«Άλμα» στην… αρχή της ζωής

Στις Άνδεις, σε υψόμετρο μεγαλύτερο από 5.000, οι αστρονόμοι κατασκευάζουν
μία τηλεσκοπική «μηχανή χρόνου» που υπόσχεται να βοηθήσει την ανθρωπότητα
να… ρίξει μια ματιά στη στιγμή που δημιουργήθηκε το Σύμπαν πριν από 13
δισεκατομμύρια χρόνια.

«Κάθε φορά που παρατηρούμε ένα νέο κομμάτι ουρανού με το Άλμα, εντοπίζουμε νέους γαλαξίες», λέει ο αστρονόμος δρ Ρίτσερ στον δημοσιογράφο της Independent

Ένας σύντομος περίπατος στο αχανές και ξερό οροπέδιο του Τσατζναντόρ όπου
βρίσκεται η έρημος Ατάκαμα, στις πανύψηλες Άνδεις της Χιλής, είναι επίπονη
διαδικασία. Ο αέρας είναι τόσο αραιός ώστε όσοι έρχονται εδώ ακόμα και για μία
ημέρα, πρέπει να διαθέτουν φιάλες οξυγόνου για να αποφύγουν τις παραλυτικές
συνέπειες από την έλλειψη ικανής ποσότητας οξυγόνου.

Το Τσατζναντόρ δεν προσφέρεται για έντονη δραστηριότητα, είναι ωστόσο η
τοποθεσία του πιο φιλόδοξου εγχειρήματος σε μεγάλο υψόμετρο στον κόσμο. Έτσι,
έως το 2012 το οροπέδιο αυτό θα φιλοξενεί μία αστρονομική «μηχανή του χρόνου»
ικανή να προσφέρει στον παρατηρητή τη δυνατότητα να δει τις κοσμογονικές
εξελίξεις που ακολούθησαν το Μπιγκ Μπανγκ, όταν δημιουργήθηκαν οι πρώτο
γαλαξίες.

Ένα δισ. δολάρια

Πρόκειται για μακρόπνοο εγχείρημα. Θα κατασκευαστεί τηλεσκόπιο αξίας ενός
δισεκατομμυρίου δολαρίων, το οποίο θα αποτελείται από 64 κεραίες, καθεμιά από
τις οποίες θα έχει το μέγεθος μιας διώροφης κατοικίας. Αυτές οι δορυφορικές
κεραίες θα λειτουργούν έτσι ώστε ο αστρονόμος να μπορεί να παρατηρήσει
αντικείμενα στο βαθύ Διάστημα μπροστά στα οποία έχουν σχηματιστεί σύννεφα
σκόνης. Αυτό θα επιτρέψει στους αστρονόμους να συγκεντρώσουν αρχαία
ακτινοβολία από τα πρώτα αστέρια του Σύμπαντος και τους γαλαξίες που
σχηματίστηκαν πριν από περίπου 13 δισεκατομμύρια χρόνια. Πρόκειται για το Άλμα
(Atacama Large Millimetre Array), όπως ονομάζεται το δίκτυο των τηλεσκοπικών
δορυφορικών κεραιών που θα ανοίξουν ένα νέο παράθυρο στα πρώιμα χρόνια του
Σύμπαντος.

Διεθνούς εμβέλειας

Το εγχείρημα είναι διεθνούς εμβέλειας καθώς συμμετέχουν 14 χώρες από τέσσερις
ηπείρους, αλλά διευθύνεται από το Ευρωπαϊκό Νότιο Παρατηρητήριο, ομάδα χωρών
στις οποίες περιλαμβάνεται η Βρετανία. H υγεία των επιστημόνων και εργατών στο
οροπέδιο Τσατζναντόρ παρακολουθείται στενά από ειδικούς και ένα ασθενοφόρο
είναι διαθέσιμο όλες τις ώρες, σε περίπτωση ανάγκης. Οι εργαζόμενοι δεν
διανυκτερεύουν σε τόσο μεγάλο υψόμετρο, αλλά αν χρειαστεί υπάρχουν ειδικές
κρεβατοκάμαρες που μπορούν να εμπλουτιστούν με οξυγόνο, οι οποίες είναι ανά
πάσα στιγμή έτοιμες. Οι οδηγοί που έχουν την ευθύνη των οχημάτων με 28 ρόδες
το καθένα, τα οποία τελικά θα μεταφέρουν το καθένα μία κεραία 120 τόνων στο
οροπέδιο, επίσης θα εργάζονται σε καμπίνες που είναι εμπλουτισμένες με
οξυγόνο.

