TPITH AΠOΨH Στην παιδει-άδα με τ’ αγκάθια

Στα δύσκολα ξαναγυρνάω σε κάτι που μου έμαθαν στο σχολείο: κατέγραψε τα
ζητήματα για να ξεκαθαρίσουν τα προβλήματα και κάνε το με ερωτήσεις, ώστε να
μη σου επιτρέπεται να υπεκφύγεις. Στο πιο δύσκολο – και κρίσιμο – θέμα της
ελληνικής πολιτικής και κοινωνικής ζωής, στην Παιδεία, θα επιχειρήσω λοιπόν να
καταφύγω, ανήσυχος και διόλου ειδικός, στη δοκιμασμένη μέθοδο, που δεν δίνει
λύσεις, αλλά ίσως διαλύει κάποια νέφη.

Είναι ή δεν είναι αλήθεια ότι το πρόβλημα της ελληνικής Παιδείας δεν
εστιάζεται στην Ανώτατη Εκπαίδευση, αλλά αφορά πρωταρχικά νοοτροπία, μέθοδο,
στόχους που χαρακτηρίζουν τη βασική εκπαίδευση, το σχολείο; Γιατί τότε κάθε
«εκπαιδευτική μεταρρύθμιση» κάθε ελληνικής κυβέρνησης περνάει κατ’ ευθείαν στο
Πανεπιστήμιο και δεν σκέφτονται καν να κάνουν κάτι για το επίπεδο των σχολικών
προγραμμάτων, των βιβλίων και δασκάλων που θα καθορίσουν και το επίπεδο των
αυριανών φοιτητών και καθηγητών και άρα θα βάλουν τις βάσεις για ένα καλύτερο
Πανεπιστήμιο (γιατί Πανεπιστήμιο είναι αυτό που φέρουν οι άνθρωποί του και όχι
αυτό που θα ήθελαν οι μανδαρίνοι του);

Ισχύει ή δεν ισχύει, αν συμφωνήσουμε στα παραπάνω, ότι το βασικό μέσο μιας
πραγματικής εκπαιδευτικής μεταρρύθμισης δεν είναι η προσθήκη ή η μεταφορά
πόρων (αν και βεβαίως χρειάζονται χρήματα για την Παιδεία), αλλά η
απελευθέρωση από τον πραγματικό συντηρητισμό των «κεκτημένων»: την αποδοχή ότι
η δωρεάν Παιδεία είναι πολύ ακριβή και δεν εκπαιδεύει, ότι το δημόσιο σχολείο
είναι αφημένο στη μοίρα του, ότι τα παιδιά μόνο κατά τύχη μπορεί να πέσουν σε
έναν καλό δάσκαλο, ότι τα επίσημα βιβλία γράφονται από όσους έχουν προσβάσεις
στη Διοίκηση, ότι οι φοιτητές έχουν δικαίωμα να είναι «αιώνιοι» και οι
διδάσκοντες να μην αξιολογούνται, ότι αυτό που ενδιαφέρει Πολιτεία, γονείς και
εκπαιδευόμενους είναι το χαρτί, το πτυχίο, και όχι η γνώση, το εφόδιο;

Ανταποκρίνεται ή όχι στην πραγματικότητα η παράλληλη διαπίστωση ότι, ακόμα και
όταν γίνεται άτεχνα και αποσπασματικά (και σχεδόν πάντα έτσι γίνεται), κάθε
«εκ των άνω» προσπάθεια να τεθούν σε αμφισβήτηση ορισμένα τέτοια «κεκτημένα»
συναντά τη λυσσαλέα αντίδραση όλων των οργανωμένων ομάδων στις οποίες άμεσα ή
έμμεσα απευθύνεται: των γονιών που διαμαρτύρονται αλλά δεν αντέχουν άλλες
αλλαγές, των μαθητών και φοιτητών που ασφυκτιούν και γι’ αυτό δεν ανέχονται
άλλο ζόρισμα, των διδασκόντων που ήδη υποτιμώνται (αυτό είναι απολύτως αληθές)
και δεν θα «πάρουν στην πλάτη τους τα λάθη των άλλων», των πολιτικών κομμάτων
που αναγνωρίζουν την κρισιμότητα του θέματος αλλά όχι την ανάγκη να υπερβούν
τον μανιχαϊσμό και τη σκέτη καταγγελία;

Επιδεινώνει ή όχι την κατάσταση η κυβερνητική αμετροέπεια («5% ακατέβατο για
την Παιδεία»), η άγνοια τού τι σημαίνει διάλογος (που δεν διεξάγεται βεβαίως
μέσα σε «Επιτροπές σοφών»), οι παλινωδίες στις διακηρύξεις και στις προτάσεις
(έχει κάτι το σχεδόν αλχημιστικό ο τρόπος που, συρρικνούμενα ή διαστρεφόμενα,
όλα τα αρχικά «μέτρα» καταλήγουν στα αντίθετά τους), η παραπλανητική
στοχοθέτηση (το λιγότερο σημαντικό ζήτημα είναι η νομική μορφή των Ανώτατων
Εκπαιδευτικών Ιδρυμάτων), η συλλήβδην προσβολή των διαφωνούντων (όλοι
«υποκινούμενοι»;) και αντιστεκόμενων (όλοι τεμπέληδες»;);

Και τι άλλο θα μπορούσε, τελικά, να απαιτήσει ως ελάχιστη προϋπόθεση η
ελληνική «κοινωνία των πολιτών» (αν υπήρχε) από τα κόμματα, παρά να αφαιρέσουν
την Παιδεία από τη μικροκομματική ατζέντα τους, και από την Πολιτεία, παρά να
τολμήσει τα αυτονόητα χωρίς να τα βαφτίζει – παίζοντας με τον πόνο μας –
επανάσταση;

Ο K. Μποτόπουλος είναι συνταγματολόγος και μέλος του Εθνικού Συμβουλίου
του ΠΑΣΟΚ.