TPITH AΠOΨH «Aνθρώπινα σκουπίδια»

Όταν ρωτήθηκε ο Μιχαήλ Άγγελος με ποιον τρόπο πέτυχε την εκπληκτική ομορφιά
των γλυπτών του, απάντησε αφοπλιστικά: «Είναι απλό. Παίρνεις μια μαρμάρινη
πλάκα και αφαιρείς όλα τα περιττά κομμάτια». Έτσι, στο απόγειο της
Αναγέννησης ο μεγάλος καλλιτέχνης διακήρυξε τον κανόνα που θα καθοδηγούσε τη
σύγχρονη (καλλιτεχνική) δημιουργία. Ο διαχωρισμός και η καταστροφή των
απορριμμάτων έμελλε να γίνει το επαγγελματικό της μυστικό.

Όμως στον σύγχρονο καπιταλισμό η έννοια του «απορρίμματος» αγγίζει δυστυχώς
και τους ανθρώπους. Είναι αυτό ακριβώς που δεν κατανόησε ο πρωθυπουργός της
Γαλλίας, Dominique de Villepin. Πίστευε, δηλαδή, αφελώς ότι οι μαθητές και οι
φοιτητές θα έκαναν απλώς κάποιες διαδηλώσεις για την «τιμή των όπλων» («Le
Monde», «Paris perdus», 29/3/2006).

Δεν φανταζόταν, ωστόσο, ότι ο νόμος (που χορηγεί τη μεσαιωνική εξουσία στους
εργοδότες να απολύουν αναιτιολόγητα τους καινούργιους εργαζομένους) θα
ξεσήκωνε μια κοινωνική επανάσταση. Γιατί; Διότι δεν αντιλαμβανόταν ότι με τις
ρυθμίσεις αυτές μπαίνει πανηγυρικά στο προσκήνιο η έννοια του «ανθρώπινου
απορρίμματος».

Τι σημαίνει αυτό με απλά λόγια; Οι νέοι που εξεγείρονται στο Παρίσι δεν
νιώθουν απλώς ότι θα ενταχθούν μελλοντικά στην κατηγορία των ανέργων. Για
ποιον λόγο;

Διότι οι άνεργοι ήταν μεν δυστυχείς στην κοινωνία της πλήρους απασχόλησης,
αλλά η θέση τους ήταν αδιαμφισβήτητη. Όλοι πίστευαν ότι κάποτε θα
ξαναδουλέψουν. Όμως οι μισθωτοί και οι φοιτητές που εξεγείρονται στην
«πρωτεύουσα του φωτός» νιώθουν εκ των προτέρων ότι είναι απόβλητοι.

Αυτό είναι ένα άλλο μέγεθος. Έτσι, η αίσθηση τού να θεωρείται κανείς περιττός,
σημαίνει απλά να εκλαμβάνεται ως υπεράριθμος και άχρηστος. Όμως μια
τέτοια κατάφαση συνεπάγεται αναγκαστικά και τη δυσάρεστη απώλεια του νοήματος
της ζωής (Zygmunt Bauman, «Σπαταλημένες ζωές – οι απόβλητοι
της νεωτερικότητας»).

Κατά συνέπεια, η μεγάλη εξέγερση στη Γαλλία είχε εκρηκτική απήχηση γιατί ο
νόμος του Villepin μάς βάζει συμβολικά στον τρομακτικό κόσμο της «precarite»,
δηλαδή στον ανασφαλή κόσμο της αβεβαιότητας, όπου για να εξασφαλισθεί η
ανταγωνιστικότητα των εταιρειών παράγονται «ανθρώπινα σκουπίδια», που μπορούν
να πετάγονται αιφνιδίως από το εργασιακό σώμα γιατί είναι αχρείαστα.

Αυτή ήταν η φοβερή κοσμοθεωρία την οποία είχε ενστερνισθεί η χρεοκοπημένη
αμερικανική εταιρεία Enron. H ζωή στην εταιρεία τούτη αποτελούσε μια
καθημερινή δοκιμασία. Δύο φορές τον χρόνο το 15% του εργατικού δυναμικού
απολυόταν τελετουργικά και αντικαθίστατο από νέους εργαζομένους
(«Observer», «Fallen idols of the free market», 26/7/2002)!

Όμως το αντιστασιακό μήνυμα της γαλλικής εξέγερσης δεν αφορά μόνο τον Villepin
που προσπάθησε εντελώς αυταρχικά να περάσει έναν επικίνδυνο νόμο σε μια
κοινωνία, η οποία – αν μη τι άλλο – έχει ένα εκρηκτικό ποσοστό μακροχρόνιας
ανεργίας στους νεανικούς πληθυσμούς.

Το γαλλικό μήνυμα αγγίζει ολόκληρη την Ευρώπη. Αφορά όμως και την ελληνική
κυβέρνηση, που με τις επιλογές της κυοφορεί μια συνεχή (υπαρξιακή) αβεβαιότητα
στους εργαζομένους. Αυτό έκανε το προηγούμενο καλοκαίρι, όταν ψήφισε έναν νόμο
ο οποίος διευθετεί τον συνολικό χρόνο της εργασίας με ένα τρόπο που ευνοεί
σκανδαλωδώς την εργοδοτική πλευρά.

Ας μη θεωρούν λοιπόν αυτάρεσκα οι κυβερνητικοί αξιωματούχοι ότι ο γαλλικός
«Μάρτης του 2006» δεν θα έλθει και στην Ελλάδα. Όταν μάλιστα οι νέοι άνεργοι
στη χώρα μας ξεπερνούν τους 200.000!

Βεβαίως αυτό δεν σημαίνει ότι δεν πρέπει να διενεργηθεί μια σοβαρή προσπάθεια
για να λυθεί – εν μέρει τουλάχιστον – το περίφημο Ασφαλιστικό, ώστε να
αποφευχθεί το φοβερό ενδεχόμενο μιας «σύγκρουσης γενεών», όπως έγινε
παλαιότερα στο Μίσιγκαν της Αμερικής όπου η πλειονότητα των συνταξιούχων
αρνούνταν να χρηματοδοτήσουν τη λειτουργία των δημόσιων σχολείων!

Ποιο είναι το συμπέρασμα από όλα αυτά; H επαναστατική διάθεση της γαλλικής
κοινωνίας μπορεί να διαχυθεί σε όλη την Ευρώπη, αν ψηφίζονται νόμοι «τύπου
Villepin», που θεωρούν έμμεσα τους νεολαίους μας ως ανθρώπινα απορρίμματα.
Όπως λέει χαρακτηριστικά o Ζ. Bauman: «H έννοια του περιττού
μοιράζεται τον σημασιολογικό της χώρο με αυτές του ακατάλληλου ή του χαμένου»!

Ο Γρηγόρης Καλφέλης είναι καθηγητής της Νομικής Σχολής του ΑΠΘ.