«Ο Mπους είναι αναίσθητος»

Συνάντησα τον Βάτσλαβ Χάβελ στο Λονδίνο, σ’ ένα μπαρ του Τσέλσι, να κάθεται
σ’ ένα μικρό τραπέζι γεμάτο άδεια μπουκάλια μπίρας Sol, έχοντας δίπλα του τον
Πολ, τον Καναδό μεταφραστή του, τον Γιάκομπ, τον γραμματέα του, και τον Τομ
Στόπαρντ, τον συνάδελφό του και μεγαλύτερο θαυμαστή του.

Το 1990, ο Βάτσλαβ Χάβελ ήταν ο πρώτος αρχηγός κράτους που προσκάλεσε τον Δαλάι Λάμα για επίσημη επίσκεψη

Ο Χάβελ βρέθηκε στη βρετανική πρωτεύουσα για να παραστεί στην πρεμιέρα του
νέου θεατρικού έργου του Τομ Στόπαρντ «Rock ‘n’ Roll» και μιλά για την Τσεχία
της περιόδου 1968-1990 – και βέβαια για το πιο διάσημο «παιδί» της. Παρόντες
ήταν πολλοί διάσημοι, μεταξύ των οποίων ο Μικ Τζάγκερ και ο Χάρολντ Πίντερ.

H φύση του. «Ανέκαθεν μιλούσα υπέρ των ανθρωπίνων δικαιωμάτων και της
δικαιοσύνης και εναντίον της ανελευθερίας», λέει ο Χάβελ, η θητεία του οποίου
ως πρώτου προέδρου της Τσεχικής Δημοκρατίας τερματίσθηκε τον Φεβρουάριο του
2003. «Το έκανα πολύ πριν γίνω πρόεδρος, το έκανα στη διάρκεια της θητείας μου
και συνεχίζω να το κάνω τώρα που δεν είμαι πια πρόεδρος. Έχει να κάνει με τη
φύση μου, όχι με το γεγονός ότι ήμουν για κάποιο καιρό πρόεδρος της χώρας
μου».

Στον σύγχρονο κόσμο, ποιες είναι άραγε οι χώρες που χρειάζονται τη δική
τους χάρτα των ανθρωπίνων δικαιωμάτων, τη δική τους λαϊκή επανάσταση;
«Στον βαθμό που μπορώ, προσωπικά στρατεύομαι στην υπόθεση των ανθρωπίνων
δικαιωμάτων σε χώρες όπως η Βόρεια Κορέα, η Λευκορωσία, η Βιρμανία και η
Κούβα, αλλά αυτό δεν σημαίνει πως η προσοχή μου, ή η προσοχή του
Παρατηρητηρίου Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων, θα πρέπει να επικεντρώνεται
αποκλειστικά σ’ αυτές τις τέσσερις ή πέντε ένοχες χώρες. Φυσικά γνωρίζουμε τις
καταχρήσεις των ανθρωπίνων δικαιωμάτων στην Κίνα και γνωρίζουμε επίσης πόσο
συχνά κυβερνήσεις ή διεθνείς οργανισμοί τείνουν να θέτουν τα οικονομικά
συμφέροντα πάνω από τα ανθρώπινα δικαιώματα και, για οικονομικούς λόγους,
απέχουν από οποιαδήποτε επίκριση. Αυτό μου φαίνεται λάθος, ακόμη και
αυτοκτονικό». Πάντως τον διασκεδάζουν οι διπλωματικές απόπειρες να μείνει η
πίτα ολόκληρη αλλά να χορτάσει και ο σκύλος: «Το 1990», αφηγείται, «ήμουν ο
πρώτος αρχηγός κράτους που προσκάλεσε τον Δαλάι Λάμα για επίσημη επίσκεψη. Ο
Κινέζος πρεσβευτής πλησίασε διάφορα υπουργεία και κανένα δεν ήθελε να τον
δεχτεί επειδή πίστευαν πως πήγαινε να διαμαρτυρηθεί για την επίσκεψη του Δαλάι
Λάμα. Αντίθετα όμως, η πρόθεσή του ήταν να ενημερώσει πως, μολονότι θα
γίνονταν επίσημες κινεζικές διαμαρτυρίες, οι Τσέχοι δεν θα έπρεπε να
παραπλανηθούν, επειδή οι ομαλές οικονομικές σχέσεις θα συνεχίζονταν αδιατάρακτες».

