«Bαριά βιομηχανία» η αρχαιοκαπηλία

Παράδεισος των διεθνών αρχαιοκαπηλικών κυκλωμάτων θεωρείται η Ελλάδα,
γεγονός που φέρνει και πάλι στην επιφάνεια η υπόθεση αρχαιοκαπηλίας στη
Σχοινούσα.

Τρεις είναι οι βασικοί παράγοντες που αναδεικνύουν την Ελλάδα σε ένα από τα
σημαντικότερα κέντρα προμήθειας αρχαιοτήτων για τους αρχαιοκαπήλους: Οι
δεκάδες γνωστές και άγνωστες αρχαιολογικές θέσεις, οι οποίες δεν έχουν ακόμη
ανασκαφεί, καθώς κάθε γωνιά της αποτελεί δυνάμει αρχαιολογικό χώρο και οι ήδη
γνωστές θέσεις και μνημεία εκτιμώνται σε δεκάδες χιλιάδες. Ο υποθαλάσσιος
πλούτος της, καθώς όσοι γνωρίζουν λένε πως οι ελληνικές θάλασσες εξακολουθούν
«να βγάζουν» αγάλματα. Και η κομβική της θέση σε σχέση με τις άλλες χώρες της
Ανατολικής Μεσογείου – οι οποίες επίσης τροφοδοτούν τα κυκλώματα
αρχαιοκαπηλίας – που την αναδεικνύει σε έναν από τους βασικότερους
διαμετακομιστικούς σταθμούς.

Ανοιχτά σύνορα. «Δύο είναι τα αδύνατα σημεία της Ελλάδας, που
εκμεταλλεύονται οι αρχαιοκάπηλοι», τονίζει ο προϊστάμενος της Δίωξης
Αρχαιοκαπηλίας Γιώργος Γληγόρης. «Οι απέραντες ακτές, που είναι αδύνατον να
φυλαχτούν, και η ελευθερία κίνησης και ελέγχων ανάμεσα στις χώρες της
Ευρωπαϊκής Ένωσης. Πρόκειται για διόδους ανοιχτές που δεν πρόκειται να
κλείσουν λόγω εγγενών δυσκολιών. Ποιος μπορεί να ελέγξει διεξοδικά τις
εκατοντάδες βραχονησίδες; Ή τι κρύβεται στα κοντέινερς και στα γεμάτα με κάθε
λογής εμπορεύματα φορτηγά που περνούν από τη χώρα μας; H μόνη λύση είναι η
εντατικοποίηση των ελέγχων, αλλά είναι αδύνατον να αποκλείσουμε την εξαγωγή
αρχαιοτήτων από την χώρα», εκτιμούν άνθρωποι που έχουν ασχοληθεί σε βάθος με
την αρχαιοκαπηλία.

Ο δρόμος έτσι προς τον συνήθη προορισμό, τη Γερμανία – μία χώρα που, όπως και
οι Ηνωμένες Πολιτείες, δεν έχει νόμο περί αρχαιοκαπηλίας και αντιμετωπίζει τα
αδικήματα του είδους ως αστικά και όχι ως ποινικά όπως συμβαίνει στην Ελλάδα –
παραμένει ανοιχτός.

Στη διαδρομή περιλαμβάνονται στάσεις στην Ιταλία ή σε περιοχές εκτός
τελωνειακού ελέγχου της Ελβετίας, ενώ στο ενδιάμεσο πραγματοποιούνται δεκάδες
εικονικές αγοραπωλησίες με διπλό σκοπό: τα παράνομα αρχαία αντικείμενα να
αποκτήσουν νόμιμη ταυτότητα και να ξεπλυθούν ταυτόχρονα μεγάλα ποσά βρώμικου
χρήματος, καθώς «η αρχαιοκαπηλία ανήκει στο ίδιο πακέτο με τα ναρκωτικά και τα
όπλα.

Είναι τρεις κύκλοι που φέρνουν μεγάλο κέρδος και όχι μόνον εφάπτονται, αλλά
τέμνονται κιόλας», επισημαίνει ο βετεράνος στα θέματα της αρχαιοκαπηλίας
Γιώργος Τζάλλας.

Στα κυκλώματα αρχαιοκαπηλίας σπάνια υπάρχει «αδύναμος κρίκος», γεγονός που καθιστά ιδιαίτερα δύσκολη την εξάρθρωσή τους

