H «καλή» και «ανάποδη»

Από τo έργο «H παράσταση συνεχίζεται» του Ρικ Άμποτ που παίχτηκε φέτος στη «Θεατρική Σκηνή»

Οι θεατρίνοι με τη συνδρομή του συγγραφέα και των άλλων συντελεστών της
τελετής δηλώνουν πως καμώνονται κάτι άλλο από αυτό που είναι, ότι στα ψέματα
κλαίνε, στα ψέματα γελάνε, μαλώνουν, ερωτεύονται, σκοτώνονται, τυφλώνονται,
ονειροπολούν και οι θεατές δηλώνουν πως γνωρίζουν αυτή την απάτη και είναι
πρόθυμοι να την αποδεχθούν καμωνόμενοι ότι την πιστεύουν. Όταν ένας θεατής
πλησιάζει το ταμείο του θεάτρου και αγοράζει εισιτήριο, εν γνώσει του δηλώνει
εμπράκτως ότι δέχεται να εξαπατηθεί, να πάρει το ψέμα για αλήθεια και μάλιστα
όσο περισσότερο εξαπατηθεί τόσο πιο ευχαριστημένος και λυτρωμένος θα είναι. Αν
ισχύει μία τουλάχιστον από τις υποθέσεις περί καθάρσεως (της πλέον σκοτεινής,
αινιγματώδους, απροσδιόριστης έννοιας της Αριστοτελικής ποιητικής), το σκηνικό
ψεύδος μέσω μιας ομοιοπαθητικής λειτουργίας προκαλεί μια αποκάθαρση των
ανάλογων παθών στον θεατή με αυτά που ταλανίζουν τους σκηνικούς ήρωες.

Παρ’ όλα αυτά όμως ο άνθρωπος κατακυριεύεται συχνά από μια βάναυση
καταστροφική τάση, μια εφηβική βίαιη περιέργεια και προσπαθεί να καταστρέψει
τη θεατρική μαγεία, ανατρέπει τη συνθήκη, ασεβεί στους κανόνες της σύμβασης
και της αμοιβαίας απάτης και, σαν παιδί, θέλει να δει τους κρυφούς μηχανισμούς
του θεατρικού ρολογιού, τα γρανάζια, τη φόδρα του εξαίσιου, φανταχτερού
φορέματος της σκηνικής ψευδαίσθησης και, για να γίνει τολμηρότερος ως άπιστος
Θωμάς επιθυμεί να αγγίξει τον τύπον των ήλων ή να παραστεί στη γέννα και να
παρακολουθήσει εκ του σύνεγγυς την οδυνηρή διαδικασία του τοκετού, τη
διαστολή, την ώθηση, τον ομφάλιο λώρο, το θαύμα της δημιουργίας ενός νέου και
μοναδικού, ανεπανάληπτου γεγονότος ζωής. Ιδού γιατί είναι δημοφιλή όσα
θεατρικά έργα αποκαλύπτουν τους μηχανισμούς παραγωγής της σκηνικής μαγείας.
Συχνά έθετα υπ’ όψιν των μαθητών μου τα χειρόγραφα, στην έξοχη έκδοση του
Λίνου Πολίτη, του Διονυσίου Σολωμού. Εκεί τα έκπληκτα μάτια τους επισκεπτόμενα
το εργαστήρι του ποιητή έβλεπαν τον μόχθο, θα ‘λεγα τη χειρωναξία της γραφής,
τη βάσανο της έκφρασης, τις επανειλημμένες απόπειρες ακριβούς διατύπωσης, τις
δοκιμές, τις απορρίψεις, τις αυτοκριτικές, σχεδόν αυτοχλευαστικές αντιρρήσεις
του ποιητή για το ίδιο του το έργο. Τους ξάφνιαζε π.χ. κάθε φορά που στο
καθαρογραμμένο χειρόγραφο με την «Ωδή στον Λόρδο Μπάυρον» ο Σολωμός έβαζε σε
παρένθεση ολόκληρες στροφές και νευρικά στο περιθώριο σχολίαζε «Σκατά»! Τότε
ξέσπαγε ένα λυτρωτικό γέλιο στα εφηβικά χείλη, μια φυσιολογική και λογική
αντίδραση που έχει να κάνει με τη διαπίστωση πως και οι Μεγάλοι κάνουν λάθη,
γκάφες, αστοχίες όπως όλοι οι Μικροί.

H απομάγευση της θεατρικής λειτουργίας δεν είναι, όπως θα νόμιζε κανείς, μια
κατεδάφιση, μια υπονόμευση της μαγείας της μιμητικής πράξης. Όπως όταν ένας
ταχυδακτυλουργός μάς αποκαλύπτει τα τρικ που μας εντυπωσίασαν, δεν χάνει κατά
κεραία τον θαυμασμό μας, αφού γνωρίζοντας πλέον την απάτη του, μας ενθουσιάζει
η άσκησή του, η επιμονή του, η αφοσίωσή του και η τεχνική του μαεστρία, έτσι
και στις πρόβες μιας παράστασης, όπου οικοδομείται λέξη λέξη, σκηνή σκηνή το
θεατρικό μάγευμα, ο θεατής, ενώ λύνει τις απορίες του, νοσταλγεί και
επιστρέφει στην ψευδαίσθηση με διπλή πλέον αισθητική ηδονή, αφού ως συνένοχος
ξέρει την απάτη και απολαμβάνει την εκτέλεσή της! Είναι, το επεσήμανα ήδη,
δημοφιλή τα θεατρικά έργα που δραματοποιούν τη σκηνική ίντριγκα, αποκαλύπτουν
τις συνταγές, τη μαγειρική και τις τεχνικές της ψευδαίσθησης.

