TPITH AΠOΨH Έκδοση Eλλήνων πολιτών

1. Όταν το καλοκαίρι του 2004 εισήχθη προς συζήτηση στη Βουλή το
νομοσχέδιο για το ευρωπαϊκό ένταλμα σύλληψης, ο τότε και νυν υπουργός
Δικαιοσύνης, απαντώντας στις αντιδράσεις που διατυπώνονταν σχετικά με την
έκδοση Ελλήνων πολιτών, διαβεβαίωνε ότι «η δυνατότητα οι Έλληνες να
δικάζονται στην Ελλάδα έχει διασφαλιστεί κατά τρόπο – ουσιαστικά –
απαράβατο». Στη Βουλή μάλιστα δήλωνε κατηγορηματικά ότι «Έλληνας δεν
εκδίδεται»*.

Εντούτοις, σε λιγότερο από δύο χρόνια, η εκτέλεση ενταλμάτων σύλληψης εις
βάρος Ελλήνων πολιτών δεν συναντά ουσιαστικά εμπόδια στην ελληνική νομοθεσία.
Ήδη υπάρχουν αποφάσεις παράδοσης ημεδαπών σε άλλες χώρες της Ευρωπαϊκής
Ένωσης, πολλοί είναι εκείνοι εις βάρος των οποίων εκκρεμούν εντάλματα που θα
εκτελεστούν, ενώ έχει επιπλέον αποδειχθεί ότι ο Έλληνας νομοθέτης δεν φρόντισε
καν να αποκλείσει την αναδρομική εφαρμογή του νόμου.

2. Το πρόβλημα ωστόσο έχει πολύ ευρύτερες διαστάσεις. Μέχρι το 2004, το
ελληνικό κράτος σε όλες τις συμβάσεις έκδοσης που υπέγραφε επιφυλασσόταν ως
προς την έκδοση Ελλήνων πολιτών επικαλούμενο σχετική συνταγματική απαγόρευση.
Πράγματι, μολονότι το ελληνικό Σύνταγμα δεν περιείχε ποτέ ρητή απαγορευτική
διάταξη, γινόταν εντούτοις δεκτό ότι η απαγόρευση συνάγεται κατά τρόπο σαφή
από το γεγονός ότι το Σύνταγμα κατοχυρώνει πάντως ρητά την ελευθερία εισόδου,
παραμονής και εξόδου κάθε Έλληνα στην ελληνική επικράτεια (άρθρο 5 παρ. 4
Συντ.), από την οποία προκύπτει ευθέως και η απαγόρευση απομάκρυνσής του από
αυτή χωρίς τη θέλησή του.

H απαγόρευση αυτή ποτέ δεν συνδέθηκε με τα συμφέροντα των κατηγορουμένων ως
προς το ύψος των κυρώσεων, την ποινική διαδικασία ή την ποιότητα ζωής στις
φυλακές. H πράξη μπορεί να απειλείται στο αλλοδαπό δίκαιο με πολύ μικρότερη
ποινή, οι προβλεπόμενες σε αυτό δικονομικές εγγυήσεις μπορεί να είναι
αυξημένες και φυσικά η ποιότητα ζωής στις φυλακές καλύτερη. Πολύ περισσότερο,
η απαγόρευση έκδοσης των ημεδαπών ποτέ δεν συνδέθηκε με μια προσπάθεια να
μείνουν αυτοί ατιμώρητοι για τα αδικήματά τους. H απαγόρευση συνδέθηκε μόνο με
την υποχρέωση προστασίας που έχει το κράτος έναντι των πολιτών του, ώστε να
αποφεύγονται οι αντιξοότητες που συνεπάγεται γι’ αυτούς η συμμετοχή τους σε
μια δίκη σε άλλο κράτος, δηλαδή σε νομικό περιβάλλον που δεν τους είναι
οικείο.

