Δρόμοι

Όλα άρχισαν…

… με την ανάπτυξη της εντατικής γεωργίας, την αποψίλωση των δασών, την
αστυφιλία, την εκβιομηχάνιση. Τα υπόλοιπα ήταν φυσικό επακόλουθο, γράφει ο
Κλοντ Αζέζ στο βιβλίο του «Θάνατος και αναγέννηση των γλωσσών»: «Τα ζωικά είδη
εξαφανίζονται σήμερα χίλιες έως δέκα χιλιάδες φορές ταχύτερα από ό,τι στις
περιόδους των μεγάλων γεωλογικών μεταβολών. Αν αυτό συνεχιστεί, τότε ένα στα
τέσσερα ζωικά είδη που βρίσκονται σήμερα στη Γη κινδυνεύει να μην υπάρχει το
2025. Και τα μισά ίσως να έχουν εξαφανιστεί πριν από το 2100».

Κάτι παρόμοιο…

… συμβαίνει και με τις γλώσσες. Σήμερα ομιλούνται στον κόσμο περίπου 5.000
γλώσσες, αλλά μέχρι το τέλος του αιώνα ίσως να έχουν εξαφανιστεί οι μισές
(κάποιοι λένε οι εννιά στις δέκα). Από τις γλώσσες που ομιλούνται σήμερα στον
κόσμο, πεθαίνει μία κάθε δύο εβδομάδες. Στα μέσα του εικοστού δεύτερου αιώνα
ίσως να μην έχουν απομείνει πια παραπάνω από καμιά δεκαριά. Στην Ευρώπη, η
παρακμή της αγροτικής ζωής, η εγκατάλειψη του τόπου όπου μεγαλώνει κανείς και
του τρόπου που μαθαίνει να ζει, η παράδοση των ανθρώπων στα θέλγητρα της
αστικής ζωής, έχουν οδηγήσει στην εγκατάλειψη των τοπικών γλωσσών και στην
παρακμή των ιδιαίτερων διαλέκτων. Δεν γνωρίζουμε για πόσο ακόμη θα διασώζεται
η γλώσσα των Εσκιμώων, που σήμερα ομιλείται στη Σιβηρία, στον Καναδά, στην
Αλάσκα και στη Γροιλανδία από περίπου 85.000 ανθρώπους, από τους οποίους οι
43.000 ζουν στη Γροιλανδία.

Αυτή η μοίρα…

… των γλωσσών μοιάζει αναπόδραστη. Στην Ευρώπη έχουν ήδη εκλείψει οι δυτικές
βαλτικές γλώσσες. H πρωσική δεν υπάρχει πια. Από τις βαλτικές γλώσσες έχουν
απομείνει εν ζωή μόνο η λιθουανική και η λετονική. Τον δέκατο όγδοο αιώνα
έσβησε η τοπική γλώσσα που μιλούσαν στην Κορνουάλη. Άφησε την τελευταία της
πνοή μαζί με μια γριά υπηρέτρια. Ήταν ο μοναδικός άνθρωπος που γνώριζε ακόμη
αυτή τη γλώσσα που ανήκε στην κελτική ομογλωσσία. Ο γλωσσολόγος Ματέο Μπαρτόλι
είχε επιχειρήσει πριν από εκατό χρόνια να περισώσει ό,τι είχε απομείνει από
την ετοιμοθάνατη δαλματική γλώσσα. Όμως υποχρεώθηκε να εγκαταλείψει τις
έρευνές του, την ημέρα που μια έκρηξη σκότωσε τον μοναδικό πληροφοριοδότη του,
τον λατόμο Ουντίνα Μπούρμπουρ.

Είκοσι χρόνια…

… ο εθνογράφος και φωτορεπόρτερ Πιερ ντε Βαλομπρέζ διατρέχει τον κόσμο με
μία και μοναδική αποστολή: να διασώσει αυτά που ο Εντγκάρ Μορέν έλεγε «μικρά
έθνη», μικρούς αυτόχθονες λαούς που εξακολουθούν να ζουν στον δικό τους
μυστηριώδη και μαγικό κόσμο, την εποχή της παγκοσμιοποίησης. Τον Νοέμβριο στη
Γαλλία θα παρουσιάσει φωτογραφίες από δεκατρία «μικρά έθνη» που κινδυνεύουν με
εξαφάνιση: από τους ανθρώπους των βράχων των Φιλιππίνων μέχρι τους Μάγια της
επαρχίας Τσιάπας του Μεξικού. Πρώτα πεθαίνει το περιβάλλον. Ύστερα η γλώσσα.
Και τέλος ο άνθρωπος.