Δρόμοι

Τι σημαίνει…

… να έχει γεννηθεί κανείς το 1984, εκείνη τη χρονιά με τους τέσσερις
αριθμούς που ο Όργουελ έκανε συνώνυμους του ολοκληρωτισμού; Αυτό ήταν το θέμα
για το οποίο η συγγραφέας Ρεμπέκα Σόλνιτ μίλησε τις προάλλες στους φοιτητές
που αποφοίτησαν φέτος από τη Σχολή Αγγλικής Φιλολογίας του Μπέρκλεϊ (οι
περισσότεροι από αυτούς έχουν γεννηθεί το 1984).

Τα βιβλία…

…. μερικές φορές αλλάζουν ριζικά τον κόσμο. Το διάβασμα μετατρέπεται μαγικά
σε πορείες, διαδηλώσεις, επαναστάσεις. Βιβλία σαν την «Εγκυκλοπαίδεια» του
Ντιντερό, το «Κομμουνιστικό μανιφέστο» του Μαρξ, την «Καταγωγή των ειδών» του
Δαρβίνου (όχι, ο «Κώδικας Ντα Βίντσι» δεν πρόκειται να αλλάξει τον κόσμο). Στο
βιβλίο του Λιούις Κάρολ «Μέσα από τον καθρέφτη», η κόκκινη βασίλισσα μαλώνει
την Αλίκη, όταν εκείνη λέει εντελώς λογικά πως «δεν μπορεί κανείς να πιστεύει
σε απίθανα πράγματα». H βασίλισσα της απαντάει: «Τολμώ να πω πως δεν έχεις
αρκετή πείρα. Όταν ήμουν στα χρόνια σου, τα πίστευα μισή ώρα την ημέρα.
Μερικές φορές, μάλιστα, ώσπου να ‘ρθει το πρόγευμα, είχα πιστέψει όχι σε ένα,
αλλά σε έξι απίθανα πράγματα». «Ίσως να σας φανούν χρήσιμα τα λόγια της
βασίλισσας», είπε η Ρεμπέκα Σόλνιτ στους φοιτητές της. «Γιατί είμαστε απίθανοι
άνθρωποι, που ζούμε σε ένα απίθανο κόσμο ή τουλάχιστον αδιανόητο για τους
περισσότερους ανθρώπους μέχρι πριν από μερικά χρόνια».

H φαντασία…

… στα βιβλία και στον κινηματογράφο και στη μουσική και στην επιστήμη φέρνει
όμως κι εκείνες τις ανεπαίσθητες αλλαγές που δεν έρχονται σαν σαρωτικές
επαναστάσεις, αλλά που κάνουν τους ανθρώπους σιγά σιγά να ζουν την καθημερινή
ζωή τους διαφορετικά: να ψωνίζουν διαφορετικά, να ψηφίζουν διαφορετικά, να
αγκαλιάζουν διαφορετικά, να αγαπούν διαφορετικά. Τα βιβλία παίζουν ρόλο. Οι
ιστορίες παίζουν ρόλο. Άνθρωποι πεθαίνουν σε παράξενες ιστορίες, επινοούνται
από ιστορίες, φτιάχνουν οι ίδιοι ιστορίες για να βρουν απάγκειο. Οι ιστορίες
που ζούμε είναι σαν τους χαρακτήρες στα βιβλία: κάποιες θα ζήσουν περισσότερο
από εμάς, άλλες θα μας προδώσουν, άλλες θα μας γεμίσουν χαρά και άλλες θα μας
οδηγήσουν σε τόπους που δεν θα μπορούσαμε ποτέ να φανταστούμε. Το «1984» του
Όργουελ δεν είναι από τις ιστορίες που θα διάλεγε κανείς για να βρει απάγκειο.
«Όταν σκέφτομαι την κατάσταση του κόσμου σήμερα», είπε η Σόλνιτ στο Μπέρκλεϊ,
«ο νους μου τρέχει σε εκείνα τα μυθιστορήματα του Καρόλου Ντίκενς, όπως τις
“Μεγάλες προσδοκίες”, όπου υπάρχουν πάρα πολλοί χαρακτήρες, αλλά δεν υπάρχει
μία και μοναδική λύση».

Το 2006…

… τι απομένει άραγε απίθανο, που οι νεαροί φοιτητές της Σόλνιτ δεν το έχουν
δει ακόμη να γίνεται πραγματικότητα; Ο κόσμος είναι γεμάτος αντίθετες ιδέες,
εξεγέρσεις, συντριβές, θαύματα και φρίκη. «Έξυπνος είναι εκείνος που μπορεί να
σκέφτεται δύο αντίθετα πράγματα την ίδια στιγμή και που, παρ’ όλα αυτά, μπορεί
να συνεχίζει τη ζωή του», είχε πει ο Σκοτ Φιτζέραλντ. «Να βλέπει πως δεν
υπάρχει ελπίδα και ωστόσο να είναι αποφασισμένος να τη βρει».