TPITH AΠOΨH Eφημερίδες χωρίς ειδήσεις;

Ενδεχομένως το αντικείμενο με το οποίο ο Τύπος έχει την πλέον ανορθόδοξη και
αντιφατική σχέση είναι οι έρευνες. Από τη μια πλευρά, οι εφημερίδες ανά τον
πλανήτη δημοσιεύουν καθημερινά σωρεία δημοσκοπήσεων ή μελετών, με αξιοθαύμαστο
εύρος θεματολογίας που περιλαμβάνει από πολιτική έως κοινωνικά ζητήματα και
από οικονομία έως ιατρική. Από την άλλη, ιστορικά ο Τύπος διενεργεί
εντυπωσιακά ολιγάριθμες έρευνες για τα του οίκου του (π.χ. προτιμήσεις
αναγνωστών) – αλλά και όταν το πράττει, τις περισσότερες φορές αγνοεί παντελώς
ή σχεδόν παντελώς τα σχετικά συμπεράσματα, ειδικά εάν αυτά δεν συμβαδίζουν με
τις προκαταλήψεις του εκδότη ή διευθυντή.

Θα ήταν ενδιαφέρον να διερευνήσει κανείς εάν αυτή η πρακτική είναι προϊόν
έπαρσης ή αυτού που η ψυχανάλυση ονομάζει «άρνηση». Πιθανόν και τα δύο να
ισχύουν εν μέρει, ωστόσο η συχνότητα με την οποία οι εφημερίδες εθελοτυφλούν
αυξάνεται. Και όσο κατακριτέο και να είναι αυτό, υπάρχουν περιπτώσεις στις
οποίες κανείς οφείλει να δείξει κατανόηση καθώς τα ευρήματα των ερευνών
ξεφεύγουν από ένα νοητό πλαίσιο αποδοχής. Τέτοιο παράδειγμα συνιστά η πρόσφατη
μελέτη της αμερικανικής εταιρείας Outsell για την «αγορά της ειδησεογραφίας».
Μπορεί δε η υπό μελέτη αγορά να είναι μόνο αυτή των ΗΠΑ, εν τούτοις,
τουλάχιστον στον χώρο των MME, η εμπειρία τα τελευταία χρόνια δείχνει πως ό,τι
συμβαίνει στην άλλη πλευρά του Ατλαντικού συχνά μεταφέρεται – έστω και με
κάποια καθυστέρηση – στην Ευρώπη.

Δεν προκαλούν έκπληξη όλα τα συμπεράσματα της έρευνας της Outsell: για
παράδειγμα, στο ερώτημα «κύρια πηγή άμεσης ενημέρωσης», η τηλεόραση
προηγείται με 42% έναντι 35% του Ίντερνετ και 9% των εφημερίδων,
συνυπολογίζοντας μάλιστα την έντυπη και την ηλεκτρονική έκδοση. Εάν διευρυνθεί
το ερώτημα ώστε να συμπεριλαμβάνει και τη δευτερεύουσα πηγή, το Διαδίκτυο
περνάει μπροστά (65% έναντι 64% της τηλεόρασης) ενώ ο Τύπος βρίσκεται στο 29%.
Στην κατηγορία της «κύριας πηγής ειδήσεων», η τηλεόραση είναι πρώτη με 48%
έναντι 26% του Ίντερνετ και 16% των εφημερίδων. Προσθέτοντας τη δευτερεύουσα
πηγή, τα αντίστοιχα ποσοστά γίνονται 71%, 53% και 44%. Οι εφημερίδες έχουν
προβάδισμα μόνο στην τοπική ειδησεογραφία, καθώς υπερέχουν του βασικού τους
αντίπαλου (TV) με 39% έναντι 34% και, συν τη δευτερεύουσα πηγή, με 61% έναντι
58%. Ωστόσο, το πλέον ανησυχητικό εύρημα αφορά τα δυνατά σημεία της έντυπης
έκδοσης: αντί της «σοβαρής» δημοσιογραφίας, στις προτιμήσεις του κοινού
ξεχωρίζουν οι οδηγοί ψυχαγωγίας και θέματα όπως κινηματογράφος, εστιατόρια,
εκδηλώσεις, αθλητισμός, ενώ επίσης δεσπόζουν οι πληροφορίες για εργασία και
αγορά ακινήτων.

Αυτό σημαίνει πως ο Τύπος πρέπει να στραφεί από την ενημέρωση στην ψυχαγωγία;
Προφανώς όχι. Άλλωστε, τα άλλα Μέσα συχνά βασίζονται για την ενημέρωση που
προσφέρουν στην πρωτογενή δουλειά των εφημερίδων. Αναδεικνύεται εν τούτοις μία
υφέρπουσα απόκλιση ανάμεσα σε αυτό που ο Τύπος εκτιμά ως ζωτικό και αυτό που
οι αναγνώστες του θεωρούν χρήσιμο.

Ταυτόχρονα, γίνεται φανερή η αδυναμία των εφημερίδων να μεταφέρουν τα όποια
πλεονεκτήματά τους από τον έντυπο κόσμο στον ηλεκτρονικό – εν ολίγοις, αυτό
που οι ειδήμονες χαρακτηρίζουν ως «έλλειμμα ψηφιακής στρατηγικής». Για
παράδειγμα, με τον ίδιο τρόπο που διαμαρτύρονταν κάποτε όταν η τηλεόραση
άρχισε να δείχνει τα πρωτοσέλιδά τους, έτσι σήμερα ανησυχούν έντονα για την
πρακτική του Google (της μεγαλύτερης παγκοσμίως εταιρείας Ίντερνετ) να
αναδημοσιεύει τίτλους άρθρων τους, έστω κι αν αυτό μετά οδηγεί τους χρήστες
στην ιστοσελίδα τής εκάστοτε εφημερίδας ώστε να διαβάσουν το πλήρες κομμάτι.
Μία ψυχραιμότερη ή σοφότερη προσέγγιση ίσως να περιλάμβανε και ευχαριστίες για
τη δωρεάν διαφήμιση. Οι δε σχεδιαζόμενες κινήσεις των εκδοτών – δηλαδή απειλή
νομικών μέτρων, πρακτική που αποδεδειγμένα απέτυχε όπου δοκιμάστηκε στο
παρελθόν, όπως στην περίπτωση της απαγόρευσης των δωρεάν εφημερίδων – δείχνουν
ότι ο δρόμος της ψηφιακής αναγέννησης του Τύπου, πέρα από δύσβατος, θα είναι
και αρκετά μακρύς.

Ο Κωνσταντίνος Καμάρας είναι σύμβουλος της Διεθνούς Ενώσεως Εφημερίδων
και μέλος του Δ.Σ. της IFRA, παγκόσμιου οργανισμού για την τεχνολογία στα MME.