Aποκαλύψεις από την Άβυσσο

Στο κουφάρι μιας φάλαινας στον βυθό του Ειρηνικού Ωκεανού οι επιστήμονες
ανακάλυψαν σκουλήκια που τρώνε τα οστά της. Σίγουρα δεν είναι και τα πιο
ελκυστικά ζώα, αλλά η ανακάλυψή τους μπορεί να αποδειχθεί σωτήρια για τις
φάλαινες που ζουν ακόμα σε όλο τον πλανήτη.

Τα θαλάσσια σκουλήκια του γένους Osedax (αυτά που τρώνε τα οστά), είναι ένας
ασυνήθιστος τύπος πολύχαιτων χωρίς άλλους γνωστούς συγγενείς. Ανακαλύφθηκαν
πάνω σε φάλαινες που βρίσκονται στον βυθό του κόλπου του Μοντερέι στην
Καλιφόρνια. «Βρήκαμε έξι διαφορετικά είδη του γένους Osedax, ανάμεσά τους
τέσσερα που δεν είχαμε ξαναδεί, σε ένα φαράγγι του κόλπου», λέει στο περιοδικό
«New Scientist», ο Κρεγκ Σμιθ, βιολόγος θαλάσσης στο Πανεπιστήμιο της Χαβάης.

Πηγή οργανικής ύλης. Μόλις τα τελευταία χρόνια οι επιστήμονες
ανακαλύπτουν πως οι νεκρές φάλαινες χρησιμεύουν ως μία τεράστια πηγή οργανικής
ύλης στον βυθό των ωκεανών, υποστηρίζοντας ολόκληρα οικοσυστήματα, άγνωστα
μέχρι πρότινος στους ειδικούς. Στις ακτές της Καλιφόρνιας για παράδειγμα, σε
λίγα κουφάρια, οι επιστήμονες έχουν βρει περισσότερα είδη από ό,τι σε όλα τα
ψυχρά ύδατα και τα υδροθερμικά στόμια του πλανήτη.

Πρόκειται για ένα πολύ ισχυρό επιχείρημα υπέρ των επιστημόνων στον πόλεμο
ενάντια στους φαλαινοθήρες, που επιδιώκουν να επιτραπεί ξανά το κυνήγι των
φαλαινών σε όλες τις θάλασσες. Αυτό όμως θα μείωνε δραστικά τον αριθμό των
φαλαινών παγκοσμίως και βέβαια τα κουφάρια τους στους βυθούς που δίνουν τροφή
σε τόσα είδη.

Οι εξπέρ – τα σκουλήκια. Τα περισσότερα ζώα που βασίζονται στις νεκρές
φάλαινες για να ζήσουν, τρώνε τα βακτήρια που μαζεύονται γύρω από τα κουφάρια
ή ό,τι έχει απομείνει από την ίδια τη φάλαινα. Παράδειγμα το καβούρι που
τρέφεται από τα οστά της γαλάζιας φάλαινας βάρους 60 τόνων, η οποία βρίσκεται
στον βυθό της Σάντα Κρουζ στην Καλιφόρνια εδώ και 50 χρόνια.

Τα σκουλήκια που τρώνε τα οστά είναι πραγματικοί εξπέρ. «Τα σκουλήκια Osedax
είναι οι μόνοι οργανισμοί που μπορούν να χρησιμοποιήσουν προς όφελός τους τα
λιπίδια που βρίσκουν μέσα στα οστά της φάλαινας. Τα καταφέρνουν χώνοντας
“ρίζες” μέσα στο κόκαλο και χρησιμοποιώντας συμβιοτικά βακτήρια για να
χωνέψουν το λίπος», λέει ο Άντριαν Γκλόβερ από το Εθνικό Μουσείο Φυσικής
Ιστορίας του Λονδίνου. «Είναι τόσο μοναδικά αυτά τα είδη, που είναι αδύνατον
να βρουν τρόπους να τρέφονται διαφορετικά αν εκλείψουν οι νεκρές φάλαινες στον
βυθό».

Παρόλα αυτά, η Διεθνής Επιτροπή Φαλαινοθηρίας δεν έχει λάβει ακόμα υπόψη της
την επίδραση που θα είχε το κυνήγι των φαλαινών σ’ αυτά τα είδη. Ο Σμιθ και οι
συνεργάτες του εξέτασαν τι θα συνέβαινε στα σκουλήκια και τους υπόλοιπους
οργανισμούς που τρέφονται από τα κουφάρια του βυθού και είδε ότι τα είδη που
βρίσκονται στον Βόρειο Ατλαντικό κινδυνεύουν περισσότερο με εξαφάνιση, μια που
εκεί θα μειωθεί πολύ ο πληθυσμός των φαλαινών, όπως έγινε και στις αρχές του
1800.

Κάτι ανάλογο αναμένεται να συμβεί και στον Νότιο και Βορειοανατολικό Ειρηνικό,
όπου οι πληθυσμοί εξαφανίστηκαν μετά την ανελέητη φαλαινοθηρία τις δεκαετίες
του ’60 και ’70. «Ακόμα και η παραμικρή αύξηση στο κυνήγι τους σήμερα θα έχει
πολύ μεγάλη επίδραση στην εξαφάνιση των ειδών που τρέφονται από τις φάλαινες».

Επιμέλεια: Στέφανος Κρίκκης, Εύη Ελευθεριάδου