«Iδανικοί αυτόχειρες» στην αρχαιότητα

Ο Αίας μπήγει το ξίφος του στο έδαφος για να αυτοκτονήσει (μελανόμορφος αττικός αμφορέας, περ. 540 π.X.)

Αίας, Φαίδρα, Σαπφώ, Κέφαλος, Κλεοπάτρα, Ιοκάστη, Νέρων (και άλλοι πολλοί)
έχουν ένα κοινό στοιχείο: τερμάτισαν αυτοβούλως τη ζωή τους. Σ’ αυτόν τον
κόσμο των αυτοχείρων της αρχαιότητας μάς οδηγεί το αφιερωματικό τεύχος του
περιοδικού «Αρχαιολογία και Τέχνες». Έλληνες και ξένοι επιστήμονες, από τα
πεδία της αρχαιολογίας, της ιστορίας, της φιλοσοφίας, της φιλολογίας και της
ψυχιατρικής, προσφέρουν με τα κείμενά τους σφαιρική θεώρηση των αυτοκτονιών
και των αυτοκτόνων. (Πάντως ο καθηγητής Ιωάννης Πετρόπουλος, που επιμελήθηκε
το αφιέρωμα, σημειώνει ότι η λέξη «αυτοκτονία» ήταν όρος ανύπαρκτος στα αρχαία
ελληνικά, αλλά γνωστός στον ελληνορωμαϊκό κόσμο).

Ο Αίας, που έπεσε πάνω στο ξίφος του γιατί δεν τον έκριναν ικανό να πάρει τα
όπλα του Αχιλλέα, και η Σαπφώ, που πήδησε από τον Λευκό Βράχο της Λευκάδας
«κυνηγώντας με τον οίστρο του πόθου τον αλαζονικό Φάωνα», καθώς γράφει ο
Μένανδρος, είναι τα δύο πρόσωπα με τα οποία ασχολούνται οι περισσότεροι
συγγραφείς παραθέτοντας πλούσια τεκμηρίωση.

Έχουμε όμως και ομαδικές αυτοκτονίες, συνήθως «αυτοκτονίες των πολιορκημένων».
Αναφέρει ο καθηγητής Anton J.L. van Hooff ότι ο μεγαλύτερος, σχετικά ακριβής,
αριθμός αντιστοιχεί στους 5.000 κατοίκους από τα Γάμαλα που αυτοκτόνησαν λίγο
πριν οι Ρωμαίοι καταλάβουν την πόλη τους. Το περιοδικό θα συνεχίσει στα
επόμενα τεύχη με τους αυτόχειρες στο Βυζάντιο, στους Νεότερους Χρόνους και στη
Σύγχρονη Εποχή. H «Αρχαιολογία» προσφέρει με το τρέχον τεύχος δώρο ένα DVD
όπου ο Γιώργος Νταλάρας ερμηνεύει τρία ποιήματα της Ελένης Αρβελέρ
μελοποιημένα από τον Νίκο Πλάτανο, ενώ η Μέμη Σπυράτου συνομιλεί με την
Αρβελέρ και διαβάζει ποιήματα της τιμωμένης.

Ξαφνιάσματα από την Κρήτη

Ατέλειωτες οι ομορφιές της Κρήτης, αν απομακρυνθούμε από τις αγνώριστες πια
βόρειες παραλίες. Το «Κρητικό Πανόραμα» μάς οδηγεί για μια ακόμα φορά σε
γωνιές που ξαφνιάζουν με τη μοναδικότητά τους. Να, λ.χ. το Φαράγγι Χα
που βρίσκεται πάνω από το ενεργό ρήγμα της Ιεράπετρας. Τα τοιχώματα του
φαραγγιού φθάνουν έως και 450 μέτρα ύψος και το πλάτος της βάσης του, όπου το
νερό τρέχει ασταμάτητα, κυμαίνεται από 2 ώς 8 μέτρα! Καταλαβαίνετε τόπος…
Έως το 1987 ουδείς είχε τολμήσει να το διασχίσει, αφού σχεδόν δεν
«περπατιέται». Τον λόγο εδώ έχουν τα ειδικά ορειβατικά σχοινιά και το…
κολύμπι. Κι από το Χα, στα έγκατα της γης, στο εντυπωσιακό σπήλαιο του Κουρνά
Χανίων κι από εκεί πάλι στην επιφάνεια κοντά στην έξοδο του Χα, όπου στη θέση
Χαλασμένος αρχαιολόγοι «ακτινογραφούν» την καθημερινή ζωή της Κρήτης του 12ου
π.X. αιώνα. H περιήγηση συνεχίζεται και σε άλλες γωνιές, αλλά ήθελα να
σημειώσω κάτι άλλο. H υφάντρια και τεχνολόγος αρχαιολογικών υφασμάτων Σοφία
Τσουρινάκη δημοσιεύει, με συνοδεία υπέροχων φωτογραφιών, ένα θαυμάσιο κείμενο
για τα «σκουλάτα» υφαντά (με προεξέχουσες θηλιές δηλαδή) και τους περίτεχνους
κουσκουσέδες.

