Tα τρένα που φεύγουν από… τους Iνδούς

Ένας μύθος της ιστορίας της Ινδίας βγαίνει στο σφυρί: η ινδική κυβέρνηση
πουλάει τους μεγαλύτερους σιδηροδρόμους του κόσμου, που μεταφέρουν 6
δισεκατομμύρια επιβάτες τον χρόνο και προσφέρουν εργασία σε περισσότερους από
1,6 εκατομμύρια ανθρώπους.

«Πρώτα πήγαιναν με καμήλα ή με τα πόδια», έγραφε ο Ιούλιος Βερν στον «Γύρο του
κόσμου σε 80 ημέρες». «Τώρα, ένας μεγάλος σιδηρόδρομος διασχίζει τη χώρα». H
Βρετανική Εταιρεία Ανατολικών Ινδιών άρχισε να κατασκευάζει τους ινδικούς
σιδηροδρόμους πριν από 250 χρόνια, για να μεταφέρει βαμβάκι στα λιμάνια τα
Βομβάης, της Καλκούτας και του Μαντράς. Αργότερα, ο Βρετανός διοικητής τούς
χρησιμοποιούσε για να μετακινεί ταχύτερα τα στρατεύματά του από τη μια άκρη
της χώρας στην άλλη, και να καταπνίγει στο αίμα τις εξεγέρσεις των Ινδών. Οι
ινδικοί σιδηρόδρομοι διαθέτουν σήμερα το πιο μεγάλο δίκτυο στον κόσμο. Είναι
επίσης, ο μεγαλύτερος εργοδότης στον πλανήτη: απασχολεί άμεσα 1,6 εκατομμύρια
υπαλλήλους, ενώ άλλοι 6 εκατομμύρια εργαζόμενοι συντηρούνται εμμέσως από τους
σιδηροδρόμους. Τώρα, γι’ αυτό τον «αρχαίο» γίγαντα ήρθε η ώρα της αλλαγής: η
ιδιωτικοποίηση.

Το πελώριο σιδηροδρομικό δίκτυο ήταν μέχρι τώρα ένα πανίσχυρο σύμβολο του
κρατισμού που ενέπνευσε πρώτα ο Νεχρού, ο πατέρας της ινδικής ανεξαρτησίας,
και στη συνέχεια η κόρη του, Ίντιρα Γκάντι. H υπηρεσία των σιδηροδρόμων συχνά
αποκαλείται «ζωτικό σύστημα της Ινδίας», τόσο επειδή λειτουργεί σαν ένα είδος
κράτους πρόνοιας όσο και επειδή συνδέει μια χώρα με μεγάλες αποστάσεις και
τεράστιες κοινωνικές, εθνικές, θρησκευτικές και γλωσσικές διαφορές.

Δυστυχήματα

Τα τελευταία χρόνια, ολοένα και πιο συχνά διαβάζουμε τραγικές ειδήσεις για
πολύνεκρα δυστυχήματα στους ινδικούς σιδηροδρόμους. Το σύστημα είναι πια
απαρχαιωμένο. Χαρακτηριστικό παράδειγμα: εδώ και ενάμισι αιώνα, το ωράριο των
τρένων έχει παραμείνει σχεδόν απαράλλαχτο με εκείνο που είχε καταρτίσει το
1866 η βρετανική εταιρεία Μπράντσο.

Σήμερα, η ινδική κυβέρνηση γυρίζει σελίδα. Πριν από μερικές ημέρες έδωσε το
σύνθημα για την πρώτη φάση της ιδιωτικοποίησης των ινδικών σιδηροδρόμων,
δηλαδή την πώληση του τμήματος εμπορευμάτων. Στην Ινδία τής οικονομικής
«έκρηξης», με ρυθμούς ανάπτυξης 8% ετησίως, ήταν φυσικό η απόφαση της
κυβέρνησης να προκαλέσει αμέσως το ενδιαφέρον 14 επενδυτών, Ινδών και ξένων.
Ανάμεσά τους ξεχωρίζει η αραβική επιχείρηση Dubai Ports, που έγινε πρόσφατα
γνωστή από την – αποτυχημένη προς το παρόν – απόπειρά της να αποκτήσει τη
διαχείριση των μεγάλων λιμανιών της Αμερικής.

Θέλουν να μιμηθούν το κινέζικο θαύμα

EKEINO που επιτάχυνε τις αποφάσεις της ινδικής κυβέρνησης ήταν μια
δυσοίωνη έκθεση της κεντρικής τράπεζας της χώρας, τον περασμένο μήνα, σύμφωνα
με την οποία οι ινδικοί σιδηρόδρομοι βρίσκονται στα πρόθυρα της χρεοκοπίας, με
παθητικό που ξεπερνάει τα 10 δισ. ευρώ. Σε άλλους καιρούς, οι πολιτικοί θα
είχαν αντιδράσει σε μια τέτοια έκθεση με ένα χασμουρητό. Γιατί οι σιδηρόδρομοι
ήταν ένα απαραβίαστο εκλογικό φέουδο από το οποίο οι πολιτικοί αντλούσαν την
πελατεία τους. H λογική της ψηφοθηρίας ξεπερνούσε τη λογική της αγοράς. Όμως,
σήμερα, στο Νέο Δελχί πνέει διαφορετικός άνεμος. Ο υπουργός Σιδηροδρόμων Λαλού
Γιαντάβ ξεκίνησε μια τολμηρή ιδιωτικοποίηση που φέρνει τα πάνω – κάτω στο
μεγαλύτερο σιδηροδρομικό δίκτυο του κόσμου. Οι περισσότεροι Ινδοί νιώθουν μια
ζωηρή επιθυμία να μιμηθούν το κινέζικο θαύμα, προσθέτοντας άλλον έναν ασιατικό
γίγαντα στις αναδυόμενες οικονομικές υπερδυνάμεις.