«H δημοκρατία δεν ήταν παρθένα»

Ο Βρετανός ιστορικός Άντονι Μπίβορ προκαλεί ξανά. Αυτή τη φορά με το νέο
του βιβλίο για τον ισπανικό εμφύλιο πόλεμο. Εβδομήντα χρόνια μετά το ξέσπασμά
του στις 18 Ιουλίου του 1936, ο Μπίβορ ανατρέπει τον μύθο της «παρθένας
δημοκρατίας» της Ισπανίας και της προδοσίας της από τους δημοκρατικούς
γείτονές της – τη Γαλλία και τη Βρετανία – και αναφέρεται στις ακρότητες που
διέπραξαν τόσο οι εθνικιστές του Φράνκο όσο και οι κομμουνιστές, μια οπτική
που καθόλου δεν αρέσει στην ισπανική Αριστερά.

«Γκερνίκα», του Πικάσο. H μικρή βασκική πόλη βομβαρδίστηκε από τους Γερμανούς κατά τη διάρκεια του ισπανικού εμφυλίου. «Θα ήταν καταστροφικό για τη Βρετανία και τη Γαλλία να παρέμβουν», τονίζει ο ιστορικός Άντονι Μπίβορ

H «Μάχη για την Ισπανία», όπως αποκαλείται το νέο βιβλίο του Μπίβορ, έχει
καταστεί ένα από τα βασικά θέματα συζήτησης στους πολιτικούς και ακαδημαϊκούς
κύκλους της Ισπανίας. Είναι χαρακτηριστικό ότι μέσα σε μία εβδομάδα από την
έκδοσή του, δεν υπήρχε υπουργός στην Ισπανία ο οποίος δεν το είχε διαβάσει και
το περιεχόμενό του απασχόλησε ακόμη και τα υπουργικά συμβούλια στη Μαδρίτη.
Ποιο ήταν το ανατρεπτικό στοιχείο όμως στο τελευταίο βιβλίο του Μπίβορ;

«Ο μύθος της Άσπιλης (ισπανικής) Δημοκρατίας», απαντά ο ίδιος. «Αυτός ο μύθος
ήταν κάτι το οποίο έπρεπε να ανατραπεί γιατί ακόμη υπάρχει στην Ισπανία. H
ιδέα της Άσπιλης Δημοκρατίας παραμένει ένα από τα δυνατά συνθήματα της
Αριστεράς… Ο Θαπατέρο, ο παππούς του οποίου εκτελέστηκε από τη Δεξιά,
αρνείται να πιστέψει σε οτιδήποτε άλλο πέρα από την ιστορία της παρθένου
πολιτικής οντότητας η οποία διακορεύτηκε από τους τρομερούς φασίστες». Στη
θέση αυτού του μύθου ο ιστορικός τοποθετεί τη δική του εκδοχή, αυτή της
Δημοκρατίας σε σύγχυση. Με δεδομένη την εικόνα της συστηματικής αγριότητας από
τους εθνικιστές του Φράνκο, το παζλ της χώρας στα μέσα της δεκαετίας του 1930
συμπληρώνεται από τις εσωτερικές ιδεολογικές διχόνοιες και την έλλειψη
σύμπνοιας, γεγονός που επισκίασε, κατά τον Μπίβορ, και την κρίση της ηγεσίας
της αφήνοντάς την απομονωμένη διεθνώς και διχασμένη στο εσωτερικό της.

H ανατροπή. Ο ίδιος ο συγγραφέας εξηγεί και την πολιτική επιλογή τής μη
παρέμβασης από τους δημοκρατικούς γείτονες της Ισπανίας, τη Γαλλία και τη
Βρετανία. «H ιδέα ότι η (ισπανική) Δημοκρατία προδόθηκε από τις δημοκρατίες
είναι γελοία», λέει ο καθηγητής του Πανεπιστημίου του Λονδίνου. «Θα ήταν
καταστροφικό για τη Βρετανία και τη Γαλλία να παρέμβουν». H Βρετανία, για
παράδειγμα, δεν ήταν σε θέση να βοηθήσει, δεδομένης της ανίσχυρης πολεμικής
της αεροπορίας και του ανεπαρκώς εξοπλισμένου στρατού της. «Εξάλλου, αν το
έκαναν αυτό, θα έδιναν την αφορμή στον Χίτλερ και τον Μουσολίνι να καταλάβουν
το Γιβραλτάρ, “σφραγίζοντας” έτσι τη Μεσόγειο».

Ο Μπίβορ ήταν έτοιμος για πιθανές αντιδράσεις. Είναι πικρό ποτήρι να
επιρρίπτονται ευθύνες για τον ισπανικό εμφύλιο (από τον Ιούλιο του 1936 μέχρι
τον Απρίλιο του 1939) όταν το θέμα πονάει ακόμη την Ισπανία. Άλλωστε, δεν θα
ήταν η πρώτη φορά που θα βρισκόταν στη θέση να αποκαλύπτει… δυσάρεστες
αλήθειες. Στο βιβλίο του, «Βερολίνο – H πτώση, 1945» (εκδ.
Γκοβόστη), οι αποκαλύψεις του για μαζικούς βιασμούς από τις ρωσικές
δυνάμεις κατοχής, οδήγησαν στην οργισμένη αντίδραση του Ρώσου πρεσβευτή στη
Βρετανία. Τον κατηγόρησε για «συκοφαντίες, ψέματα και βλασφημία» κατά του
Κόκκινου Στρατού.