TPITH AΠOΨH Iστορική συμφιλίωση;

Πιθανότατα δεν θα μπορούσε να είναι κι αλλιώς: η κατ’ εξοχήν είδηση του
ετήσιου Κογκρέσου της Διεθνούς Ένωσης Εφημερίδων είναι η πορεία της συνολικής
κυκλοφορίας κατά το προηγούμενο έτος, όπως αυτή διαπιστώνεται από καθιερωμένη
έρευνα και παρουσιάζεται στους συνέδρους. Ωστόσο, το Κογκρέσο που έλαβε χώρα
προ δεκαημέρου στη Μόσχα, συνιστά μία σπάνια εξαίρεση. Όχι τόσο διότι η
παρουσίαση έβριθε από αρνητικά στοιχεία που η Ένωση μεταμφίεσε σε θετικά –
αυτό συμβαίνει σχεδόν κάθε χρόνο, έστω και εάν φέτος το κακό παράγινε, σε
βαθμό που ορισμένοι σύνεδροι εξέφρασαν ανοικτά επιφυλάξεις για την
«υπεραισιοδοξία» της ΔΕΕ. Για παράδειγμα, το μήνυμα «σε αύξηση παγκοσμίως οι
κυκλοφορίες και τα διαφημιστικά έσοδα του Τύπου» κρύβει ότι η υποκατηγορία των
ημερησίων εντύπων συνεχίζει να φθίνει, ότι η οριακή (0,56%) συνολική αύξηση
είναι ευεργέτημα των ασιατικών αγορών (αφού Ευρώπη, Βόρειος Αμερική και
Ωκεανία – ο πρώτος κόσμος δηλαδή – καταγράφουν μειώσεις) και ότι η άνοδος της
διαφήμισης (5,7%) είναι μικρότερη από τα άλλα Μέσα. Να σημειωθεί ότι η Ελλάδα
παρουσιάζει 4% συρρίκνωση – στην Ευρώπη, μόνο η Σλοβακία επιδεικνύει χειρότερα
αποτελέσματα.

Εάν τα στοιχεία της ΔΕΕ είχαν κάποια – έστω κρυφή – είδηση, αυτή ήταν η
αβίαστη προσθήκη των (κάποτε «καταραμένων») δωρεάν εφημερίδων, ενδεχομένως
επειδή η διαρκής διασπορά και συνεχιζόμενη επιτυχία τους αλλάζει τα δεδομένα:
λόγου χάρη, στην Ευρώπη ο συνυπολογισμός τους στη συνολική ημερήσια κυκλοφορία
μετατρέπει μία μείωση 0,6% σε αύξηση 1,4%. H εικόνα της συμφιλίωσης των
παραδοσιακών εκδοτών με τα δωρεάν φύλλα έφθασε στο απόγειό της όταν δόθηκε το
βήμα στον Πέλε Τόρνμπεργκ, ιδρυτή και πρόεδρο της εφημερίδας «Metro» που
μετράει 69 εκδόσεις σε 21 χώρες και 8,6 εκατομμύρια αναγνώστες, καθιστώντας
την δεύτερη μεγαλύτερη ημερήσια εφημερίδα στον πλανήτη. Στοιχεία που, άλλωστε,
επανέλαβε ο Τόρνμπεργκ μαζί με λοιπές πληροφορίες, λίγο-πολύ γνωστές, γι’ αυτό
και το πλέον ενδιαφέρον σημείο της ομιλίας του ήταν ο τίτλος της αφού
αντικατόπτριζε την αλλαγή στην άποψη των παραδοσιακών εφημερίδων και, εν
τέλει, την τελική δικαίωσή του: «Από την Άρνηση στον Σεβασμό».

Γιατί όμως ο επί πληρωμή Τύπος συμβιβάζεται με τον δωρεάν; Όχι μόνο επειδή
πλέον το φαινόμενο είναι εκτός ελέγχου (άρα και χειραγώγησης), με τέσσερις από
τις δέκα μεγαλύτερες εφημερίδες στην Ευρώπη να είναι δωρεάν. Ούτε επίσης διότι
το κοινό των δωρεάν εντύπων είναι διαφορετικό από αυτό των παραδοσιακών,
μειώνοντας έτσι την αίσθηση της αιμορραγίας αναγνωστών και διαφήμισης. H
βασική αιτία της ιστορικής συμφιλίωσης δεν είναι καν το γεγονός ότι πλέον
πολλοί εκδότες επί πληρωμή εφημερίδων δραστηριοποιούνται στη δωρεάν αγορά,
συχνά σε κοινοπραξία με την «Metro», όπως η «Boston Globe» στην Βοστώνη, οι
«Associated Newspapers» στην Ιρλανδία και η «Α-Pressen» στη Δανία – με
αποτέλεσμα περισσότερο από 50% της συνολικής κυκλοφορίας των δωρεάν τίτλων να
ελέγχεται από τον παραδοσιακό Τύπο. Να σημειωθεί επιπρόσθετα δε ότι η
συμφιλίωση ίσως είναι πρώιμη, αφού η «Metro» εποφθαλμιά, ως επόμενο βήμα, τις
αγορές μικρών αγγελιών, στις οποίες πολλές εφημερίδες στηρίζονται για άνω του
50% των εσόδων τους.

Ίσως ο ουσιαστικότερος λόγος συνίσταται στο ότι οι εκδότες ανακάλυψαν έναν
νέο, δυνητικά σαφώς ισχυρότερο εχθρό: τις γιγαντιαίες πύλες-μηχανές αναζήτησης
(κυρίως τις Google και Yahoo), που σήμερα χρησιμοποιούνται από εκατοντάδες
εκατομμύρια ανθρώπους παγκοσμίως. Πιθανόν οι εφημερίδες να άρχισαν επιτέλους
να σκέπτονται το μέλλον – και σε αυτό σίγουρα βοηθούν οι αριθμοί καθώς, εν
μέσω στασιμότητας και ελεγχόμενης παρακμής του εντύπου, βλέπουν αύξηση 9%
στους online χρήστες τους και 55% στα έσοδα από ηλεκτρονικές υπηρεσίες. Έτσι,
αντίπαλος των εκδοτών δεν είναι πλέον αυτός που τελικά δρα εν πολλοίς
συμπληρωματικά με το παρόν τους αλλά εκείνος που υποθηκεύει το μέλλον τους,
αποσπώντας το αναγνωστικό κοινό που μεταφέρεται στο Διαδίκτυο. Καθυστέρησαν
πολύ να φθάσουν οι εφημερίδες σε αυτή τη διαπίστωση αλλά, υποθέτει κανείς,
ποτέ δεν είναι αργά…

Ο Κωνσταντίνος Καμάρας είναι σύμβουλος της Διεθνούς Ένωσης Εφημερίδων
και αντιπρόεδρος του IAB Europe, πανευρωπαϊκού οργανισμού για τη διαδραστική επικοινωνία.