TPITH AΠOΨH Kοινωνία των διαπιστώσεων

Εδώ και δεκαετίες πολιτικοί και πολιτευτές, εθνικής, περιφερειακής και τοπικής
εμβέλειας, μιλούν για την αντιμετώπιση των προβλημάτων της καθημερινότητας.
Παρά τις όποιες υποσχέσεις ή προγραμματικές δηλώσεις, τα προβλήματα της
καθημερινής ζωής όχι μόνον υφίστανται, αλλά και διογκώνονται. Κάποιος θα
μπορούσε να πει ότι για αυτό, όπως και για πολλά άλλα θέματα, φταίνε τα μέσα
ενημέρωσης, αλλά αυτά το μόνο που μπορούν να κάνουν είναι να στρέψουν την
προσοχή σε υφιστάμενα προβλήματα. Συνήθως τα MME όσο και να επιζητούν να
«κατασκευάσουν» ένα θέμα, αυτό φθίνει την αμέσως επόμενη μέρα.

Κάποιος άλλος θα μπορούσε να υποστηρίξει ότι η «καθημερινότητα» δεν υπάρχει,
όπως και η κοινή γνώμη. Ή ακόμη, κι ενδεχομένως πιο κοντά στην πραγματικότητα,
ότι την «ανακάλυψαν» οι πολιτικοί για να δικαιολογήσουν τον ρόλο τους και τον
ξύλινο λόγο τους. Όμως αυτή η «ανακάλυψη» λειτούργησε ως «μπούμερανγκ» αφού
σπάνια στην πράξη κατόρθωσαν σε όλο το πολιτικό φάσμα να την αντιμετωπίσουν.
Κι έτσι αντί να αποκτήσουν πλεονέκτημα, σήμερα η καθημερινότητα και η
αντιμετώπισή της έχει γίνει ένα «βαρίδι» που φαίνεται ότι θα τους ακολουθεί
για το υπόλοιπο της πολιτικής τους σταδιοδρομίας.

Γιατί όμως απέτυχαν και μάλιστα παταγωδώς στην αντιμετώπισή της; Μήπως και γι’
αυτό φταίει η παγκοσμιοποίηση; H παγκοσμιοποίηση είναι πηγή πολλών δεινών, όχι
όμως των πάντων. Στην ουσία είναι σαν να λέμε ότι για τα κυκλοφοριακά
προβλήματα των πόλεών μας φταίει η παγκόσμια αύξηση της παραγωγής των
αυτοκινήτων κι όχι το γεγονός ότι δεν υπάρχουν μεγάλοι δρόμοι, χώροι
στάθμευσης κ.ο.κ., πράγματα δηλαδή που αφορούν τις τοπικές κυβερνήσεις και σε
άλλες χώρες έχουν λυθεί. Ή είναι σαν να λέμε ότι το πρόβλημα της Αθήνας θα
λυθεί με την απαγόρευση στο κέντρο της κυκλοφορίας, χωρίς στην περίμετρο να
έχουν κατασκευαστεί γκαράζ πολλών θέσεων, αφού έτσι κι αλλιώς το πρόβλημα θα
«μετακινηθεί» στους παρακείμενους, πριν λιγότερο επιβαρυμένους, δρόμους
προκαλώντας τώρα ασφυξία και σε αυτούς.

Τελικά οι πολιτικοί μας λύνουν προβλήματα (κατά το «η πολιτική είναι η τέχνη
του εφικτού») ή δημιουργούν και νέα; Εκείνο πάντως που από νεαρή ηλικία μού
προκαλούσε το αναπάντητο ερώτημα είναι γιατί κάθε πολιτικός που αναλαμβάνει
μια θέση, π.χ. ένα υπουργείο, και καλοπροαίρετα επιζητεί να προσφέρει έργο,
τις περισσότερες φορές αποχωρεί με έναν νέο νόμο που έχει προτείνει και στην
πράξη έρχεται να προστεθεί στον μακρύ κατάλογο των ανεφάρμοστων νόμων της
χώρας.