Οι πελάτες. H συνέχεια γράφεται σε ιδιωτικές συλλογές στην Αγγλία, τις
Ηνωμένες Πολιτείες, τον Καναδά και την Ιαπωνία – προσφάτως έχει αυξηθεί η
ζήτηση και στη Νότια Αμερική -, δηλαδή σε εύρωστες οικονομικά χώρες. Οι
αγοραστές μπορεί και να μη γνωρίζουν πως το αντικείμενο του πόθου τους είναι
προϊόν αρχαιοκαπηλίας, καθώς παραλαμβάνουν μαζί με τα αρχαία και τα
αποδεικτικά των προηγούμενων αγοραπωλησιών. Εναλλακτικά θα καταλήξουν σε
δημοπρασίες, όπου εκεί αυξάνονται και οι ελπίδες να εντοπιστούν είτε από την
Ιντερπόλ είτε από επιστήμονες που παρακολουθούν σχετικές ιστοσελίδες και
καταλόγους. Σε εξαιρετικά σπάνιες περιπτώσεις μπορεί και να «επαναπατριστούν»
από διάσημους εμπόρους τέχνης, οι οποίοι όταν διαπιστώσουν ότι δεν μπορούν να
τα διαθέσουν στην αγορά, τα «ντύνουν» με ένα παραμύθι που τους αναδεικνύει σε
ήρωες και τα επιστρέφουν όχι μόνο για να απαλλαγούν, αλλά και για να
αποκτήσουν την έξωθεν καλή μαρτυρία και να θέσουν τον εαυτό τους υπεράνω
υποψίας.

Υπάρχει λύση; «Θα πρέπει οπωσδήποτε να δοθούν κονδύλια για την ανασκαφή όλων
των γνωστών νεκροταφείων», λέει ο τέως γενικός διευθυντής Αρχαιοτήτων του
υπουργείου Πολιτισμού, Λάζαρος Κολώνας, ενώ προτείνει τη σύσταση Διεύθυνσης
διεθνών αρχαιολογικών θεμάτων που θα στελεχωθεί από επιστήμονες, οι οποίοι θα
είναι σε θέση να εντοπίζουν και να διεκδικούν τα αρχαία που προέρχονται από
την Ελλάδα και είναι προϊόντα αρχαιοκαπηλίας.

H ελίτ των εγκληματιών

Το προφίλ του αρχαιοκαπήλου δεν μοιάζει με εκείνο των κοινών εγκληματιών.
«Ανήκουν στην ελίτ των εγκληματιών, στους λεγόμενους του “λευκού
περιλαίμιου”», υποστηρίζουν πηγές των διωκτικών αρχών. «Είναι συνήθως
καλλιεργημένοι και ανάμεσά τους δεν θα βρει κανείς αδύναμο κρίκο. Στις
υποθέσεις ναρκωτικών, για παράδειγμα, υπάρχει ο εξαρτημένος χρήστης, που
μπορεί να αξιοποιηθεί ως πληροφοριοδότης. Στην αρχαιοκαπηλία το δίκτυο των
πληροφοριών είναι ερμητικά κλειστό, διότι πρόκειται για ένα “υγιές” κύκλωμα,
όπου δεν υπάρχουν περιθώρια για να εισχωρήσει κανείς. Πρόκειται για εύστροφους
“επιχειρηματίες” που επιδιώκουν το κέρδος και όχι για εγκληματίες του κοινού
ποινικού δικαίου».

Οι δουλειές κλείνουν έως και με 10 ραντεβού

Ένα ευρύτατο δίκτυο πληροφοριοδοτών που διαθέτουν τόσο η Ιντερπόλ όσο και οι
ελληνικές διωκτικές αρχές ενδέχεται να προλάβει τα κλεμμένα αρχαία πριν
φτάσουν στην αγορά. Άτομα υπεράνω κάθε υποψίας είναι συνήθως εκείνοι που
παρακολουθούν και ενημερώνουν τη Δίωξη Αρχαιοκαπηλίας. Όταν τα αρχαία
εντοπιστούν, ο πληροφοριοδότης εμφανίζεται είτε ως υποψήφιος αγοραστής είτε ως
εκπρόσωπος πάμπλουτου συλλέκτη. Για να κλείσει η δουλειά, λένε άνθρωποι του
χώρου, μπορεί να χρειαστούν ακόμη και δέκα ραντεβού. Ο πωλητής δείχνει δείγμα
τού προς πώληση θησαυρού. Ακολουθούν τα απαραίτητα παζάρια και τη στιγμή που
τα αρχαία ετοιμάζονται να αλλάξουν χέρια, επεμβαίνουν οι αστυνομικοί.

Σκληρό πόκερ. «Υπάρχουν και περιπτώσεις που ο πληροφοριοδότης είναι
τόσο “γενναιόδωρος”, που καταφέρνει να πείσει τον αρχαιοκάπηλο να διαλύσει
συμφωνία που είχε κάνει με άλλους επίδοξους αγοραστές, όπως συνέβη πρόσφατα με
την υπόθεση αρχαιοκαπήλου, ο οποίος είχε εξαγάγει στη Γερμανία 900 νομίσματα»,
μαρτυρούν άνθρωποι του χώρου. «Τον πείσαμε τελικά πως θα του δίναμε καλύτερη
τιμή. Τα απέσυρε από οίκο δημοπρασιών στον οποίο τα προωθούσε και τα επέστρεψε
στην Ελλάδα για να μας τα πουλήσει, οπότε και συνελήφθη». Υπάρχει συνταγή για
να λυθεί επιτυχώς μια υπόθεση αρχαιοκαπηλίας; «Μεθοδικότητα, πρόγραμμα, σκληρή
δουλειά, ρίσκο και ένα ευρύτατο δίκτυο πληροφοριοδοτών», εκτιμούν οι διωκτικές
αρχές.