Eλληνικό… σαφάρι σε Bουλγαρία, Pουμανία για 10 δισ. ευρώ

Σε νέο «Ελ Ντοράντο» για ελληνικές επιχειρήσεις από πολλούς κλάδους έχουν
μετατραπεί το τελευταίο διάστημα οι αγορές της Βουλγαρίας και της Ρουμανίας. H
ένταξη των δύο χωρών στην οικογένεια της Ευρωπαϊκής Ένωσης, από τον Ιανουάριο
του 2007, μεταφράζεται σε «πακέτο» άνω των 10 δισ. ευρώ από κοινοτικά
κονδύλια, και οι Έλληνες επιχειρηματίες έχουν ήδη «κτίσει θέσεις» προκειμένου
να διεκδικήσουν μερίδιο από αυτά.

Τα ευρωκονδύλια δεν είναι ο μοναδικός λόγος που οι επενδύσεις σε Βουλγαρία και
Ρουμανία «μυρίζουν χρυσάφι». H πιστωτική επέκταση στις γειτονικές χώρες είναι
ταχύτερη σε σχέση με την Ελλάδα, ενώ – όπως υποστηρίζουν οι τραπεζίτες –
υπάρχει μέλλον στη στεγαστική, την καταναλωτική και την επιχειρηματική πίστη.
Ειδικά στη Ρουμανία, τα δάνεια βρίσκονται περίπου στο 25% του ΑΕΠ, πολύ
χαμηλότερα από τον ευρωπαϊκό μέσο όρο.

Τη δική τους μάχη δίνουν και οι κατασκευαστικές εταιρείες, οι οποίες
«ποντάρουν» στα έργα υποδομής αρκετών δισ. ευρώ που θα προκηρυχθούν στις
γειτονικές χώρες. Μόνο στη Ρουμανία, εκτιμάται ότι την επόμενη πενταετία θα
«πέσουν» τα πενταπλάσια χρήματα στον κατασκευαστικό κλάδο, σε σχέση με την
Ελλάδα.

Εκτός συνόρων μεταφέρουν, η μία μετά την άλλη, τις προσδοκίες τους για
μεγαλύτερα κέρδη και οι ελληνικές βιομηχανίες τροφίμων αλλά και αρκετές
λιανεμπορικές επιχειρήσεις. Μάλιστα, την τελευταία δεκαετία, και πριν ακόμα το
τολμήσουν μεγάλοι πολυεθνικοί όμιλοι, οι ελληνικές επιχειρήσεις προχώρησαν σε
επενδύσεις στα Βαλκάνια, προσδοκώντας ότι, αργά αλλά σταθερά, θα βελτιώνεται
το εισόδημα των καταναλωτών που σήμερα είναι ιδιαίτερα χαμηλό (162 ευρώ ο
μέσος μηνιαίος μισθός στη Βουλγαρία και 204 ευρώ στη Ρουμανία).

Πάντως, οι Έλληνες επιχειρηματίες δεν είναι οι μόνοι «χρυσοθήρες» στις
γειτονικές χώρες. Ανταγωνιστικές επιχειρήσεις από όλη την Ευρώπη «φλερτάρουν»
με τα κοινοτικά κονδύλια και, όσο πλησιάζει η ημερομηνία ένταξης στην Ένωση,
τόσο ανεβαίνει ο πήχυς του ανταγωνισμού.

