Για μια χούφτα… σμαράγδια

Στην Κολομβία ο πράσινος πόλεμος ή αλλιώς ο πόλεμος των σμαραγδιών έχει
λήξει – λένε – από καιρό. Χιλιάδες άνθρωποι πέθαναν όταν τα καρτέλ των
ναρκωτικών και οι έμποροι των πολύτιμων λίθων μάχονταν για τον έλεγχο των
κοιτασμάτων. Σήμερα πολλοί άνθρωποι ζουν μόνο γι’ αυτό: για να τους
χαμογελάσει κάποια στιγμή η τύχη στη μορφή ενός… σμαραγδένιου βράχου.

Τα παιδιά στα βουνά της Βόρειας Κολομβίας ανυπομονούν να πιάσουν το φτυάρι και να αρχίσουν να ψάχνουν μαζί με τους γονείς τους. Είναι το μόνο που σκέφτονται και γι’ αυτό ελπίζουν…

Στα απομακρυσμένα δάση της Βόρειας Κολομβίας, τα όρη Μπογιακά καλύπτονται από
φυτείες καφέ, τεράστιες εκτάσεις από γιούκα, ζαχαροκάλαμα και τροπικά δέντρα,
όμως ο πραγματικός πλούτος της επαρχίας είναι οι σκληρές, πράσινες πέτρες που
είναι θαμμένες στο έδαφος. Στην πλειοψηφία τους, τα σμαράγδια της διεθνούς
αγοράς πολύτιμων λίθων προέρχονται από αυτούς ακριβώς τους λόφους.

Μια μικρή κοιλάδα με ορυχεία, λίγο έξω από την πόλη Μούτσο, είναι η πατρίδα
τους, στη μέση του πουθενά. Δίπλα και ο στρατός των φτωχών, των απελπισμένων
και αθεράπευτα αισιόδοξων ότι κάποια μέρα, χάρη σε μερικές πράσινες πέτρες, θα
γλιτώσουν από τις κακοτυχίες. Χιλιάδες άνδρες, γυναίκες και παιδιά ζουν
συνωστισμένοι στα παραγκόσπιτα που έστησαν στις πλαγιές των λόφων, πάνω στη
λάσπη και στους βράχους.

Σαν τζόγος. Συνέρρευσαν εδώ παρασυρόμενοι από μια ακατανίκητη επιθυμία
να συμμετάσχουν στο κυνήγι των σμαραγδιών. H προσωρινή παύση των εχθροπραξιών
ανάμεσα στους αριστερούς αντάρτες, τους δεξιούς παραστρατιωτικούς και τον
στρατό, ήταν μια ευκαιρία που δεν μπορούσε να πάει χαμένη. Γίνεται φανερό από
το άγριο βλέμμα τους ότι αυτή η περιοχή είναι κυρίως για τυχοδιώκτες. Ο Χουάν
είναι ένας από αυτούς που διακινδύνευσαν τα πάντα στο σκοτάδι και τη μαυρίλα
των ορυχείων των πράσινων πετραδιών. «Είναι σαν τζόγος – λέει – γίνεται
εξάρτηση. Νιώθεις πάντα ότι η μεγάλη ευκαιρία δεν μπορεί παρά να έρθει».

Είναι μια ιστορία που κρατά αιώνες. Οι κονκισταδόρες του 16ου αιώνα είχαν
πληροφορηθεί ότι σε αυτήν την περιοχή του κόσμου υπάρχουν κοιτάσματα
σμαραγδιών αλλά δεν είχαν ιδέα πού ακριβώς ήταν. Δεν ήξεραν μέχρι το 1564,
όταν ο Ισπανός καπετάνιος Χουάν δε Πενάγος έπεσε – κυριολεκτικά – πάνω στον
κρυμμένο θησαυρό της Κολομβίας, το ορυχείο στο Μούτσο. Ένας σύντροφός του
ιππέας, είχε σκοντάψει με το άλογό του πάνω σε ένα περίεργο αντικείμενο. Ήταν
μια πράσινη πέτρα, στο μέγεθος γροθιάς μικρού παιδιού. Μέσα σε τρία χρόνια οι
Ισπανοί είχαν αποκτήσει το μονοπώλιο στα πλουσιότερα κοιτάσματα σμαραγδιού
στον κόσμο, εις βάρος των αυτοχθόνων.

