Eξωσωματική μόνο με έγγραφη συναίνεση

Το ζευγάρι των Βρετανών είχε αποφασίσει να αποκτήσει παιδί με εξωσωματική
γονιμοποίηση. Στη διάρκεια της προσπάθειας όμως και προτού τα γονιμοποιημένα
ωάρια μεταφερθούν στο σώμα τής υποψήφιας μητέρας, το ζευγάρι χώρισε και ο
υποψήφιος πατέρας αποφάσισε ότι δεν ήθελε να αποκτήσει μαζί της παιδί. Έτσι,
ανακάλεσε την έγγραφη συγκατάθεσή του για την εξωσωματική και το Ευρωπαϊκό
Δικαστήριο τον δικαίωσε, δημιουργώντας δεδικασμένο για όλα τα κράτη-μέλη της
Ευρωπαϊκής Ένωσης.

H απόφαση του Ευρωπαϊκού Δικαστηρίου οριοθετεί, ουσιαστικά, πότε αρχίζει το
δικαίωμα στη ζωή, απορρίπτοντας την προσφυγή της 34χρονης γυναίκας από τη
Βρετανία που διεκδικούσε το δικαίωμα στη μητρότητα με εξωσωματική
γονιμοποίηση, με το σκεπτικό ότι μετά τον χωρισμό με τον σύντροφό της και την
ανάκληση της συγκατάθεσής του δεν είχε το δικαίωμα να προχωρήσει στην εφαρμογή
της ιατρικής μεθόδου.

H απόφαση του Ευρωπαϊκού Δικαστηρίου θεωρείται ιδιαίτερη σημαντική, γιατί
αφήνει ελεύθερο τον νομοθέτη σε κάθε κράτος-μέλος της Ευρωπαϊκής Ένωσης να
ρυθμίζει το ευαίσθητο αυτό ζήτημα αγνοώντας ουσιαστικά ακόμη και την
ιδιαιτερότητα της συγκεκριμένης περίπτωσης, κατά την οποία η γυναίκα δεν είχε
καμία άλλη πιθανότητα να γίνει μητέρα.

«H άρνηση της εμφύτευσης γονιμοποιημένων ωαρίων ισοδυναμεί με πλήρη κατάλυση
του δικαιώματος της γυναίκας να αποκτήσει παιδί», λέει στα «NEA» ο δικηγόρος
Βασίλης Χειρδάρης, ο οποίος ασχολείται με θέματα Ευρωπαϊκού Δικαίου. Και
προσθέτει: «Όλες οι διεθνείς συμβάσεις των ανθρωπίνων δικαιωμάτων δεν δίνουν
το δικαίωμα σε κανένα κράτος να εξασθενήσει την ουσία ενός τόσο σημαντικού
δικαιώματος και να καταργήσει τον πυρήνα του. Στη συγκεκριμένη υπόθεση το
Ευρωπαϊκό Δικαστήριο έπρεπε να σχετικοποιήσει το απόλυτο δικαίωμα του άνδρα
στην ελευθερία της πατρότητας, αφού η γυναίκα δεν είχε κανένα άλλο μέσο να
αποκτήσει παιδί και δεν είχε κανένα άλλο παιδί. Δεν το έκανε. Ας ελπίσουμε στη
δεύτερη κρίση της ίδιας υπόθεσης από την Ολομέλεια του Δικαστηρίου».

H άρση της συγκατάθεσης. Τα βρετανικά δικαστήρια σε όλους τους βαθμούς
κρίσης απέρριψαν το αίτημα της 34χρονης γυναίκας, θεωρώντας ότι η άρση της
συγκατάθεσης του πρώην συντρόφου της – σύμφωνα με τον νόμο – καθιστούσε
απαγορευτική τη χρησιμοποίηση του γενετικού του υλικού, παρά το γεγονός ότι
βρισκόταν ένα βήμα πριν από τη γονιμοποίηση. H υποψήφια μητέρα, με την ελπίδα
ότι θα δικαιωθεί, ζήτησε προστασία στο Ευρωπαϊκό Δικαστήριο, τα μέλη του
οποίου απέρριψαν την προσφυγή της, καθώς έκριναν ότι καλώς εφαρμόστηκε ο νόμος
από τα βρετανικά δικαστήρια. Έτσι, η 34χρονη δεν κατάφερε να ολοκληρώσει την
προσπάθεια που είχε αρχίσει για να γίνει μητέρα, αφού είχε χωρίσει με τον
σύντροφό της πριν από τη γονιμοποίηση των ωαρίων και εκείνος είχε ανακαλέσει
την αρχική συγκατάθεσή του. Το Δικαστήριο εξέφρασε τη μεγάλη συμπάθεια για την
κατάσταση της 34χρονης, αλλά… σκόνταψε στην ανάκληση της συναίνεσης του ενός
γενετικού γονέα.