Μάχη με ισχυρούς αντιπάλους

Έντονος είναι ο ανταγωνισμός που συναντούν οι ελληνικές εταιρείες στη
Βουλγαρία και τη Ρουμανία σχεδόν σε όλους τους τομείς στους οποίους
δραστηριοποιούνται. Στον τομέα της ενέργειας, για παράδειγμα, η ΔΕΗ, αν και
ετοιμάζεται να προχωρήσει στην εξαγορά του λιγνιτικού σταθμού του Bobov Dol
στη Βουλγαρία και εξετάζει επενδυτικές ευκαιρίες στη Ρουμανία (πιθανόν σε
συνεργασία με στρατηγικούς εταίρους), έχει να αντιμετωπίσει εξαιρετικά
δύσκολους ανταγωνιστές. Απέναντί της βρίσκονται ισχυροί ευρωπαϊκοί ενεργειακοί
όμιλοι, όπως η ιταλική Enel που διεκδίκησε μαζί με τη ΔΕΗ το εργοστάσιο του
Bobov Dol, αλλά και τσεχικοί, ρωσικοί και γαλλικοί όμιλοι. Το ίδιο ισχύει και
στη Ρουμανία, όπου η κυβέρνηση έχει αποφασίσει να προχωρήσει σε ιδιωτικοποίηση
του τομέα ηλεκτρισμού. Αντίπαλοι της ΔΕΗ είναι, μεταξύ άλλων, ορισμένοι από
τους μεγαλύτερους ομίλους πανευρωπαϊκά, όπως η γερμανική ΕΟΝ και η τσεχική
Cez, οι οποίες έχουν ήδη εξαγοράσει τοπικές εταιρείες ηλεκτρισμού.

Στην κινητή τηλεφωνία

Αντίστοιχα, στον χώρο της κινητής τηλεφωνίας, παρά τα σημαντικά «πόστα» που
έχει καταλάβει ο ΟΤΕ στη Βουλγαρία και τη Ρουμανία, ο ανταγωνισμός είναι
έντονος. Στη Βουλγαρία η Globul, θυγατρική της Cosmote, κατέχει τη δεύτερη
θέση στην αγορά κινητής τηλεφωνίας με μερίδιο 33%, πίσω από την αυστριακή MTEL
και μπροστά από τον εθνικό οργανισμό τηλεπικοινωνιών. Αντίθετα στη Ρουμανία, η
Cosmorom, θυγατρική της Romtelecom, την οποία έχει εξαγοράσει ο ΟΤΕ, ξεκίνησε
τη δραστηριότητά της πολύ πρόσφατα και κατέχει πολύ χαμηλό μερίδιο αγοράς.

Στις τράπεζες

Αντίστοιχη είναι η εικόνα και στις τράπεζες, καθώς ευρωπαϊκοί κολοσσοί έχουν
«κονταροχτυπηθεί» με τους Έλληνες ανταγωνιστές τους για την απόκτηση
βουλγαρικών και ρουμανικών χρηματοπιστωτικών ιδρυμάτων. Χαρακτηριστικό
παράδειγμα είναι η πρόσφατη ιδιωτικοποίηση της ρουμανικής Banca Comerciala
Romana (BCR), την οποία το κράτος πούλησε σε ποσοστό 62% στην αυστριακή Erste
Bank έναντι 3,75 δισεκατομμυρίων ευρώ, δηλαδή περίπου έξι φορές τη λογιστική
της αξία, σε έναν διαγωνισμό στον οποίο συμμετείχε και η Εθνική Τράπεζα. Σε
πολυεθνικό πεδίο μάχης έχει μετατραπεί και η επικείμενη ιδιωτικοποίηση του
ρουμανικού Ταχυδρομικού Ταμιευτηρίου, για το οποίο – μεταξύ των ξένων
ενδιαφερομένων – θα «διασταυρώσουν τα ξίφη τους» η Eurobank και η Εθνική
Τράπεζα.

ΚΑΤΑΣΚΕΥΑΣΤΙΚΕΣ ΕΤΑΙΡΕΙΕΣ

«Σανίδα σωτηρίας» τα μεγάλα έργα με κοινοτική χρηματοδότηση

«Σανίδα σωτηρίας» για τους μεγάλους ελληνικούς κατασκευαστικούς ομίλους
αποτελούν, πλέον, οι αγορές της Ρουμανίας και της Βουλγαρίας, καθώς η
επικείμενη ένταξη των χωρών αυτών στην Ευρωπαϊκή Ένωση θα επιταχύνει την
κατασκευή μεγάλων έργων υποδομής με κοινοτική χρηματοδότηση. Με δεδομένο ότι
τα μεγάλα κατασκευαστικά έργα που αναμένεται να δημοπρατηθούν στις γειτονικές
χώρες θα είναι αξίας πολλών δισ. ευρώ, οι ελληνικές εταιρείες «φλερτάρουν» με
την επέκταση στα Βαλκάνια, προκειμένου να εξασφαλίσουν από εκεί τον απαραίτητο
για την επιβίωσή τους τζίρο.

