Δρόμοι

Είκοσι…

… δισεκατομμύρια ζωές θα είχαν κοστίσει οι πόλεμοι στον εικοστό αιώνα, αν
στις σύγχρονες κοινωνίες οι άνθρωποι σκοτώνονταν με τους ίδιους ρυθμούς που
σκοτώνονταν οι πρωτόγονοι λαοί. Αυτό πιστεύει ο ανθρωπολόγος Λόρενς Κίλι, ο
οποίος έχει υπολογίσει ότι τα δύο τρίτα των πρωτόγονων ανθρώπων βρίσκονταν σε
πόλεμο αενάως. Ένας στους διακόσιους έχανε κάθε χρόνο τη ζωή του στο πεδίο της
μάχης (Λόρενς Κίλι, «Ο πόλεμος πριν από τον πολιτισμό»). Αυτά τα στοιχεία και
άλλα πολλά μπορεί κάποιος να τα βρει στο βιβλίο του Νίκολας Γουέιντ «Πριν από
την αυγή» – μια γενετική, γλωσσολογική και αρχαιολογική έρευνα για τον πρώτο
άνθρωπο.

Φαίνεται…

… πως οι πρωτόγονοι άνθρωποι ήταν κακοί, βάρβαροι και κοντοί και πως κάθε
άλλο παρά ήταν τα χαϊδεμένα παιδιά της μητέρας Φύσης, όπως τους παρουσίασε η
λαϊκή κουλτούρα και οι επιστημονικές μελέτες που ακολούθησαν την
αποικιοκρατία. Το ερώτημα που γεννάται είναι: Γιατί, μολονότι υπάρχουν
συντριπτικά στοιχεία που δείχνουν το αντίθετο, η λαϊκή κουλτούρα παρουσιάζει
τους πρωτόγονους σαν φιλειρηνικούς ανθρώπους που ζούσαν αρμονικά με τη Φύση,
σε αντιπαράθεση με τον αρπακτικό και βίαιο πολιτισμό; Γιατί ο σύγχρονος
άνθρωπος αρέσκεται να ζει με αυτό το ανακριβές πορτρέτο της πρωτόγονης ζωής;
Το Χόλιγουντ βρίθει από ιστορίες με σοφούς και άξιους Ινδιάνους, Αφρικανούς
φυλάρχους, ανθρώπους των βραζιλιάνικων τροπικών δασών και αυτόχθονες της
Αυστραλίας, όχι επειδή τα χολιγουντιανά στούντιο προσλαμβάνουν ακατάλληλους
ανθρωπολόγους για να τους συμβουλέψουν για τις ταινίες τους, αλλά επειδή το
κοινό πληρώνει για τέτοιες ταινίες.

Στη λαϊκή…

… κουλτούρα είναι ριζωμένη η πεποίθηση πως οι πρωτόγονοι λαοί απολαμβάνουν
μια ποιότητα ζωής – μια «αυθεντικότητα», όπως τη λένε συχνά – που οι σύγχρονοι
τη στερούνται. Γιατί επικράτησε αυτή η άποψη; Οι ενοχές των αποικιοκρατών που
εξόντωσαν πάμπολλες πρωτόγονες κοινωνίες δεν φαίνεται να είναι επαρκής
εξήγηση, γιατί οι Δυτικοί που αντιμετώπισαν με αυτόν τον τρόπο τους
πρωτόγονους σπάνια ένιωσαν τύψεις για το έργο τους. Ο ευρωπαϊκός πολιτισμός
αναδύθηκε συντρίβοντας αυτήν ακριβώς την αυθεντικότητα που χαρακτηρίζει τους
πρωτόγονους λαούς. Όταν αναφερόμαστε στην αυθεντικότητα των πρωτόγονων όμως,
καλό είναι να μην παραλείπουμε και όσα γράφει γι’ αυτούς ο Γουέιντ: «Ο αριθμός
των θυμάτων ήταν τεράστιος, επειδή δεν συνήθιζαν να πιάνουν αιχμαλώτους. Ο
στρατηγικός στόχος τους ήταν να εξολοθρεύσουν την κοινωνία του αντιπάλου. Οι
πολεμιστές που συλλαμβάνονταν θανατώνονταν επιτόπου. Εξαίρεση αποτελούσαν οι
Ιροκέζοι, που έπαιρναν τους αιχμαλώτους μαζί τους στα χωριά τους για να τους
βασανίσουν πριν τους θανατώσουν και μερικές φυλές της Κολομβίας που συνήθιζαν
να καλοταΐζουν τους αιχμαλώτους για να παχύνουν πριν τους φάνε».

H ετυμηγορία…

… όμως είναι νωρίς ακόμη για να εκδοθεί οριστικά υπέρ του δυτικού
πολιτισμού. Στην ταινία «Οικογένεια Άνταμς», ένα κοριτσάκι στην κατασκήνωση
ρωτάει τη Γουένσντεϊ Άνταμς: «Γιατί είσαι ντυμένη σαν να πέθανε κάποιος;». Κι
εκείνη του αποκρίνεται: «Περίμενε και θα δεις!».