H ΛΕΞΗ ΤΗΣ ΕΒΔΟΜΑΔΑΣ: Χούλιγκαν. H επικρατέστερη εκδοχή αναφέρεται σε
οικογένεια Ιρλανδών (ονόματι Hoolihan ή Hoolighan). Οι συγκρούσεις της
οικογένειας με την αστυνομία στις αρχές του 19ου αιώνα καταγράφηκαν και
διαιωνίστηκαν - πιθανότατα με πολλή σάλτσα.


Το «ρεμπέτικο» των γηπέδων



«Τον Θρύλο μου τον αγαπώ,


δεν τον αφήνω μοναχό,


το σπίτι μου το άφησα,


την γκόμενα παράτησα


και ήρθα εδώ για να σου πω


πόσο πολύ σε αγαπώ»






H δεύτερη γενιά χουλιγκάνων στην Ελλάδα φαίνεται ότι θα είναι και η τελευταία
στα ελληνικά γήπεδα


AYTO TO ΣΥΝΘΗΜΑ - στον ρυθμό τού «Είμαστε δυο, είμαστε τρεις...» -
τραγουδούσε στο Καραϊσκάκη η πρώτη γενιά οργανωμένων φανατικών λίγο μετά την
επαγγελματοποίηση του ποδοσφαίρου το 1980. H δεύτερη γενιά, στο νέο
Καραϊσκάκη, το τραγουδάει ακόμη, αλλά με ένα νέο μήνυμα. Οι σημερινοί
σκληροπυρηνικοί της «θύρας 7» ήταν και οι μόνοι που αντέδρασαν στο νέο
«κυριλέ» γήπεδο. Στις εκπομπές τους για το νέο Καραϊσκάκη μιλούσαν για τους
«φλώρους με τις φωτογραφικές μηχανές» που καταφθάνουν στο «γήπεδό μας». «Τι
σχέση έχουν, ρε, με την ομάδα; Τι έχουν κάνει αυτοί για τον Ολυμπιακό;».


H πρώτη φάση της επαγγελματοποίησης το 1980 φαίνεται να διευκόλυνε τη δράση
των σκληροπυρηνικών με τη δημιουργία των «θυρών». Οι φανατικοί συνδεσμίτες
βρήκαν τότε τον χώρο τους στα γήπεδα. Οριοθέτησαν, σχεδόν νομιμοποίησαν, τη
θέση τους μεταξύ θεατών και αθλητών. Σήμερα φαίνεται ότι αυτός ο χώρος
μικραίνει όλο και περισσότερο. Τους απειλεί με έξωση. Οι άδειες κερκίδες -
«ελεύθερη ζώνη» - μεταξύ των φανατικών των αντίπαλων ομάδων σήμερα στοιχίζουν
περισσότερο απ' ό,τι το '80. Τα γήπεδα γίνονται μικρότερα, πιο ακριβά και
απευθύνονται όλο και περισσότερο στον φίλαθλο - καταναλωτή που θα περάσει από
την μπουτίκ της ομάδας. Οι φανατικοί περισσότερο από κάθε άλλη φορά αντιδρούν
σήμερα ακριβώς σ' αυτό.


Είναι χαρακτηριστικό το παράδειγμα στην AEK και περισσότερο στον ΠΑΟΚ. Οι
φανατικοί διεκδικούν ρόλο στη διοίκηση της ομάδας. Και θεωρούν ότι
νομιμοποιούνται να το κάνουν, εφ' όσον δεν υπάρχει μια κεντρική διοίκηση από
ισχυρούς ή αποτελεσματικούς παράγοντες.


Αντίθετα, στον Ολυμπιακό και στον Παναθηναϊκό οι φανατικοί αποδέχονται όλο και
περισσότερο την πραγματικότητα. Γι' αυτό και τα περισσότερα επεισόδια από
«τρελούς» ή «άτομα» αυτών των ομάδων γίνονται πλέον εκτός των αγωνιστικών
χώρων. Ό,τι έγινε πριν από μια δεκαετία και στην Αγγλία.


Είναι κοινός τόπος ότι οι Άγγλοι αντιμετώπισαν...