Μόνο για τη Βουλγαρία, αυτή τη στιγμή υπάρχουν διαθέσιμα κοινοτικά κονδύλια
ύψους 1,6 δισ. ευρώ, χωρίς να υπολογίζονται τα χρήματα που θα εισρεύσουν στη
γειτονική χώρα από το χρηματοοικονομικό πακέτο που θα αρχίσει να εκταμιεύεται
μετά την ένταξή της στην Ένωση. Ακόμη μεγαλύτερα ποσά αναμένεται να εισρεύσουν
από τα κοινοτικά ταμεία στην αγορά της Ρουμανίας, για τη χρηματοδότηση έργων
υποδομής, ενώ εκτιμάται ότι τα επόμενα χρόνια τα έργα υποδομών που θα
κατασκευάζονται στη Ρουμανία θα είναι πολύ περισσότερα από αυτά που θα
κατασκευάζονται στην Ελλάδα.

Έχουν πάρει «δουλειές»

Έτσι, η Τέρνα, για παράδειγμα, έχει αναλάβει στη Βουλγαρία το έργο – ύψους
85,7 εκατ. ευρώ – που αφορά στην κατασκευή 38 χιλιομέτρων του σιδηροδρομικού
δικτύου μεταξύ των πόλεων Krumovo και Parvomai. Ανάλογο σιδηροδρομικό έργο,
προϋπολογισμού 40 εκατ. ευρώ, υλοποιεί η ίδια εταιρεία στη Ρουμανία. Σε πάνω
από 50 εκατ. ευρώ ανέρχονται οι προϋπολογισμοί των έργων που έχει αναλάβει ο
Άκτωρ στη ρουμανική αγορά, ενώ παρούσα στην ίδια χώρα είναι και η
κατασκευαστική εταιρεία Αθηνά. Επίσης, η Παντεχνική έχει αναλάβει το έργο
ανακατασκευής του τμήματος Domasnea – Caransebes της Εθνικής Οδού 6, στη
Ρουμανία, με σχετική σύμβαση που υπέγραψε με την Εθνική Εταιρεία
Αυτοκινητοδρόμων και Εθνικών Οδών Ρουμανίας. Το έργο έχει προϋπολογισμό 23,38
εκατ. ευρώ και χρηματοδοτείται από κοινοτικά κονδύλια, ενώ ανάλογο οδικό έργο
έχει αναλάβει και ο όμιλος της ΑΕΓΕΚ. Παρών στη ρουμανική αγορά είναι και ο
κατασκευαστικός όμιλος Διεκάτ, ο οποίος δραστηριοποιείται εκεί μέσω της
θυγατρικής του εταιρείας Diekat Construct. H συγκεκριμένη εταιρεία έχει
αναλάβει έργα που συγχρηματοδοτούνται από την Ευρωπαϊκή Ένωση, ενώ έχει
κατασκευάσει, μεταξύ άλλων, και ένα βιομηχανικό πάρκο εταιρειών υψηλής
τεχνολογίας. Οδικά και κτιριακά έργα στις δύο αυτές αγορές έχουν αναλάβει και
οι όμιλοι J & Ρ Άβαξ και Μηχανική.