H τοποθεσία βρίσκεται πάνω σε εμπορικούς δρόμους που ακολουθούσαν οι Ίνκας,
και οι αρχαιολόγοι έχουν βρει εκεί αποδείξεις ανθρώπινης δραστηριότητας που
χρονολογούνται σε πολλές εκατοντάδες χρόνια πιο πριν, όταν τα βουνά και
ηφαίστεια των πανύψηλων Άνδεων θεωρούνταν ιερά.

Ενώ οι Ίνκας πήγαιναν στην κορυφή των βουνών τους για να έρθουν σε επικοινωνία
με τους θεούς τους, σήμερα οι επιστήμονες σκαρφαλώνουν εκεί για να αποκτήσουν
μία καλύτερη κατανόηση της θέσης που κατέχει ο άνθρωπος στο ευρύτερο σύμπαν.

Μάλιστα, οι επιστήμονες κατανοούν τις τοπικές ευαισθησίες που υπάρχουν όσον
αφορά στην κατασκευή ενός τηλεσκοπίου στην άλλοτε ιερή γη, κι έτσι κάθε φορά
που αρχίζουν οι εργασίες κατασκευής σε μία τοποθεσία, ένας τοπικός φύλαρχος
προσκαλείται εκεί για να πραγματοποιήσει μία ειδική τελετή εγκαινίων.

«Κάθε τρία λεπτά εντοπίζουμε νέους γαλαξίες»

H ΑΛΗΘΙΝΗ ΔΥΝΑΜΗ του τηλεσκοπίου Άλμα προέρχεται από τη γοητεία που
ασκεί στους αστρονόμους, οι οποίοι έτσι έχουν τη δυνατότητα να πειραματιστούν
με ένα επιστημονικό όργανο των ονείρων τους, το οποίο θα τους επιτρέψει να
αναλύσουν αντικείμενα που δεν έχουν ανακαλύψει ακόμα.

Ο δρ Ρίτσερ είπε ότι, εκτός από την ικανότητα που προσφέρει για παρατηρήσεις
αντικειμένων μέσα από σύννεφα σκόνης, η αστρονομία που αντιλαμβάνεται την
ακτινοβολία που βρίσκεται στην γκάμα των κυμάτων μήκους μικρότερου του ενός
χιλιοστού του ηλεκτρομαγνητικού φάσματος, προσφέρεται και για την παρατήρηση
και μελέτη των πολλών αστέρων και γαλαξιών που δεν εκπέμπουν το είδος της
ακτινοβολίας που τα κανονικά τηλεσκόπια συλλαμβάνουν.

«Κάθε φορά που παρατηρούμε ένα νέο κομμάτι ουρανού με το Άλμα, κάθε τρία λεπτά
εντοπίζουμε νέους γαλαξίες τους οποίους ποτέ δεν έχει δει ανθρώπινο μάτι»,
τόνισε ο δρ Ρίτσερ.

Και κατέληξε: «Εδώ προσπαθούμε να δημιουργήσουμε μία πραγματικά νέα ματιά στο
Σύμπαν, με αυτό το μαγικό όργανο που συλλαμβάνει κύματα μήκους μικρότερου του
ενός χιλιοστού. Το Άλμα είναι το πρώτο μεγάλο τηλεσκόπιο που θα μας επιτρέψει
να επιτύχουμε υψηλής ποιότητας εικόνες σε αυτό το μήκος κύματος».