ΠΟΙΚΙΛΙΑ. Είκοσι οκτώ συγγραφείς δημοσιεύουν κείμενά τους στην
«Πανδώρα». Διαβάστε το ποίημα της Κατερίνας Αγγελάκη-Ρουκ «Θέλω να γράψω ένα
ποίημα», τα δύο δοκίμια του Τίτου Πατρίκιου για τον Montaigne, το κείμενο του
Αλέξη Ζήρα για τον ζωγράφο και ποιητή Τάκη Σιδέρη, το πολύ καλό διήγημα του
δεύτερου «Το ερωτευμένο σπίτι», το δοκίμιο του Γιώργου Ρωμανού «Ο αναγνώστης
ως σκηνή δραματουργίας» και το πολύ ενδιαφέρον κριτικό σημείωμα του Γιώργου
Κεχαγιόγλου για το έργο του Κώστα Μόντη.

ΝΑΞΟΣ. Όταν δεν υπάρχουν οικονομικά μέσα, αλλά περισσεύει η θέληση για
προσφορά, δημιουργούνται περιοδικά όπως η «Φλέα». (Σε πολλά μέρη της
Ελλάδας έχω συναντήσει τοποθεσίες με πηγή, που οι ντόπιοι ονομάζουν «φλέα»,
δηλαδή φλέβα). Ο Ιστορικός Όμιλος Νάξου «Αρσός» (η αρχαία λέξη σήμαινε και το
δασώδες τέμενος που ήταν αφιερωμένο σε κάποια θεότητα ή σε κάποιες Νύμφες)
κυκλοφόρησε ήδη το 9ο τεύχος, το οποίο όπως όλα τα υπόλοιπα βγαίνει σε
αντίτυπα που συγκρατούνται με συρραπτικό μηχάνημα. Και γιατί όχι; Αν το
περιεχόμενο των σελίδων είναι, όπως της «Φλέας», ενδιαφέρον και μαχητικό μετά
λόγου γνώσεως, στη μορφή θα σταθούμε; Διαβάστε λ.χ. το κείμενο Κωνσταντίνου
Αντ. Κατσουρού «Οικειοποίηση αλλοτρίου εδάφους, οικοπεδοφάγοι, “οι αυθαιρέτως
ιδιοποιούμενοι ξένην ιδιοκτησίαν, καταπατητάδες αλλοτρίων δικαιωμάτων” από τον
17ο αιώνα μέχρι…;». Να μια ακόμα προσπάθεια που αξίζει να βοηθηθεί απ’ όσους
μπορούν.

ΔΙΕΥΘΥΝΣΕΙΣ

«ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΑ KAI ΤΕΧΝΕΣ»: Πλατεία Καρύτση 10, Αθήνα 102 37, τηλ.:
210-3253.246

«ΚΡΗΤΙΚΟ ΠΑΝΟΡΑΜΑ»: Πανεπιστημίου 46, Αθήνα 106 78, τηλ.: 210-3300.090

«ΠΑΝΔΩΡΑ»: Μακεδονίας 26, Παπάγου 156 69, τηλ.: 210-6533.023

«ΦΛΕΑ»: Κωνσταντίνος Αντ. Κατσουρός, Μπουκουβάλα 8, Αθήνα 114 71, τηλ.:
210-6423.783 ή Χώρα Νάξου 843 00, τηλ.: 22850-22.974