Πόσων ετών είστε;

H απάντηση στην ερώτηση «πόσο ετών είσαι;» δεν είναι πια και τόσο εύκολη
υπόθεση. Ανεξάρτητα από το τι γράφει η… ταυτότητα, η πιο σωστή απάντηση θα
προϋπέθετε διευκρινιστική ερώτηση ως προς το μέρος του σώματος που ενδιαφέρει!

Για πρώτη φορά επιστήμονες από το Ινστιτούτο Καρολίνσκα της Σουηδίας
ανακάλυψαν ότι το ανθρώπινο σώμα έχει πολλές διαφορετικές ηλικίες: Τα κύτταρα
«πρώτης γραμμής», όπως τα επιθηλιακά του γαστρεντερικού συστήματος, τα κύτταρα
της επιδερμίδας και τα ερυθρά αιμοσφαίρια κάνουν την… πιο δύσκολη ζωή. Γι’
αυτό και ζουν πολύ λίγο: ανανεώνονται σε διάστημα 5 έως 120 ημερών. Τα κύτταρα
στους μυς των πλευρών ενός 40άρη ζουν κατά μέσο όρο 15,1 χρόνια, ενώ σχεδόν 16
χρόνια ζουν τα κύτταρα του εντέρου.

Κάθε επτά χρόνια. Όσον αφορά τον εγκέφαλο, τα πράγματα αλλάζουν: κάθε
άνθρωπος μάλλον «περνάει» κατά 2,9 χρόνια την παρεγκεφαλίδα του (όργανο του
εγκεφάλου που ρυθμίζει τον συντονισμό των κινήσεων), ενώ έχει την ίδια ηλικία
με τον εγκεφαλικό και τον οπτικό φλοιό του. Το ίδιο ισχύει και για μεγάλο
μέρος των εγκεφαλικών νευρώνων!

Οι επιστήμονες εκτιμούν ότι κάθε επτά χρόνια περίπου, το σώμα του ανθρώπου
ανανεώνεται στο μεγαλύτερο μέρος του. Ωστόσο παραμένει προς διερεύνηση η
πραγματική… ηλικία της καρδιάς, του ήπατος, του ιππόκαμπου στον εγκέφαλο και
άλλων ζωτικών σημείων του σώματος.

H ανανέωση το «κλειδί». Οι νευρολόγοι του Καρολίνσκα ανακάλυψαν μια
πρωτοποριακή τεχνική – βασισμένη πάντως σε «παλιά εργαλεία» – με την οποία
μπορούν να υπολογίζουν την ηλικία των κυττάρων στους ενήλικες και να δώσουν
απαντήσεις σε ερωτήματα που επί δεκαετίες βασανίζουν τους επιστήμονες. Ο
ρυθμός ανανέωσης των κυττάρων, άλλωστε, παραμένει ένα από τα πιο «καυτά»
ζητήματα στην επιστήμη της νευρολογίας, αφού θα μπορούσε να δώσει το «κλειδί»
για την αντιμετώπιση μιας σειράς ασθενειών και φυσικά τη λύση στο μυστήριο της
ανθρώπινης γήρανσης.

Μέχρι σήμερα ο υπολογισμός της ηλικίας των κυττάρων επιχειρείτο μέσω
πειραμάτων σε ποντίκια και με μια σειρά από άλλες μεθόδους που ποτέ δεν έδιναν
αξιόπιστα αποτελέσματα.

Χρονολόγηση – ιστορία. Οι Σουηδοί επιστήμονες ανακάλυψαν ότι η γνωστή
μέθοδος του άνθρακα – που χρησιμοποιείται ευρύτατα για τη χρονολόγηση
αρχαιολογικών ευρημάτων – μπορεί να έχει εφαρμογή και στη χρονολόγηση ζωντανών
οργανισμών! Όπως είναι γνωστό, η μέθοδος μέτρησης του άνθρακα-14, ενός σπάνιου
ραδιενεργού ισοτόπου του άνθρακα με χρόνο ημιζωής τα 5.730 χρόνια,
χρησιμοποιείται για να υπολογιστεί ο χρόνος θανάτου ενός ζωντανού οργανισμού.

H ιδέα για τη χρονολόγηση ζωντανών οργανισμών προέκυψε από τη μελέτη της…
πολεμικής ιστορίας. Στην περίοδο του Ψυχρού Πολέμου, και συγκεκριμένα το
διάστημα 1955-1963, οι πυρηνικές δοκιμές απελευθέρωσαν τεράστιες ποσότητες
άνθρακα-14 στην ατμόσφαιρα της Γης – τα επίπεδα διπλασιάστηκαν σε σχέση με την
προηγούμενη περίοδο. Από το 1963 και κάθε 11 χρόνια, η ποσότητα άνθρακα-14
στην ατμόσφαιρα υποδιπλασιάζεται, καθώς απορροφάται από τους ωκεανούς και τη
βιόσφαιρα.

