TPITH AΠOΨH Tο Πανεπιστήμιο σε κρίση

Ο φημισμένος φιλόσοφος Ortega y Gasset έλεγε για το ισπανικό
Πανεπιστήμιο της εποχής του ότι είναι ένα θλιβερό, αδρανές και γκρίζο πράγμα,
χωρίς πνευματικότητα («H αποστολή του Πανεπιστημίου»). Είναι σίγουρο ότι τους
ίδιους χαρακτηρισμούς θα μπορούσε να υιοθετήσει κανείς εύκολα και για το
ελληνικό Πανεπιστήμιο.

Δηλαδή ότι είναι ένα αδρανές – ή εν υπνώσει – μέγεθος, αφού δεν λειτουργεί ως
μια συγκροτημένη πανεπιστημιακή κοινότητα (ενώ έχει ικανότατους επιστήμονες
που διακρίνονται ατομικά μόνο όταν βρίσκονται στο εξωτερικό)!

Όμως ακόμη πιο ανησυχητικό είναι το εξής πράγμα: H σημερινή υπουργός Παιδείας
δεν θέλει να αλλάξει, ύποπτα, την υφιστάμενη διαλυτική κατάσταση και υιοθετεί
τις πιο ανώδυνες από τις πολλές (σωστές) προτάσεις που πρότεινε η αντίστοιχη
επιτροπή των πανεπιστημιακών καθηγητών (εν όψει της κυοφορίας ενός καινούργιου
θεσμικού πλαισίου για τα AEI).

Μέσα σε αυτό το πλαίσιο θα ανιχνεύσω επιλεκτικά τρία προβλήματα τα οποία
συζητούνται εντελώς εικονικά στη «δημόσια διαβούλευση».

Έτσι υφίσταται κατ’ αρχήν ένα δομικό πρόβλημα το οποίο – δυστυχώς – δεν
ψηλαφήθηκε σοβαρά ούτε στις πρυτανικές εκλογές αυτού του μήνα (γιατί προφανώς
θα στοίχιζε σε ψήφους για όποιον από τους υποψηφίους θα το συζητούσε).

Με άλλα λόγια είναι γνωστό ότι πολλοί Έλληνες καθηγητές ασκούν πρωταρχικά
ελεύθερο επάγγελμα (και μόνο παρέργως ή δευτερευόντως περνούν από τις
πανεπιστημιακές αίθουσες για να κάνουν κάποιες ώρες μαθημάτων). Αυτό ισχύει
ιδιαίτερα για τις Νομικές, Ιατρικές και Πολυτεχνικές Σχολές, όπoυ ο
ακαδημαϊκός τίτλος «εξαργυρώνεται» απλώς στις αντίστοιχες αγορές για την άγρα
πελατείας.

Αν δεν τροποποιηθεί άμεσα και δραστικά αυτή η εκφυλισμένη κατάσταση, τότε δεν
θα φτιάξουμε ποτέ δραστήριες και ζωντανές πανεπιστημιακές κοινότητες ( όπου οι
φοιτητές θα επικοινωνούν εύκολα με τους καθηγητές και όπου θα καλλιεργείται
συστηματικά η έρευνα και η κουλτούρα, όπως έλεγε και πάλι ο εμπνευσμένος
φιλόσοφος Ortega).

Όμως για να μην κρυβόμαστε πίσω από τη σκιά μας, θα πρέπει σε αυτό το επίπεδο
να αναφέρουμε και κάτι άλλο: Με «πεινασμένους» ερευνητές έρευνα δεν
πραγματοποιείται και γι’ αυτό είναι αναγκαίο να αυξηθούν δραστικά οι αμοιβές
των καθηγητών εκείνων που θα απασχολούνται αποκλειστικά με το Πανεπιστήμιο.

Διαφορετικά, εάν συνεχισθεί η σημερινή θεσμική ανωμαλία, η αγορά θα «τραβήξει»
σταδιακά πολλά πανεπιστημιακά στελέχη που τυπικά θα ανήκουν στην Τριτοβάθμια
Εκπαίδευση (αλλά ουσιαστικά θα απουσιάζουν από αυτή).

Επιπλέον είναι απαραίτητο να εισαχθεί μια λογική «ιδιωτικο-οικονομικών»
κριτηρίων, ώστε ο παραγωγικός καθηγητής να παίρνει bonus στον μισθό του και να
μην μπαίνει στο ίδιο μεταμοντέρνο τσουβάλι με αυτόν που επέλεξε να έχει
μικρότερη (επιστημονική) παραγωγικότητα.

Όμως υπάρχει και ένα ακόμη ζήτημα το οποίο συζητείται εντελώς εικονικά στους
δημόσιους διάλογους. Είναι το θέμα του ασύλου. H μαρξιστική κουλτούρα μάς
διδάσκει ότι κάθε έννοια γεννιέται μέσα σε ένα συγκεκριμένο ιστορικό
περιβάλλον (και «πεθαίνει» μέσα σε ένα άλλο).

Τα άσυλο ήταν μια μεγάλη θεσμική κατάκτηση κατά την περίοδο της χούντας.
Σήμερα, ύστερα από τριάντα χρόνια ομαλής κοινοβουλευτικής δημοκρατίας, ποια
μπορεί να είναι άραγε η έννοια του ασύλου;

Επιπρόσθετα είναι ανεκτή από τον νομικό μας πολιτισμό η ατιμωρησία λ.χ.
εκτεταμένων φθορών της πανεπιστημιακής περιουσίας ή η διάπραξη άλλων σοβαρών
αξιόποινων πράξεων, εφόσον η τριμερής επιτροπή για την κατά περίπτωση άρση του
ασύλου δεν λειτουργεί ποτέ;

Τέλος, η ίδρυση ιδιωτικών Πανεπιστημίων είναι σχεδόν αδύνατη, αφού είναι
επένδυση με τεράστιο λειτουργικό κόστος. Έτσι είναι χαρακτηριστικό ότι η
Harvard Management Company διαχειρίζεται – για το Χάρβαρντ – δωρεές 26
δισεκατομμυρίων δολαρίων («New York Times», 22/12/2005)! Τα αντιλαμβάνονται
αυτά τα μεγέθη οι λάτρεις της αγοράς ή μήπως εννοούν το άνοιγμα ενός
ενδοκρινολογικού εργαστηρίου, από έναν επιχειρηματία, ως Ιατρικής Σχολής;

Ποιο είναι το συμπέρασμα από όλα αυτά; Αν δεν γίνουν άμεσες θεσμικές αλλαγές,
το ελληνικό δημόσιο Πανεπιστήμιο θα εκφυλιστεί ακόμη περισσότερο. Πολύ
περισσότερο δεν θα είναι το Πανεπιστήμιο της κριτικής φωνής και της κριτικής
αντίστασης «απέναντι σε όλες τις άδικες εξουσίες που προσπαθούν να το
ιδιοποιηθούν» (J. Derrida)!

Ο Γρηγόρης Καλφέλης είναι καθηγητής της Νομικής Σχολής του ΑΠΘ