Με βίαιο τρόπο συνεχίστηκε η ιστορία τους. Πηγή αναμφισβήτητου πλούτου, στη
δεκαετία του 1980, έγιναν το ιερό δισκοπότηρο για τον Πάμπλο Εσκομπάρ, τον
επικεφαλής του καρτέλ των ναρκωτικών του Μεντεγίν. Ο Εσκομπάρ πίστεψε ότι τα
σμαράγδια θα μπορούσαν να γίνουν το μέσο του ξεπλύματος των χρημάτων από τη
βιομηχανία της κοκαΐνης. Όμως τα αφεντικά της βιομηχανίας των σμαραγδιών δεν
παρέδωσαν τα όπλα. H περιοχή γύρω από το Μούτσο βρέθηκε στο επίκεντρο ενός
αιματηρού πολέμου, κατά τον οποίο 3.000 άνθρωποι σκοτώθηκαν πριν οι ηγέτες των
καρτέλ των ναρκωτικών συνειδητοποιήσουν ότι ήταν αδύνατο να ελέγξουν το
εμπόριο των πολύτιμων λίθων. H ίδια η κυβέρνηση της Κολομβίας το είχε
επιχειρήσει κάποια χρόνια νωρίτερα… μάταια.

Οι έμποροι. Μέχρι και σήμερα δεκάδες έμποροι συνεχίζουν να
συνωστίζονται στους δρόμους στην πλατεία Ροζάριο, στην Μπογκοτά. Αποτελούν
μερικούς από τους κρίκους της αλυσίδας των έξι αγοραστών των σμαραγδιών, οι
οποίοι ξεκινούν από τα ορυχεία της Μπαγιακά και καταλήγουν στους δρόμους της
κολομβιανής πρωτεύουσας…

ΣΤΑ ΟΡΥΧΕΙΑ

Δουλεύουν μέρα – νύχτα, χωρίς διακοπή

Ένας άνδρας ψάχνει για σμαράγδια έξω από ορυχείο, στην κοιλάδα λίγο έξω από την πόλη Μούτσο

Στο ορυχείο η δουλειά συνεχίζεται νύχτα – μέρα χωρίς διακοπή. «Πολλοί άνθρωποι
πέθαναν εδώ. Όμως τώρα υπάρχει ένα δεύτερο κύμα αναζήτησης σμαραγδιών. Τα
παιδιά ανυπομονούν να πιάσουν το φτυάρι και να αρχίσουν να ψάχνουν μαζί με
τους γονείς τους. Είναι το μόνο που σκέφτονται και γι’ αυτό ελπίζουν», λέει ο
Κάρλος, υπεύθυνος του ορυχείου. Πράγματι, ένας άνδρας ζει εδώ για περισσότερο
από δέκα χρόνια. Είναι τόσο μεθυσμένος που δεν μπορεί ούτε καν να σταθεί στα
πόδια του. Ήταν μια από τις καλύτερες μέρες της ζωής του. «Έπεσαν πάνω στην
τύχη μου δύο φορές σε 12 χρόνια», επισημαίνει με γλώσσα που γίνεται δύσκολα
κατανοητή. Αναφέρεται στους βράχους που ανακάλυψε και ξεχώρισε από πάνω τους
τα δικά του πολύτιμα πράσινα πετράδια. «Το πιστεύω ακόμη. Θα βρω κι άλλον»,
λέει. Αρκεί να μην υπάρχουν γυναίκες τριγύρω. Φέρνουν κακή τύχη – σύμφωνα με
τους Κολομβιανούς – εκτός κι αν είναι εκδιδόμενες… Τότε, είναι πράγματι
γούρι. Γι’ αυτό και ο δρόμος που οδηγεί στο ορυχείο είναι «στρωμένος» με…
κόκκινα φώτα.