«Δεν μου αρέσει αυτό που συμβαίνει στο Γκουαντάναμο»

Μεταφορά κρατουμένου στο Γκουαντάναμο

Την απόλυτη διαφωνία του με αυτά που συμβαίνουν στο Γκουαντάναμο εκφράζει ο
ιδρυτής της Χάρτας 77, όσο κι αν κατανοεί ότι «πρέπει να βρεθεί τρόπος να
καταπολεμηθεί η τρομοκρατία, ενδεχομένως με δραστικότερα και σκληρότερα μέτρα
από αυτά που έχουμε συνηθίσει».

Πώς προσεγγίζει, ένας ορθολογιστής όπως αυτός, την έννοια του
ιερού πολέμου; Τι μπορεί να πει ένας διανοούμενος στον αφοσιωμένο
μαχητή του ιερού πολέμου που είναι ζωσμένος με εκρηκτικά; «Πιστεύω πως,
παράλληλα με τον αγώνα εναντίον της τρομοκρατίας, πρέπει να σκέφτεται κανείς
γιατί οι άνθρωποι στις χώρες από τις οποίες προέρχονται οι τρομοκράτες
εκδηλώνουν συμπάθεια προς αυτούς.

Ένας από τους λόγους είναι η ασυνείδητη συμπεριφορά ανωτερότητας που έχει ο
ευρω-αμερικανικός πολιτισμός. Όταν ο πρόεδρος Μπους λέει “θα εξάγουμε τη
δημοκρατία”, η δήλωσή του δείχνει έλλειψη ευαισθησίας. Θα έπρεπε να μιλάει για
αλληλεγγύη προς τους λαούς που βασανίζονται και υποφέρουν και όχι να λέει ότι
θα εξαγάγει το δικό του πολιτικό σύστημα.

H αλληλεγγύη προς τους συνανθρώπους μας δεν έχει να κάνει με το αν είμαστε
υπερδύναμη ή όχι. Είναι μια γενική, ανθρώπινη υπόθεση και αυτό είναι που
πρέπει να τονιστεί, όχι να γυρίζουμε και να λέμε πως εμείς είμαστε οι πιο
δυνατοί και γι’ αυτό μπορούμε να υπαγορεύουμε τη βούλησή μας στον κόσμο».

H ΖΩΗ ΤΟΥ

Ένας διανοούμενος… ροκάς

Ο Βάτσλαβ Χάβελ γεννήθηκε τον Οκτώβριο του 1936 και είναι γόνος εύπορης
οικογένειας επιχειρηματιών της Πράγας. Μετά το πραξικόπημα του 1948, όταν η
Τσεχοσλοβακία τέθηκε υπό σοβιετική κυριαρχία, οι Χάβελ ανακηρύχθηκαν «ταξικοί
εχθροί» και η περιουσία τους κατασχέθηκε. Ο Βάτσλαβ εργάσθηκε ως τεχνικός
εργαστηρίου και φοιτούσε σε νυκτερινό σχολείο. Αλλά το θέατρο ήταν στο αίμα
του και καθώς ανέτειλε η Άνοιξη της Πράγας, άρχισε να γράφει θεατρικά έργα.
Αφότου ο Μπρέζνιεφ έστειλε τα τανκς να καταστείλουν τη σύντομη Άνοιξη του
Αλεξάντρ Ντούμπτσεκ, τα έργα του απαγορεύθηκαν. Άρχισε τότε να δουλεύει σε μια
ζυθοποιία και παράλληλα έγραφε δοκίμια και άρθρα για λαθραίες εκδόσεις
(σαμιζντάτ) ενώ συμμετείχε στο τοπικό ροκ συγκρότημα The Plastic People of the
Universe, το οποίο ιδρύθηκε μόλις ένα μήνα μετά την εισβολή των τανκς. Ένα
ολόκληρο κίνημα δημιουργήθηκε γύρω από το συγκρότημα αυτό και βοήθησε, το
1977, στη σύνταξη της Χάρτας 77, μιας δήλωσης αρχών για τα ανθρώπινα
δικαιώματα, ο αντίκτυπος της οποίας έγινε αισθητός στην κατάρρευση του
κομμουνισμού σ’ ολόκληρη την Ευρώπη 12 χρόνια αργότερα.