... οριστικά το ζήτημα των χούλιγκαν. Είναι όμως έτσι; Ειδικοί που έχουν
ασχοληθεί με το ζήτημα μάλλον διαφωνούν. Ο Αντώνης Αστρινάκης (Πανεπιστήμιο
Κρήτης) εξηγεί πως στην Αγγλία «οι χούλιγκαν έχασαν τη θέση τους στα γήπεδα
κυρίως της Πρέμιερ Λιγκ, αλλά βρήκαν νέα θέση αλλού. Σε γήπεδα σε πιο μικρές
κατηγορίες και σε επεισόδια μακριά από τους αγωνιστικούς χώρους. Και πάντα
χωρίς τηλεοπτική κάλυψη». Επιπλέον, όπως σημειώνει ο Παντελής Κυπριανού
(Πανεπιστήμιο Πάτρας), οι φίλαθλοι των μεγάλων αγγλικών ομάδων «μέσα από τις
ευρωπαϊκές επιτυχίες έγιναν - ή άφησαν χώρο σε - πιο κοσμοπολίτες. Έτσι, οι
χούλιγκαν περιορίστηκαν σε δράσεις εκτός γηπέδων, οι οποίες κοινή συναινέσει
δεν προβάλλονται από τα media».


Άλλωστε, θα ήταν περίεργο να εξαφανίζονταν με αστυνομικά μέτρα οι χούλιγκαν,
όταν το ποδόσφαιρο περισσότερο τους εξέφρασε παρά τους δημιούργησε.


Ο Δημήτρης Παπαγεωργίου (επίκουρος καθηγητής, Πανεπιστήμιο Αιγαίου) ασχολήθηκε
ερευνητικά με τους χούλιγκαν στο μεταίχμιο δύο εποχών, στις αρχές του
'90. Ο Δ. Παπαγεωργίου μάλλον αιφνιδιάζει παραλληλίζοντας τους φανατικούς με
τους ρεμπέτες (στα ιστορικά πλαίσια και όχι στη μυθοποιημένη εκδοχή τους): «Ο
κυρίαρχος κώδικας μεταξύ τους είναι αυτός του ανδρισμού. H σχέση οπαδών και
ομάδων έχει μια παράδοση, που είναι ακόμη ισχυρή έστω και ως ανάμνηση. Οι
περισσότερες ομάδες ξεπήδησαν από υποβαθμισμένες συνοικίες με κατοίκους στο
κατώφλι του κοινωνικού περιθωρίου. Εκεί, τότε, μεταξύ 1920 και 1950, ο
ανδρισμός στις διάφορες εκδοχές του προσλαμβανόταν ως ένα είδος
"αντισταθμιστικής εξουσίας" που εξουδετέρωνε ή έστω απάλυνε την κοινωνική
υποβάθμιση, τα προβλήματα από την εργασία και την εξάρτηση από πελατειακά
συστήματα. H ταύτιση με την ομάδα ευνοούσε την απόκτηση ισχυρής συλλογικής
ταυτότητας και εκπλήρωνε την ανάγκη άντλησης κύρους».


Πώς; Μα, με την άσκηση βίας, με την έκθεση του σώματος όχι τόσο εναντίον του
απέναντι προσώπου, αλλά εναντίον της άλλης ταυτότητας. Οι φανατικοί δεν είναι
όχλος. Το αντίθετο. Διαθέτουν αυστηρή ιεραρχία και η απαραίτητη προϋπόθεση
ανέλιξης ήταν - και σε ένα βαθμό είναι ακόμη - η επιβεβαίωση του ανδρισμού.
Του «τρελού» ή του «ατόμου» (η ορολογία είναι δική τους), που διακρίθηκε
επειδή «δεν κώλωσε». Δεν ήταν τυχαίο - σημειώνει ο Δ. Παπαγεωργίου - ότι οι
πιο σκληροπυρηνικοί από τους φανατικούς ήταν πάντα και οι πιο εκτεθειμένοι
μέσα στο γήπεδο. Είτε πιο κοντά απ' όλους στα MAT είτε στους αντίπαλους
οπαδούς. Αυτή η έκθεση αποδείκνυε και το περίσσευμα ανδρισμού. Ότι δεν
μασάνε...


Οι «άρρωστοι» - αμέσως μετά τον «αρχηγό» στην ιεραρχία - επιδεικνύουν τα
λάφυρα από τις προσωπικές τους αναμετρήσεις με τους αντιπάλους. Αυτοί μέσα στο
γήπεδο ελέγχουν αν όλοι ανταποκρίνονται στα κελεύσματα του «αρχηγού». Τα
«άτομα», μια βαθμίδα πιο χαμηλά, αναλαμβάνουν συνήθως τις επιχειρήσεις εκτός
γηπέδου. Συνήθως με μηχανή ή με παπάκι επιτηρούν τα στέκια του αντιπάλου ή
επιτίθενται, ανάλογα με τον χαρακτήρα του «ατόμου» και τη βιασύνη του για
άνοδο στην ιεραρχία.