Ιδιωτικό έγγραφο. Στη χώρα μας πάντως, όπως και στα περισσότερα
ευρωπαϊκά κράτη, για την τεχνητή αναπαραγωγή είναι απαραίτητη η γραπτή
συναίνεση και των δύο προσώπων που επιθυμούν να αποκτήσουν παιδιά. Για τους
συζύγους αρκεί ένα και μόνο απλό ιδιωτικό έγγραφο, ενώ για ζευγάρια εκτός
γάμου απαιτείται συμβολαιογραφική πράξη. H συναίνεση του άνδρα και της
γυναίκας μπορεί να ανακληθεί μέχρι τη στιγμή που το γονιμοποιημένο ωάριο
μεταφέρεται στο σώμα της γυναίκας. H ανάκληση για οποιονδήποτε λόγο πρέπει να
είναι και πάλι γραπτή.

ΑΡΕΙΟΣ ΠΑΓΟΣ

Άκυρη η συμφωνία αν δεν υπάρχει γάμος

H συμφωνία για τεχνητή γονιμοποίηση είναι άκυρη αν δεν υπάρχει γάμος, έχει
αποφανθεί η Ολομέλεια του Αρείου Πάγου στη μοναδική υπόθεση που έχει
απασχολήσει τα ελληνικά δικαστήρια.

H ιστορία έχει ως εξής: Μία γυναίκα παντρεμένη που διατηρούσε τυπικές σχέσεις
με τον σύζυγό της θέλησε να αποκτήσει παιδί με εξωσωματική γονιμοποίηση.
Κατέφυγε σε εξειδικευμένο γιατρό, με τον οποίο δημιούργησε ερωτική σχέση.
Έπειτα από ανεπιτυχείς προσπάθειες κατάφερε να μείνει έγκυος και να γεννήσει
δίδυμα το 1989. Μόνο που λίγο μετά τον τοκετό η σχέση, που είχε διατηρηθεί επί
5 χρόνια με τη μορφή ελεύθερης συμβίωσης, διαλύθηκε. Το γεγονός ότι ο γιατρός
τη βοήθησε επιστημονικά και συναίνεσε στην εξωσωματική γονιμοποίηση την έκανε
να πιστεύει ότι θα αναγνώριζε νομικά την πατρότητα των παιδιών. Το πρωτόδικο
δικαστήριο τη δικαίωσε. Το Εφετείο όμως, όπως και η Ολομέλεια του Αρείου
Πάγου, απέρριψε την αγωγή της, με το σκεπτικό ότι ακόμη και αν υπήρξε συμφωνία
μεταξύ τους για τεχνητή γονιμοποίηση, αυτή είναι άκυρη αφού δεν έχουν τελέσει
γάμο. Μάλιστα ο εισαγγελέας του Αρείου Πάγου Δ. Λινός στην εισήγησή του γι’
αυτή την ασυνήθιστη υπόθεση υποστηρίζει ευθέως ότι υπάρχει νομικό κενό, καθώς
οι διατάξεις του οικογενειακού δικαίου που εφαρμόζονται στις έγγαμες σχέσεις
δεν μπορούν να καλύψουν την ελεύθερη συμβίωση ενός ζευγαριού.

ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ

300.000 υπογόνιμα ζευγάρια

Σε περίπου τριακόσιες χιλιάδες υπολογίζονται τα υπογόνιμα ζευγάρια στην Ελλάδα
και ένα μεγάλο ποσοστό από αυτά καταφεύγει στην εξωσωματική γονιμοποίηση για
να αποκτήσει παιδί. Ωστόσο, το κόστος της εξωσωματικής είναι απαγορευτικό για
χιλιάδες ζευγάρια. Το κόστος για κάθε προσπάθεια υποβοηθούμενης αναπαραγωγής
ξεκινά από 2.000 ευρώ και μπορεί να ξεπεράσει τα 3.000 ευρώ, χωρίς τα φάρμακα.
Τα ασφαλιστικά ταμεία καλύπτουν μόνο τα φάρμακα, ενώ χορηγούν εφάπαξ ποσό
περίπου 350 ευρώ, τη στιγμή που η δαπάνη για μία και μόνο προσπάθεια μπορεί να
είναι ακόμη και δεκαπλάσια.