Με βάση τα στοιχεία αυτά, όταν ήρθε η στιγμή να εκτελεστούν τα πρώτα ευρωπαϊκά
εντάλματα σύλληψης εις βάρος ημεδαπών, προβλήθηκε ενώπιον του Αρείου Πάγου η
ένσταση αντισυνταγματικότητας της σχετικής ρύθμισης. Ο Άρειος Πάγος ωστόσο
απέρριψε την ένσταση και δέχτηκε ότι από καμία διάταξη του Συντάγματος δεν
προκύπτει η απαγόρευση παράδοσης Ελλήνων πολιτών σε άλλες χώρες.

Έτσι όμως δεν άνοιξε μόνον ο δρόμος για την παράδοση των ημεδαπών σε χώρες της
Ευρωπαϊκής Ένωσης. Εφόσον, κατά το Ανώτατο Ακυρωτικό μας Δικαστήριο, αλλά και
κατά το ελληνικό κράτος, που παραδίδει τους πολίτες του σε άλλα κράτη, δεν
υπάρχει πρόβλημα αντισυνταγματικότητας, είναι προφανές ότι σε καμία διμερή ή
πολυμερή σύμβαση έκδοσης που θα υπογράφεται στο μέλλον με οποιαδήποτε χώρα,
από τις ΗΠΑ μέχρι τις χώρες της Λατινικής Αμερικής, της Αφρικής ή της Ασίας,
δεν θα μπορεί πλέον η Ελλάδα να επικαλείται σχετική συνταγματική απαγόρευση
προκειμένου να αποκλείει την έκδοση Ελλήνων πολιτών. Έτσι,
εναπόκειται πλέον σε κάθε κυβέρνηση, ανάλογα με τη διαπραγματευτική
της ικανότητα, να προσδιορίζει και τα όρια της προστασίας που θα
προσφέρει κάθε φορά στους Έλληνες πολίτες.

3. Αν αυτή είναι η θέση της ελληνικής κυβέρνησης και του
ελληνικού Κοινοβουλίου, τότε ασφαλώς δεν χρειάζεται καμία σχετική συνταγματική
ρύθμιση. Αν όμως οι αντιδράσεις που είχαν διατυπωθεί από όλα τα κόμματα της
αντιπολίτευσης στη Βουλή όταν ψηφιζόταν ο νόμος για το ευρωπαϊκό ένταλμα
σύλληψης ανταποκρίνονταν σε ένα ειλικρινές ενδιαφέρον για τα συμφέροντα των
Ελλήνων πολιτών και αν οι διαβεβαιώσεις του υπουργού Δικαιοσύνης απέδιδαν την
πραγματική του βούληση, τότε είναι εύλογο να περιμένει κανείς ότι η
συνταγματική αναθεώρηση θα πρέπει να προσδιορίσει και τα όρια της δυνατότητας
του ελληνικού κράτους να παραδίδει Έλληνες πολίτες σε άλλα κράτη για να
δικαστούν ή να εκτίσουν τις ποινές τους.

4. Αν ισχύει το τελευταίο, τότε αξίζει να θυμίσουμε ότι στη Γερμανία,
τροποποιήθηκε πρόσφατα το άρθρο 16 του γερμανικού Συντάγματος, που απαγόρευε
ρητά την έκδοση Γερμανών πολιτών, και προβλέπεται πλέον η δυνατότητα να
επιτρέπεται με νόμο η έκδοση Γερμανών, μόνον όμως σε κράτη – μέλη της
Ευρωπαϊκής Ένωσης ή σε διεθνή δικαστήρια και εφόσον εξασφαλίζεται η
τήρηση των αρχών του κράτους δικαίου.

*A. Παπαληγούρα, «Το ευρωένταλμα δεν θίγει τη
δημοκρατία», «H Καθημερινή» 27.6.2004, σ. 10 και Πρακτικά της Βουλής
23.6.2004, σ. 1.326.

H E. Συμεωνίδου – Καστανίδου είναι καθηγήτρια Ποινικού Δικαίου στο ΑΠΘ.