Επιλέγουν τυχαία το ποδόσφαιρο ή...


... όχι; Το ερώτημα φαίνεται πως δεν επιδέχεται ξεκάθαρης απάντησης. Ο
Παντελής Κυπριανού υποστηρίζει ότι σήμερα η επιλογή της ομάδας είναι
περισσότερο τυχαία από παλαιότερα. Και ίσως αυτό να εξηγεί γιατί οι φανατικοί
σήμερα δεν διαφέρουν μόνο στο χρώμα της ομάδας. Ο παοκτζής έχει και άλλες
διαφορές από τον «γαύρο», αλλά και οι δυο τους έχουν περισσότερες διαφορές από
τον «βάζελο».


Το γεγονός της έχθρας μεταξύ παοκτζήδων και ολυμπιακών οφείλεται εν μέρει -
καταγράφει ο Δ. Παπαγεωργίου - και στις ομοιότητες μεταξύ τους. H ρήξη τους
υποδηλώνει παράλληλα και πιο κοινές αξίες. Από λαϊκά στρώματα και οι δύο
έναντι των σαφώς πιο αστικοποιημένων παναθηναϊκών, αναγνωρίζουν κατά κάποιο
τρόπο τη σημασία να επιβληθούν σ' αυτούς με τις ίδιες αξίες παρά στους
διαφορετικούς (παναθηναϊκούς). Όπου αναγνωρίζεται πρωτίστως ο ανδρισμός εκεί
και ο εχθρός...


H δεύτερη γενιά χουλιγκάνων στην Ελλάδα φαίνεται ότι θα είναι και η τελευταία
στα ελληνικά γήπεδα. «Τουλάχιστον σ' αυτά των ομάδων της A' Εθνικής»,
επισημαίνει ο Παντελής Κυπριανού. «H νέα έξαρση βίας μπορεί να ερμηνευτεί και
ως η τελευταία τους μάχη απέναντι σε μια νέα εποχή ή σ' ένα σύστημα που, αφού
τους χρησιμοποίησε ως μισθοφόρους, τώρα τους αποκλείει από τις αρένες».


Ο πολιτισμός, έγραφε ο Νόρμπερτ Ελίας, δεν είναι παρά η ιστορία του
αυτοπεριορισμού. Ο οποίος, όταν δεν επιλέγεται, «επιβάλλεται»... Οι σημερινοί
χούλιγκαν εισπράττουν το δεύτερο. Και αντιδρούν με τον μόνο τρόπο που
ξέρουν... Είναι μάλλον θέμα χρόνου όχι να εξαφανιστούν, αλλά πάντως να χαθούν
τα ίχνη τους στη σιωπή...


Info



* A. Αστρινάκη - Λ. Στυλιανούδη (επιμ.) «Χέβι μέταλ, ροκαμπίλι,
φανατικοί οπαδοί», Αθήνα 1996, Εκδόσεις Ελληνικά Γράμματα


* Georges Vigarello «Από το παιχνίδι στο αθλητικό θέαμα», Αθήνα 2004,
Εκδόσεις ΑΛΕΞΑΝΔΡΕΙΑ


* Δημήτρη Παπαγεωργίου «Μια "άλλη" Κυριακή: "Τρέλλα" και "Αρρώστια" στα
ελληνικά γηπεδα», Θεσσαλονίκη 1998, Εκδόσεις ΠΑΡΑΤΗΡΗΤΗΣ (δυστυχώς
εξαντλημένο)


* Παντελή Κυπριανού - Μανώλη Χουμεριανού «Αθλητισμός, φίλαθλοι και πάθη
στο VPRC - H Κοινή γνώμη στην Ελλάδα» (2002), Εκδόσεις ΛΙΒΑΝΗΣ


* Ρίτσαρντ Καπισίνσκι «Ο πόλεμος του ποδοσφαίρου», Αθήνα 2001,
Εκδόσεις ΜΕΤΑΙΧΜΙΟ


* Νόρμπερτ Ελίας «H εξέλιξη του πολιτισμού», Αθήνα 1997, Εκδόσεις
ΝΕΦΕΛΗ


Enstaseis - blog



Θα μας βρείτε στην ηλεκτρονική διεύθυνση: http: //enstaseis.blogspot.com

Ακολουθήστε στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις
Δείτε όλες τις τελευταίες Ειδήσεις από την Ελλάδα και τον Κόσμο, από