεν, ένα 17χρονο παιδί που εκτελέστηκε για λιποταξία

Μόλις λίγες ώρες από τότε που η οικογένεια του στρατιώτη Φαρ έμαθε ότι ο
δεκατετράχρονος αγώνας της για να «καθαρίσει» το όνομά του κατέληξε νικηφόρος,
η βρετανική κυβέρνηση ανακοίνωσε ότι θα ζητήσει κοινοβουλευτική έγκριση
προκειμένου να αποκαταστήσει και τους 306 στρατιώτες που είχαν εκτελεστεί κατά
τον A’ Παγκόσμιο Πόλεμο. «Αν και πρόκειται για ιστορικό ζήτημα, καταλαβαίνω
πώς μπορεί να αισθάνονται σήμερα οι οικογένειές τους», δήλωσε ο Βρετανός
υπουργός Άμυνας Ντες Μπράουν. «Ζούσαν επί δεκαετίες με ένα στίγμα. Πιστεύω ότι
μια ομαδική αποκατάσταση εγκεκριμένη από τη Βουλή είναι ο καλύτερος τρόπος για
να το αντιμετωπίσουμε. Είναι καλύτερα να παραδεχθούμε ότι σίγουρα θα έγιναν
κάποιες αδικίες, αν και δεν μπορούμε να ξέρουμε σε ποιους, και να
αναγνωρίσουμε ότι αυτοί οι άνθρωποι υπήρξαν θύματα του πολέμου».

Σε είκοσι λεπτά

Το στρατοδικείο χρειάστηκε μόλις 20 λεπτά για να αποφασίσει να στείλει τον
στρατιώτη Φαρ στο εκτελεστικό απόσπασμα. Ο νεαρός στρατιώτης είχε ζήσει
μερικές από τις χειρότερες σφαγές εκείνου του πολέμου στα δύο χρόνια που
πολεμούσε για την πατρίδα του. Νοσηλεύτηκε πέντε μήνες με βαρύ μετατραυματικό
σοκ. H κατάστασή του ήταν τόσο σοβαρή, ώστε οι νοσοκόμες είχαν πει τότε ότι
δεν μπορούσε να πιάσει με το τρεμάμενο χέρι του ούτε μολύβι. Παρ’ όλα αυτά,
καταδικάστηκε σε θάνατο και αντίκρυσε το εκτελεστικό απόσπασμα τον Οκτώβριο
του 1916, σε ηλικία 25 ετών. Λένε πως είχε αρνηθεί να του δέσουν τα μάτια,
ώστε να μπορεί να κοιτάζει κατάματα τους συμπατριώτες του όταν θα τον
πυροβολούσαν.

Στα πρακτικά της δίκης του αναφέρεται ότι ένας υπαξιωματικός τον είχε
απειλήσει: «Αν δεν πας στο κωλομέτωπο θα σου τινάξω τα κωλομυαλά σου στον
αέρα!». «Απλώς δεν μπορώ να πάω», του είχε αποκριθεί ο στρατιώτης Φαρ. «Είμαι
τόσο ανακουφισμένη που έφυγε πια αυτό το βάρος και που η μνήμη του πατέρα μου
είναι άσπιλη», έλεγε χθες η κόρη του, Γκέρτρουντ Χάρις, 93 ετών.

«Έσπασαν» μπροστά στη φρίκη

Πολλοί Βρετανοί υπουργοί στο παρελθόν είχαν απορρίψει αιτήματα αποκατάστασης
αυτών των στρατιωτών. Μεταξύ των άλλων, ο Τζον Μέιτζορ το 1993 και ο Τζον Ριντ
το 1998. Στο 2ο τάγμα του Συντάγματος του Δυτικού Γιορκσάιρ, ο στρατιώτης
βρέθηκε την πρώτη ημέρα της φονικής μάχης του Σομ, όπου ο βρετανικός στρατός
είχε 20.000 νεκρούς και 60.000 τραυματίες. Σε εκείνη την τετράμηνη μάχη, οι
Βρετανοί είχαν 420.000 θύματα. Τον Σεπτέμβριο του 1916, ο στρατιώτης Φαρ
«έσπασε» όταν τον διέταξε να επιστρέψει στο τάγμα του. Στρατιωτικός ιερέας που
παρακολούθησε την εκτέλεσή του, είπε: «Δεν υπήρξε καλύτερος στρατιώτης από
αυτόν». Είναι άγνωστο πού έχει ταφεί.

Άδικοι θάνατοι

Τουλάχιστον 306 στρατιώτες που εκτελέστηκαν για δειλία, αφορά το αίτημα της
βρετανικής κυβέρνησης για αποκατάσταση.

* Ο στρατιώτης Χέρμπερτ Μπάρντεν έφυγε από τη μάχη του Ιπρ και
συνελήφθη. Δεν επέζησε κανείς από τη μονάδα του για να τον υπερασπίσει στο
στρατοδικείο. Εκτελέστηκε σε ηλικία 17 ετών.

* Ο στρατιώτης Τζόζεφ Μπάιερς ήταν 17 ετών όταν εκτελέστηκε, επειδή
απουσίασε από μια παρέλαση. Στρατιώτες από το απόσπασμα σημάδευαν αλλού κατά
την εκτέλεσή του. Χρειάστηκαν τρεις βολές για να τον σκοτώσουν.

* Ο λοχίας Τζόζεφ Στόουνς έπεσε σε ενέδρα, όπου σκοτώθηκε ο σύντροφός
του. Τότε πέταξε το τουφέκι του και έτρεξε πίσω στο χαράκωμά του, όπου
συνελήφθη. Καταδικάστηκε σε θάνατο και εκτελέστηκε επειδή πέταξε το όπλο του.

© The Times, 2006