Φράγμα… στην ιστορία

H τουρκική κυβέρνηση υποστηρίζει πως το φράγμα αυτό θα δημιουργήσει
χιλιάδες θέσεις εργασίας, θα καλύψει σημαντικό μέρος του ενεργειακού
ελλείμματος της χώρας και θα φέρει την ευμάρεια στο νοτιοανατολικό,
κυριαρχούμενο από το κουρδικό στοιχείο, τμήμα της Τουρκίας. Οικολόγοι και
αρχαιολόγοι, από την άλλη πλευρά, μιλούν για ένα όπλο μαζικής καταστροφής…

H τουρκική κυβέρνηση θέλει να μετεγκαταστήσει τα αρχαία οικοδομήματα της πόλης Χάσανκιφ. Οι αρχαιολόγοι, ωστόσο, απορρίπτουν την κίνηση αυτή λέγοντας πως τα μνημεία είναι υπερβολικά εύθραυστα για να μετακινηθούν

Το φράγμα Ιλίσου, στον Τίγρη ποταμό, γεννήθηκε ως ιδέα στα τέλη της δεκαετίας
του 1970 και παρ’ ολίγον να αρχίσει να κατασκευάζεται το 2001 – τελικά όμως η
κατασκευάστρια εταιρεία, η βρετανική Balfour Beatty, αποσύρθηκε και το σχέδιο
μπήκε στο συρτάρι. Μέχρι που το ανέλαβε μια κοινοπραξία με επικεφαλής
τουρκικές εταιρείες και τη συμμετοχή γερμανικών, ελβετικών και αυστριακών
εταιρειών. Στη διάρκεια της εναρκτήριας τελετής που έγινε πρόσφατα έξω από την
πόλη Ντάρτζεσιτ, στη Νοτιοανατολική Τουρκία, ο Τούρκος πρωθυπουργός, Ρετζέπ
Ταγίπ Ερντογάν, επέμεινε πως το φράγμα, που αναμένεται να κοστίσει 1,2
δισεκατομμύρια ευρώ και να παράγει άπαξ και ολοκληρωθεί, περί το 2013, 3,8
δισεκατομμύρια κιλοβατώρες ετησίως, «θα αποφέρει μεγάλα κέρδη στους ανθρώπους
του τόπου». «Από τη μία πλευρά», δήλωσε, «υπάρχει μια ολοένα και μεγαλύτερη
ανάγκη για ενέργεια και ένα λαμπρό μέλλον για την Τουρκία. Από την άλλη,
υπάρχει η ιστορία, ο πολιτισμός και μια κληρονομιά που ανήκει σε όλη την
ανθρωπότητα. Πρέπει να βρούμε μια λύση. Πρέπει να συμφιλιώσουμε τις δύο
πλευρές».

Όμως για τους 4.000 διαδηλωτές που πραγματοποίησαν ολονύχτια διαμαρτυρία κοντά
στην περιοχή όπου θα κατασκευαστεί το φράγμα, περίπου 45 χιλιόμετρα βόρεια των
συνόρων με τη Συρία, η «λύση» που βρέθηκε ισοδυναμεί με καταδίκη· καταδίκη του
Χάσανκιφ, μιας πόλης με ιστορία 12.000 χρόνων, με σημαντικά μνημεία και εμφανή
σημάδια από τους πολιτισμούς της Ασσυρίας, των Ρωμαίων, του Βυζαντίου, των
Σελτζούκων Τούρκων και των Οθωμανών, που θα βρεθεί στο 80% της κάτω από το
νερό. Στο Χάσανκιφ υπάρχει μεταξύ άλλων το Τέμενος Ούλου, ένα κοιμητήριο με
επιτύμβιες πλάκες από την εποχή του Βυζαντίου· ένα μαυσωλείο του 15ου αιώνα·
μια γέφυρα του 12ου αιώνα· καθώς και νεολιθικά σπήλαια-κατοικίες. H τουρκική
κυβέρνηση έχει βάλει στην «άκρη» 25 εκατομμύρια ευρώ για τη μετεγκατάσταση των
αρχαίων οικοδομημάτων. Οι αρχαιολόγοι, ωστόσο, απορρίπτουν την κίνηση αυτή
λέγοντας πως αφενός τα μνημεία είναι υπερβολικά εύθραυστα για να μετακινηθούν,
και αφετέρου πως όλοι οι θησαυροί που κρύβονται ακόμα στη γύρω περιοχή, όπου
δεν έχουν γίνει ακόμα ανασκαφές, θα χαθούν για πάντα.

50.000 άνθρωποι θα εγκαταλείψουν τα σπίτια τους

«TO ΦΡΑΓΜΑ», λέει η Μάγκι Ρόνεϊν, μια Ιρλανδή αρχαιολόγος που εργάζεται
στην περιοχή όπου βρίσκεται η αρχαία πόλη Χάσανκιφ από το 1999, «είναι ένα
όπλο μαζικής καταστροφής – όχι μόνο λόγω του μεγάλου αριθμού των μνημείων που
υπάρχουν εκεί αλλά και λόγω του ζωντανού πολιτισμού, των ανθρώπων».

Το φράγμα θα υποχρεώσει τουλάχιστον 50.000 ανθρώπους να εγκαταλείψουν τα
σπίτια τους. Ακόμα και αν οι άνθρωποι αυτοί αποζημιωθούν, σίγουρα θα επιταθεί
το πρόβλημα της μετεγκατάστασης σε μια περιοχή που ταλανίζεται φριχτά, τα
τελευταία 20 χρόνια, εξαιτίας της κουρδικής εξέγερσης και των σκληρών μέτρων
καταστολής του τουρκικού στρατού. Υπάρχει όμως και ένας ακόμα φόβος: ότι το
φράγμα θα μειώσει σημαντικά τα αποθέματα νερού που χρησιμοποιούν η Συρία και
το Ιράκ, προκαλώντας μια ακόμα διαμάχη στην περιοχή.