Φέτος στη «Θεατρική Σκηνή» ο Αντώνης Αντωνίου έστησε μια τέτοια
ευφρόσυνη παράσταση με το έργο του Ρικ Άμποτ «H παράσταση συνεχίζεται». Το
έργο δεν είναι απλώς μια καταγραφή των παρασκηνίων (θέμα συχνά συναρπαστικό
που έχει αφήσει εποχή: π.χ. «H θεατρίνα» του Μωμ), δεν είναι μια ανάλυση του
παράδοξου του ηθοποιού (Μαριβώ) ή μια ανατροπή της διαδικασίας, όπως το
πολυπαιγμένο «Σώσε». Ο Άμποτ παρακολουθεί τις δοκιμές ενός θιάσου που ανεβάζει
ένα αστυνομικό θρίλερ, από τις πρώτες ανέτοιμες ακόμη απόπειρες των ηθοποιών
να αυτοσχεδιάσουν, να σχεδιάσουν ακροθιγώς τους ρόλους σε μια ατμόσφαιρα
έντασης, πανικού, ανασφάλειας, που εκτρέφουν αντιπαλότητες, επαγγελματικές
ζήλειες, ερωτικές σχέσεις, αντιπάθειες και συχνά επαγγελματικές αγκυλώσεις. Ο
Άμποτ είναι θεατράνθρωπος, γνωρίζει την κουζίνα, την πρόβα, τις υπόγειες
μπηχτές, την καμαρινίλα χωρίς να χάσει ούτε μια στιγμή την αγάπη του για τους
θεατρίνους που συχνά αντιδρούν σαν παιδιά έχοντας ανάγκη από τρυφερότητα και
στοργή. Οι καβγάδες, οι αψιμαχίες, τα σχόλια, οι ειρωνείες, ακόμη και οι
χοντράδες που κυριαρχούν στην πρόβα, οι διαφορετικοί τρόποι με τους οποίους
«μαθαίνουν» οι ηθοποιοί, που αποστηθίζουν, που σταμπιλάρουν κινήσεις, σχέσεις,
αντιδράσεις, όταν επαναλαμβάνονται για να εμπεδωθούν δημιουργούν κωμικά
επεισόδια, απομυθοποιούν την υποκριτική, που αποδεικνύεται μια τετριμμένη
μαστορική, μια χειρωναξία. Από την άλλη, όταν το έργο που προβάρεται αρχίζει
να παίρνει μορφή και ρυθμό σύμφυτη με το είδος του (εδώ το θρίλερ), η σκηνή
που παίζεται σωστά έχει πίσω της για τον θεατή ως αρνητικό φόντο τα λάθη και
τις αστοχίες που προηγήθηκαν. Έτσι μαζί μαγεία και απομυθοποίηση, ψευδαίσθηση
και μηχανισμοί παραγωγής της συμφύρονται σε μια ενδιαφέρουσα και εκρηκτική
δόση σκηνικής απόλαυσης εκατέρωθεν.

Παραμορφωτικός καθρέφτης

H Αρμάου που μετέφρασε το έργο ξέρει καλό θέατρο, μεταφράζει μέσα στο κλίμα
της θεατρικής μαγειρικής, γνωρίζει να διατηρεί ισορροπίες ανάμεσα στη ζωή του
θεάτρου και στην ποιητική του θεάτρου.

Ο Χαλκιάς έστησε ένα βολικό σκηνικό και σχεδίασε διπλής χρήσης κοστούμια.

Ο Αντώνης Αντωνίου δίδαξε με οίστρο, κέφι και γνώση (πώς αλλιώς άλλωστε;) της
θεατρικής κουζίνας το έξυπνο αυτό έργο. Μπέρδεψε με φαντασία ρυθμούς ζωής και
ρυθμούς τέχνης, έτσι ώστε το θέατρο και οι κώδικές του να αληθεύουν μέσα στον
παραμορφωτικό καθρέφτη της ζωής και το αντίστροφο. Ο ίδιος έπαιξε με κύρος,
αυθεντικά τον σκηνοθέτη.

H Γεωργία Ζώη έπλασε μια απολαυστική, υστερική, ματαιόδοξη συγγραφέα, η Νατάσα
Ασίκη για άλλη μία φορά απέδειξε το εύρος των τεχνικών της δυνατοτήτων, αφού
κυκλοφορεί με άνεση από τη φάρσα έως το σκοτεινό δράμα. Ήταν εντυπωσιακά
πειστική. Με άνεση υπερασπίστηκε τον ρόλο του ο Καγιάς και είχε αποκαλυπτικά
εύφορες στιγμές ο Μπατσακούτσας.

Μικρή νότα δροσιάς η Μαριλού Βαλεοντή και μέσα στο γενικό εύχαρι ύφος η Βάσω
Δούκα, η Παπαστάθη και ο Βασιλάκης.