Εύρωστα σταφύλια με γονιδιακή τροποποίηση

Το DNA του σταφυλιού επιχειρούν να αποκρυπτογραφήσουν επιστήμονες από διάφορες
χώρες που συμμετέχουν σε ένα πρόγραμμα με στόχο τη γενετική βελτίωση του
φυτού. Ερευνητές του Πανεπιστημίου του Μισούρι έχουν αναλάβει να βρουν ποια
γονίδια θα προστατεύσουν τα αμπέλια από τους εχθρούς τους, που έχουν μείνει
ίδιοι κι απαράλλαχτοι από την εποχή της αρχαίας Μεσοποταμίας. Μύκητες, έντομα,
υπερβολική ζέστη και πολύ κρύο είναι οι απρόβλεπτοι παράγοντες που απειλούν
τις καλλιέργειες.

Στο καινούργιο Κέντρο Βιοτεχνολογίας για τα αμπέλια, που εγκαινιάστηκε στο
Πανεπιστήμιο, οι επιστήμονες προσπαθούν να βρουν και να τροποποιήσουν τα
γονίδια τα οποία κάνουν τα φυτά ανθεκτικά στους μύκητες που καταστρέφουν τα
ευρωπαϊκά αμπέλια και τα υπόλοιπα υβρίδια από τα οποία γίνεται το κρασί.

Χωρίς αλλοίωση. Σε αντίθεση με την παραδοσιακή διασταύρωση των φυτών, η
γενετική τους τροποποίηση μπορεί να πετύχει τη μεταφορά συγκεκριμένων
χαρακτηριστικών χωρίς να αλλοιωθούν τα ήδη προϋπάρχοντα, όπως για παράδειγμα
αυτά που ευθύνονται για τη χαρακτηριστική γεύση του πινό νουάρ ή ενός
σαρντονέ. Εκτός αυτού, η μέθοδος της βιοτεχνολογίας θα είναι πολύ πιο γρήγορη
από ό,τι η παραδοσιακή ανάπτυξη υβριδίων, που παίρνει χρόνια.

«Πρόκειται για μία νέα επιστήμη που εφαρμόζουμε σε ένα αρχαίο φυτό», εξηγεί ο
δρ Λάζλο Κόβατς, διευθυντής του ερευνητικού κέντρου. H έρευνά τους είναι μέρος
του Διεθνούς Γονιδιακού Προγράμματος για τα Αμπέλια, που έχει στόχο την
αποκωδικοποίηση των 30.000 γονιδίων του σταφυλιού. Βέβαια, ακόμα κι αν τα
καταφέρουν οι επιστήμονες, ξέρουν πως θα έχουν πρόβλημα να πείσουν τους
οινοπαραγωγούς, έναν τομέα που βασίζεται στην πολύχρονη παράδοση και συνέχεια
της γεύσης, να χρησιμοποιήσουν τις νέες τους δημιουργίες.

Χρονολογική χαρτογράφηση μέσω του σταθερού DNA

Κι ενώ όλα βρίσκονται σε συνεχή ροή, το μόνο που μένει σταθερό είναι το DNA:
κάθε κύτταρο «κουβαλάει» συγκεκριμένο γενετικό υλικό, το ίδιο για όλη τη ζωή
του. Αυτό σημαίνει ότι η ποσότητα άνθρακα-14 στο DNA βρίσκεται σε απόλυτη
αναλογία με την ποσότητα που υπήρχε στην ατμόσφαιρα τη στιγμή της γέννησης του
κυττάρου. Και πάρα τη μείωση του άνθρακα-14 από το 1963 και μετά, διαπιστώθηκε
ότι κάθε κύτταρο που δημιουργήθηκε μεταξύ 1955 και 1990 περιέχει στο DNA του
αρκετό από το ραδιενεργό αυτό στοιχείο ώστε να μπορεί να υπολογιστεί η ηλικία
του – με απόκλιση ενός έτους το πολύ.

Έτσι οι Σουηδοί επιστήμονες υπέθεσαν ότι αν μελετήσει κανείς κύτταρα που
«γεννήθηκαν» μετά το 1955, μπορεί με μια σειρά από υπολογισμούς να βρει την
ακριβή ημέρα της γέννησής τους.

H υπόθεση εργασίας επιβεβαιώθηκε!

H χρονολογική χαρτογράφηση του ανθρώπινου εγκεφάλου θα ρίξει φως στην
αντιμετώπιση νόσων όπως είναι το Alzheimer, το Parkinson ή η κατάθλιψη, οι
οποίες ήδη έχουν συσχετιστεί με τον ρυθμό ανανέωσης των κυττάρων που
σχηματίζουν τους νευρώνες στον εγκέφαλο.

Επιμέλεια: Εύη Ελευθεριάδου, Δέσποινα Κουκλάκη