Δημιουργική πρόκληση αυτοπροσδιορισμού αποτελούν «Τα χρόνια της αμφισβήτησης»
από το Εθνικό Μουσείο Σύγχρονης Τέχνης, στο Μέγαρο Μουσικής. Άς πούμε το
συμπέρασμα εξαρχής: H έκθεση αυτή του Εθνικού Μουσείου Σύγχρονης Τέχνης (ΕΜΣΤ)
είναι μια από τις σπουδαιότερες που οργάνωσε ώς τώρα, αν όχι η κορυφαία. Όχι
όμως επειδή το εκθεσιακό αποτέλεσμα είναι αξιοθαύμαστο, όσο επειδή τολμά να
ερευνήσει τη σύγχρονη τέχνη μας «στα αρχειακά συρτάρια της» και, εμμέσως, να
προσδιορίσει ευστοχότερα και την ίδια τη φυσιογνωμία του Μουσείου. Το
κατορθώνει άραγε;


Υπάρχει μια έντονη αντίφαση ανάμεσα στη γεύση που αφήνει ο μουσειακός
κατάλογος και στην έκθεση, η οποία είναι πολύ φτωχή, σχεδόν αδιάφορη, για το
γούστο του ενημερωμένου φιλότεχνου. Αντιπροσωπευτικά μεν, αλλά και ολιγάριθμα
έργα, χωρίς πρόνοια για αναλογική κάλυψη των χώρων με βάση την αξία κινημάτων
ή καλλιτεχνών, π.χ. οι περφόμανς και τα βίντεο συσσωρεύτηκαν σ' έναν μικρό
χώρο και ορισμένοι δευτερεύουσας σημασίας καλλιτέχνες είχαν από ένα δωμάτιο.
Προφανώς είναι πολύ δύσκολο να γίνει πλήρης χωροταξική διαρρύθμιση και μάλιστα
με γειτνιάσεις βασισμένες στα επιλεγμένα έργα και όχι στις εγκεφαλικές
ταξινομήσεις που ανέφεραν οι επικεφαλής ταμπέλες. H επικοινωνιακή «ροή» της
έκθεσης ήταν μέτρια, συχνά ανύπαρκτη. Από μια άποψη αυτό το στήσιμο το
υπαγορεύει το ίδιο το υλικό, αφού υπήρξαν εποχές που οι νυν συστεγαζόμενοι 52
καλλιτέχνες δεν μιλιόντουσαν καν μεταξύ τους, κι αν είναι έτσι, το
σνομπαριστικό γύρισμα της πλάτης του ενός προς τον άλλον είναι μια εκθεσιακή
φόρμα ταιριαστή με το καλλιτεχνικο-ιδεολογικό και ιστορικό της περιεχόμενο.


Στον πολυσέλιδο κατάλογο ωστόσο η απόδοση του κλίματος της δεκαετίας
του 1970 είναι πολύ καλύτερη. H επιμελήτρια κ. Μπία Παπαδοπούλου αποκαθιστά εν
μέρει τις ισορροπίες ανάμεσα στους καλλιτέχνες της παρισινής σχολής του νέου
ρεαλισμού (Βλ. Κανιάρης, N. Κεσσανλής, K. Τσόκλης, κ.ά. που κυριάρχησαν στην
έκθεση «Μεταμορφώσεις του Μοντέρνου» πριν από 15 χρόνια, αν δεν επέβαλαν την
ίδια την πραγματοποίησή της) και της γερμανο-αγγλο-αμερικανικής εικονογραφικής
σχολής (Γ. Ψυχοπαίδης, Δ. Σκουλάκης, Χρ. Μπότσογλου κ.ά.) που γνωρίζει η ίδια
άριστα ως ειδική ερευνήτρια. Φοβήθηκε όμως - δεν είναι η μόνη - να
αποδεσμεύσει τη δεκαετία από την αριστερή «ιδεολογική κατοχή» και να τη δει
ευρύτερα, μαζί π.χ. με τους A. Δρούγκα, Θ. Μανωλίδη. Πολύ - πολύ χρήσιμα είναι
τέλος τα επίμετρα κείμενα των N. Δασκαλοθανάση, Λ. Κοκκίνη και Π. Κουνενάκη.


Ωστόσο το εναρκτήριο ερώτημα - αναπόφευκτο σε κάθε απόπειρα «ανάστασης» μιας
εποχής - η λεγόμενη «ταμπακιέρα», δεν συζητιέται όσο απαιτεί μια έκθεση
τέτοιων υψηλών προθέσεων. Ποιος την επιχειρεί; Με τι εργαλεία προσέγγισης των
στοιχείων; Με ποιον δηλωμένο αυτοπροσδιορισμό της χρονικής στιγμής του σήμερα
απ' όπου ξανακοιτάμε το 1970;


«Κάθε εποχή ξαναγράφει την Ιστορία στα μέτρα της» έλεγε ο Γκαίτε. Σωστά
επισημαίνεται στον κατάλογο ότι οι επαναστάτες - καλλιτέχνες της εποχής ήταν
ήδη τότε στην υπηρεσία του οικονομικού συστήματος της τέχνης. Δεν σημειώνεται
ωστόσο πουθενά ότι ήταν και μια έντονα «βιβλιογραφική» τέχνη, με κίνητρα
δηλαδή όχι τόσο τα βιώματα όσο την ενημέρωση από ταξίδια ή εκδόσεις του
διεθνούς χώρου. Ούτε γίνεται και η διάκριση ανάμεσα σ' αυτούς που διέτρεχαν
κίνδυνο πειραματιζόμενοι στην Ελλάδα - χωρίς διαβατήριο - και στους
«αυτοεξόριστους», που δίδασκαν ανέξοδα την «καλλιτεχνική επανάσταση». Ο
καίριος ρόλος του Γ. Βάισερτ, διευθυντή του Ινστιτούτου Γκαίτε ή της Γκαλερί
Δεσμός, επισημαίνεται, όχι όμως και της Ώρας του A. Μπαχαριάν ή της Άστορ ή
της Αίθουσας Τέχνης Αθηνών.


Ο χρηματοδοτούμενος εκμοντερνισμός από το Ίδρυμα Φορντ παρασιωπάται. Ας το
ξαναπούμε όμως: Το εγχείρημα ήταν δύσκολο και μάλλον με πενιχρά οικονομικά
μέσα, σε σχέση τουλάχιστον με προηγηθείσες υπερπαραγωγές του ΕΜΣΤ. Είναι όμως
χρήσιμο· έστω κι αν δεν μας είπε καθαρά ότι κατά βάθος πρόκειται για μια «εκ
των έσω» έρευνα επαναπροσδιορισμού της «ηρωικής εποχής» του σημερινού
κατεστημένου της τέχνης μας, σε μια εποχή άλλωστε που και η μεταπολιτευτική
δημοκρατία μας - προϊόν επίσης της δεκαετίας 1970 - αναθεωρεί το Σύνταγμά της.


INFO



«Τα χρόνια της αμφισβήτησης - H τέχνη του 1970 στην Ελλάδα», Εθνικό Μουσείο
Σύγχρονης Τέχνης, Νέα Πτέρυγα Μεγάρου Μουσικής, B. Σοφίας - Κόκκαλη 1, τηλ.
210-9242.111, μέχρι 7 Μαΐου.

Ακολουθήστε στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις
Δείτε όλες τις τελευταίες Ειδήσεις από την Ελλάδα και τον Κόσμο, από