Στην «ελευθερία» της Mυκόνου

Στο θαυμάσιο «LIFO» που φτιάχνει ο Στάθης Τσαγκαρουσιάνος, σ’ έναν «οδηγό» που
δημοσιεύτηκε στο προτελευταίο τεύχος του και «συνέταξε» η κυρία Ρίκα Βαγιάνη,
διαβάζουμε, ανάμεσα σε άλλα: «Το να “φύγουμε για τα νησιά” είναι μια πρόταση
πολύ πιο σοβαρή από μια πρόταση γάμου και πολύ πιο επικίνδυνη από οποιαδήποτε
επαναστατική πράξη». Ένας φίλος συνηθίζει να λέει σ’ όποιον φίλο του τον
βλέπει να γίνεται, μ’ αυτά που γράφονται και δημοσιεύονται, συχνά, «εκτός
εαυτού»: «Γιατί στενοχωριέσαι και οργίζεσαι, ένα άτομο που “πετάει” τέτοιου
είδους πομφόλυγες, αν το ρωτήσεις, ύστερα από πέντε λεπτά, τι ακριβώς είπε,
δεν θα θυμάται να σου πει».

Λάθος μεγάλο. Τα πράγματα που διαμορφώνουν την κοινή γνώμη δεν είναι όσα, πριν
ειπωθούν, έχουν περάσει από έναν συστηματικό έλεγχο και βασανισμό. Δεν είναι
όσα θα βελτίωναν τις σχέσεις των ανθρώπων, γιατί τα χαρακτηρίζει μετριοπάθεια,
εσωτερικότητα, προοπτική. Αυτά το, πολύ – πολύ, να «φωτίσουν» τους ήδη
φωτισμένους. Αντίθετα, είναι πολύ περισσότερες οι «υποδοχές» για να
πολλαπλασιάσουν ό,τι λέγεται ανέμελα και επιδερμικώς επαναστατικά απ’ ό,τι
συνιστά μια πραγματική πρόκληση. Αν προσέξουμε τους τρόπους που μ’ αυτούς
καλλιεργούνται οι διαφορές μέσα στη δημοκρατία, ανάμεσα σε πλούσιους και
φτωχούς, σε επώνυμους και ανώνυμους, σε ομοεθνείς και αλλοεθνείς, σε
προνομιούχους ή μη, είναι τρόποι που εξαγριώνουν τους ανθρώπους μεταξύ τους
και πριμοδοτούν έναν έτοιμο να «επιτεθεί», την κάθε στιγμή, φασισμό. Όλη η
κοινωνία φαίνεται να επαναλαμβάνει με χαιρεκακία, οργανωμένα πια, κάτι που
έμοιαζε με παιχνίδι όταν ήμασταν παιδιά. Τότε που το ένα παιδί έβαζε το
δάχτυλο στην παλάμη του κι έλεγε στο άλλο: «Ζήλεια, εγώ έχω, εσύ δεν έχεις».

Δεν υπάρχει καμιά αμφιβολία ότι η δημοσιογράφος που ξεστόμισε (με την πιο
συγκαταβατική διάθεση) αυτή την απρέπεια θα φαντάζεται πως εκφράζει μια
προσωπική της γνώμη. Θα της είναι μάλλον δύσκολο να καταλάβει πως από
«μπροστάρισσα» που θα θεωρεί τον εαυτό της, στην πραγματικότητα είναι το
λιγότερο ένας άναυδος ουραγός, που σε μια κοινωνικής φύσεως συμφορά (όπως,
αίφνης, σ’ έναν πόλεμο) αντί να καταλάβει τι ακριβώς συμβαίνει, θα αναρωτιέται
γιατί να της επιφυλαχτεί της ίδιας προσωπικά μια τόσο «άδικη» μοίρα.

Με την παραπάνω όμως κουβέντα της θίγεται και προσβάλλεται μια «ζώνη»
επώδυνης, κοινωνικά, ευαισθησίας. Για δεκαετίες, στην Ελλάδα τουλάχιστον, τα
νησιά δεν ήταν μια ανέμελη επιλογή, ήταν η βασανιστική, καταναγκαστική
κατάληξη έπειτα από μια πραγματικά επαναστατική πράξη. Μια πράξη που,
φαίνεται, δυστυχώς, υπήρξε προϋπόθεση για να μπορεί να χαρακτηρίζει σήμερα ο
κάθε ανυποψίαστος της ιστορίας την επιλογή των νησιών ως κάτι «ριψοκίνδυνο»
(τα εισαγωγικά δικά μας). Θα μπορούσε, άραγε, ποτέ να διανοηθεί η «γλώσσα»
τέτοιο κατάντημα για τον εαυτό της ώστε θα έφτανε να εξισώνει το πραγματικά
ριψοκίνδυνο της εξορίας με τον σχεδιασμό της «απόδρασης» σ’ ένα νησί;

Αν ο λόγος, που είναι το «μέσον» με το οποίο εκφράστηκαν (για παράδειγμα) ο
Αισχύλος, ο Σαίξπηρ, ο Νίτσε ή ένας βαρυποινίτης που φώναξε «Μανούλα μου»,
μπορεί να στραμπουλίζεται σε τέτοιο βαθμό ώστε η προσδοκία της ανεμελιάς να
λογαριάζεται επαναστατική πράξη, τότε δεν είναι δύσκολο να ερμηνεύσει κανείς
ό,τι συμβαίνει στον κόσμο. Ή, κατά τον Ντίνο Χριστιανόπουλο: «Γιατί το
τζάκισες το χέρι σου γέρο Μακρυγιάννη; Για να χορεύουν σέικ τα κωλόπαιδα».

Ο Θανάσης Θ. Νιάρχος είναι ποιητής, συνεκδότης του περιοδικού «H Λέξη».