Σκληρή μάχη

H μάχη, πάντως, που έχει ξεσπάσει με «λάφυρο» τα κοινοτικά κονδύλια, μόνο
εύκολη δεν είναι για τις ελληνικές κατασκευαστικές επιχειρήσεις, καθώς
απέναντί τους βρίσκονται ισχυροί όμιλοι. Για παράδειγμα, στη βουλγαρική αγορά
δραστηριοποιούνται κατασκευαστικές εταιρείες από τη Γαλλία (όπως η Bouyges),
από την Αυστρία (όπως η Alpin – Mayderer) και από την Ισπανία (όπως η
Dragados), ενώ σημαντικά μερίδια διεκδικούν και οι εξίσου ισχυρές πορτογαλικές
και τουρκικές επιχειρήσεις. Το ίδιο ισχύει και στη Ρουμανία, όπου γαλλικοί,
τουρκικοί, αυστριακοί, γερμανικοί, ιταλικοί και ρωσικοί όμιλοι κατέχουν τη
«μερίδα του λέοντος», γι’ αυτό και οι ελληνικές εταιρείες στρέφουν το
ενδιαφέρον τους κυρίως στα χαμηλότερου προϋπολογισμού έργα. Έντονος
ανταγωνισμός επικρατεί και στον συγγενή κλάδο της τσιμεντοβιομηχανίας.
Απέναντι στον Τιτάνα, ο οποίος κατέχει τη μία από τις τρεις
τσιμεντοβιομηχανίες της Βουλγαρίας, βρίσκονται η γαλλική Lafarge και η
γερμανική Heidelberg Cement.

ΤΡΑΠΕΖΕΣ

«Παράδεισος» πιστωτικής επέκτασης

«Φλέβα χρυσού» αποτελούν για τους Έλληνες τραπεζίτες οι αγορές της Βουλγαρίας
και της Ρουμανίας, καθώς η πιστωτική επέκταση «τρέχει» με ρυθμούς
πολλαπλάσιους της Ελλάδος. Μόνο στη Ρουμανία, για παράδειγμα, την τελευταία
τετραετία, ο ετήσιος ρυθμός αύξησης του δανεισμού ξεπέρασε το 40%, ενώ το ύψος
των δανείων στις 39 συνολικά τράπεζες που δραστηριοποιούνται στη χώρα
ανέρχεται σε 17 δισ. ευρώ. Αντίστοιχα, στη Βουλγαρία το ύψος των δανείων
ανέρχεται σε 9 δισ. ευρώ και, παρά τα περιοριστικά μέτρα που επέβαλε η
Κεντρική Τράπεζα της χώρας, η πιστωτική ανάπτυξη «έτρεξε» με ρυθμούς της
τάξεως του 30%.

Ήδη, σήμερα, τα έσοδα των ελληνικών τραπεζών από τις επενδύσεις τους στη
Νοτιοανατολική Ευρώπη υπολογίζονται σε περίπου 10% του συνόλου, ενώ μέσα στην
επόμενη πενταετία – και καθώς οι τράπεζες θα επεκτείνουν το δίκτυό τους –
προσδοκούν τα έσοδα από το εξωτερικό να φτάσουν στο ένα τέταρτο του συνόλου.

«Έκτισαν» δίκτυα

Σήμερα, στη Ρουμανία, η Εθνική Τράπεζα δραστηριοποιείται μέσω της θυγατρικής
Banca Romaneasca, με δίκτυο 46 καταστημάτων και προσωπικό 871 ατόμων. Η Alpha
Bank δραστηριοποιείται μέσω της Alpha Bank Romania, που ιδρύθηκε το 1994 και
σήμερα έχει δίκτυο 30 καταστημάτων, και απασχολεί 927 υπαλλήλους. H Eurobank
κατέχει το 62,74% της Bancpost SA, η οποία διαθέτει δίκτυο 151 καταστημάτων
και απασχολεί 3.611 εργαζομένους. Από την πλευρά της, η Τράπεζα Πειραιώς
δραστηριοποιείται με την Piraeus Bank Romania, η οποία διαθέτει 30
καταστήματα. Η Εμπορική Τράπεζα έχει παρουσία στη Ρουμανία με τη θυγατρική της
Emporiki Bank Romania SA, που διαθέτει δίκτυο επτά καταστημάτων και απασχολεί
112 άτομα. Η Εγνατία δραστηριοποιείται μέσω της θυγατρικής της Egnatia Bank
Romania SA και μέσω της Egnatia Leasing Romania SA, η οποία έχει δίκτυο τριών
καταστημάτων στο Βουκουρέστι και απασχολεί 62 υπαλλήλους.