Δυστυχώς στη χώρα μας καταγράφεται ένα πρόβλημα λογοδοσίας κι αυτό ακόμη
χειρότερα εντοπίζεται σε όλα τα επίπεδα της κοινωνικής ζωής. Συνήθως τους
περισσότερους ενδιαφέρει το συνεπαγόμενο, συχνά φαντασιακό, «λούστρο» μιας
θέσης, όποιο κι αν είναι αυτό, παρά οι υποχρεώσεις που απορρέουν από την
ευθύνη που συνδέεται άμεσα με την κατεχόμενη θέση.

Θα ήταν εύκολο να αποδώσουμε όλες τις ευθύνες στους πολιτικούς, άλλωστε αυτό
συχνά κάνουμε. Όμως είμαστε ένας λαός που, καλώς ή κακώς, σαγηνεύεται και
προτιμά τους «ρήτορες» παρά τους «εργάτες». Έτσι, συνήθως προτιμούμε, ίσως κι
από τη σύσταση του σύγχρονου κράτους μας, αυτούς που «χαϊδεύουν» τα αυτιά μας
με υποσχέσεις και «λόγια μεγάλα» αντί αυτούς που μας λένε ότι χρειάζεται να
δουλέψουμε και να νοικοκυρευτούμε. Αυτό ενδεχομένως και να οφείλεται στο ότι η
ελληνική κοινωνία είναι αρκούντως συντηρητική, δεν δέχεται αλλαγές που μπορεί
να την οδηγήσουν στο μέλλον σε κάτι καλύτερο, αλλά απαιτεί προσπάθεια και
θυσίες στο παρόν. Κι ως είθισται μένουμε στις διαπιστώσεις. Άλλωστε, αν
ανατρέξει κανείς στη σύγχρονη ιστορία των μεγάλων, αλλά ατελέσφορων,
μεταρρυθμίσεων θα δει ότι όσοι πραγματικά προσπάθησαν μάλλον «έφαγαν το
κεφάλι» τους, επιβεβαιώνοντας το «όλα τριγύρω αλλάζουνε κι όλα τα ίδια
μένουν».

Θα μπορούσε κανείς να υποστηρίξει ότι για αυτή την κατάσταση φταίνε τα
κόμματα, η πολιτική μας ιστορία και οι ιδιοτροπίες της. Όμως είμαστε και μια
κοινωνία που χαρακτηρίζεται από αδιαφορία και αδράνεια, αφού πεισματικά κρατά
απόσταση από τα προβλήματα που εισβάλλουν στην καθημερινή ζωή με αποτέλεσμα να
καθίσταται μια κοινωνία αργή και αναποτελεσματική.

Αρνούμενη στην ουσία την πραγματικότητα, η ελληνική κοινωνία στηρίζεται συχνά
στα δεδομένα της αδυναμίας της (π.χ., η λογική του «ουδέν μονιμότερον του
προσωρινού»), αποστασιοποιείται από τα πραγματικά της προβλήματα και την
πραγματική ζωή των ανθρώπων της και σαγηνεύεται από όσους κολακεύουν τα αυτιά
της, ασχέτως αν μετέπειτα τους κατηγορεί ως ακατάλληλους και λαοπλάνους.
Κλεισμένη στον εαυτό της μια τέτοια κοινωνία δεν είναι σε θέση να συλλάβει τα
μηνύματα που έρχονται όχι μόνον από την παγκοσμιοποίηση, αλλά κι από την ίδια
την εσωτερική κοινωνική πραγματικότητα.

Έτσι η κοινωνία μας όχι μόνον δεν προβλέπει τις εξελίξεις και περιορίζεται σε
διαπιστώσεις, αλλά συχνά τείνει να είναι απούσα όταν πρέπει να αναζητήσει λύση
για να αντιμετωπίσει τα προβλήματά της. Στην πράξη, κλείνεται στον εαυτό της
κι αντιδρά έντονα σε οποιαδήποτε αλλαγή ή καινούργιο, που μπορεί να μεταβάλει
τα δεδομένα της.

Ο Στέλιος Παπαθανασόπουλος είναι καθηγητής στο Τμήμα Επικοινωνίας και
MME του Πανεπιστημίου Αθηνών.