TPITH AΠOΨH Όταν το θύμα στηρίζει τον θύτη

Είναι από τις λίγες αλήθειες που ο χρόνος δεν μπόρεσε να κλονίσει. H δύναμη
της τηλεοπτικής εικόνας παραμένει ακαταμάχητη. Με ευκολία, ο ένας μετά τον
άλλον, όλοι οι παραδοσιακοί φορείς κοινωνικοποίησης – σχολείο, οικογένεια,
Εκκλησία, ομάδες συνομηλίκων – έχουν βγει νοκ άουτ. Μόνη σε ένα έρημο γήπεδο,
η μικρή οθόνη παίζει μπάλα δίχως αντίπαλο.

Πανίσχυρος, ανώνυμος παιδαγωγός εκπαιδεύει στο πώς να ζούμε, σε τι να
πιστεύουμε, τι να ελπίζουμε. Όλα όσα ονειρεύεται, δηλαδή, ένας φιλότιμος και
φιλόπονος παιδαγωγός. Μεταξύ όλων των άλλων τροφοδοτεί με καθησυχαστικές
συνταγές επιβίωσης, όπως «ο ξένος είναι ύποπτος», «επικίνδυνος για την
ασφάλεια και την περιουσία μας», «η καταστολή είναι η καλύτερη μέθοδος
προστασίας». Σε περιόδους οικονομικής κρίσης και ανέχειας οι συνταγές αυτές
ενδυναμώνονται και γίνονται καθοδηγητικές μιας έμφοβης ύπαρξης αλήθειες.

Και όμως. Κι εδώ είναι που η ανατρεπτική αισιοδοξία τού «και όμως»
εμφιλοχωρεί. Υπάρχει και η άλλη όψη. H εκρηκτικά συμπυκνωμένη στιγμή μιας
«άλλης» τηλεόρασης.

Σαν το στοίχημα του Πασκάλ με τον Θεό, αξίζει να στοιχηματίσουμε σε αυτή τη
στιγμή και σε αυτό που εκ πρώτης μοιάζει αδύνατο. Σε μια «καλή» δηλαδή και
«αγαθή» τηλεόραση που εκπαιδεύει σε ένα άλλο ήθος και σε μια άλλη ποιότητα
αυθεντικής ύπαρξης. Είναι δυνατόν; Έχουν νόημα αυτά τα ρητορικά κενά
περιεχομένου ερωτήματα; Η απάντηση είναι, ναι! Είναι δυνατόν. Και μάλιστα, τα
ερωτήματα αυτά έχουν ακόμη περισσότερη σημασία ειδικά σήμερα να τίθενται.

Διά του λόγου του αληθές: Σάββατο πρωί, πριν από τη Μεγάλη Εβδομάδα, στην
εκπομπή του Γιώργου Οικονομέα «Πρωινές σελίδες» ως διά μαγείας εμφανίσθηκε στη
μικρή οθόνη η «άλλη φωνή». Αρτοποιός από τα Γιάννενα. Θύμα ληστείας. Τέσσερις
φορές. Και μάλιστα από το ίδιο άτομο, που τύχαινε επιπλέον να είναι και
Αλβανός. Έλα όμως που αλλιώς τα περιμέναμε και άλλα ακούσαμε. Δεν ήταν ένας
τηλεοπτικά οικείος λόγος. Δεν ήλθε να ενισχύσει αυτά στα οποία έχουμε ήδη
εθιστεί σε παρόμοιες εκπομπές να ακούμε. Όχι, εδώ όλα ήταν αλλιώς. Το θύμα
ληστείας δεν κράδαινε καραμπίνα για να μας υποδείξει πώς θα προστατεύσει την
επόμενη φορά το βιος του. Δεν φρόντισε να εστιάσει στην επικίνδυνη καταγωγή
του δράστη. Αναπάντεχα και ως εξ ουρανού, η φωνή του ακούσθηκε να λέει:
«Είναι ανήλικος, είναι και άρρωστος, είναι καταφανώς άρρωστο
το παιδί, πάσχει από κλεπτομανία, το γνωρίζω, η ιδιότητά
του δεν είναι ότι είναι Αλβανός, δεν με έκλεψε σαν Αλβανός, σαν
ένα ανήλικο παιδί που χρήζει ψυχολογικής στήριξης με έκλεψε και κατανοώ την
πράξη του, βοήθεια θέλει από την πολιτεία και όχι να τον μπαινοβγάζουν
στο Αναμορφωτήριο του Βόλου έως ότου ενηλικιωθεί και τον κλείσουν στη
φυλακή».

Ο Αρτοποιός από τα Γιάννενα ζήτησε να βγει στον αέρα για να ακουσθούν αυτά τα
λόγια. Λόγια που προκάλεσαν τον εύλογο θαυμασμό και την αισιοδοξία του Γ.
Οικονομέα, ο οποίος βέβαια φρόντισε με ευαισθησία να ακουσθεί αυτός ο ξένος
λόγος. Λόγος που αν ακούσθηκε, και πάλι χάριν της δύναμης του μέσου ακούσθηκε.
Λόγος που αν μπορέσει – αν, λέω, μπορέσει – να λειτουργήσει ως ένας
εναλλακτικός λόγος, μόνο χάριν της παντοδύναμης τηλεόρασης και πάλι θα το
κατορθώσει.

«Αν δεν μπορώ να κινήσω τις ανώτερες δυνάμεις, θα κινήσω τον Αχέροντα»
(«Flectere se nequeo superos, Acheronta movebo») είναι το μότο με το οποίο ο
Φρόυντ ξεκινά την «Ερμηνευτική των ονείρων». Μπορούμε να το συνεχίσουμε
παραφράζοντάς το: «Κι αν δεν μπορέσω να κινήσω των Αχέροντα, θα επιστρέψω στις
ανώτερες δυνάμεις». Το δαιμονοποιημένο, μαγικό κουτί, χθόνιο
και ουράνιο μαζί, είναι ικανό για το κακό αλλά και για το καλό.
Πέραν του καλού και του κακού, Αχέροντας και Ουρανός μαζί. Ικανό για τα ύψιστα
και τα ποταπά. Ικανό να υποδουλώνει αλλά και να απελευθερώνει την πολυπαθή
σκέψη μας. Το μυαλό μας που, όπως και να το κάνουμε,
παραμένει πιο βαθύ από τη θάλασσα. Το μυαλό μας, που είναι ανοιχτό στην
έκπληξη ενός αρτοποιού από τα Γιάννενα, ο οποίος θυμίζει ότι ένας άλλος τρόπος
σκέψης είναι ακόμη δυνατός. Όλα είναι, λοιπόν, δυνατά!

Η Φωτεινή Τσαλίκογλου είναι καθηγήτρια στο Τμήμα Ψυχολογίας του Παντείου
Πανεπιστημίου.