Στη Βουλγαρία, ο όμιλος της Εθνικής δραστηριοποιείται μέσω της θυγατρικής
τράπεζας United Bulgarian Bank AD (UBB), με δίκτυο 134 καταστημάτων και
προσωπικό 2.158 ατόμων. Η Alpha Bank έχει αυτόνομη παρουσία έχοντας αναπτύξει
ένα δίκτυο που αποτελείται από 15 καταστήματα, ενώ η Eurobank κατέχει το 98,7%
της Bulgarian Postbank, που διαθέτει δίκτυο 142 καταστημάτων και απασχολεί
1.355 άτομα. Η Πειραιώς έχει παρουσία σε 28 πόλεις, με συνολικό δίκτυο 65
καταστημάτων, από τα οποία 16 είναι καταστήματα της Τράπεζας Πειραιώς και τα
υπόλοιπα τής θυγατρικής της Piraeus Eurobank, που εξαγοράστηκε το 2005. Τέλος,
η Εμπορική Τράπεζα δραστηριοποιείται μέσω της θυγατρικής της Emporiki Bank
Bulgaria EAD που διαθέτει δίκτυο οκτώ καταστημάτων και απασχολεί 75 εργαζομένους.

ΛΙΑΝΕΜΠΟΡΙΟ

Πρωτοπόρες οι εταιρείες τροφίμων

Σκαπανείς στην επέκταση προς τα Βαλκάνια αποδείχθηκαν οι εταιρείες τροφίμων,
καθώς ο κλάδος αυτός ήταν ο πρώτος που προσέλκυσε το ενδιαφέρον ξένων και
Ελλήνων επενδυτών, αρχικά στη Ρουμανία και, στη συνέχεια, στη Βουλγαρία.

Ήδη οι ελληνικές επιχειρήσεις που δραστηριοποιούνται στη Ρουμανία – όπως η
Coca Cola 3E, η ΔΕΛΤΑ Παγωτού, η Chipita, η Αθηναϊκή Ζυθοποιία, η Cardico, η
Best Foods, η Κατσέλης, η Λούλης, η Florina Χωναίος, η ΜΕΒΓΑΛ, η Τυράς, η
Νίκας κ.ά. – έχουν να αντιμετωπίσουν μεγάλες πολυεθνικές όπως η Pepsi Cο, η
Danone, η Unilever, η McDonalds’ και η Kraft Jakobs Suchard, ενώ και τοπικές
εταιρείες όπως η Pan Group, η Dobrogea, η Pambac και η European Drinks
ισχυροποιούν την παρουσία τους και δημιουργούν ένα ιδιαίτερα ανταγωνιστικό
περιβάλλον.

«Έκτισαν θέσεις» νωρίς

Σημαντικό πλεονέκτημα για τους Έλληνες επιχειρηματίες είναι, πάντως, το
γεγονός ότι «έκτισαν θέσεις» στις χώρες αυτές αρκετά νωρίς και σε ορισμένες
περιπτώσεις έχουν ήδη αποκτήσει σημαντικά μερίδια, με αποτέλεσμα να
συγκαταλέγονται ανάμεσα στους επιχειρηματικούς ηγέτες των τοπικών αγορών (π.χ.
η Δέλτα Παγωτού, η Κουλής και η Chipita).

Πιο συγκρατημένη είναι η παρουσία των λιανεμπορικών επιχειρήσεων όλων των
κατηγοριών, καθώς το εισόδημα των πολιτών στις χώρες αυτές είναι ακόμη
περιορισμένο.

Πάντως, και σε αυτόν τον κλάδο υπάρχουν επιχειρήσεις – όπως η Mothercare, η
Neoset, n Πλαίσιο, η Sato, η Multirama και η Goody’s (εστίαση) στη Βουλγαρία,
καθώς και οι Neoset, Kyros Interiors, Intersport, Notos – Lacoste,
Μαρινόπουλος, Γρηγόρης (εστίαση) και Λούλης (αλυσίδα τροφίμων) στη Ρουμανία –
οι οποίες δημιουργούν τις προϋποθέσεις για τη μελλοντική τους επέκταση.