Όταν ο Xρουστσόφ «έθαψε» τον Στάλιν

Πριν από 50 χρόνια, ένας Σοβιετικός ηγέτης αποτόλμησε να επικρίνει τον
Στάλιν. Ήταν άραγε αυτό μια θαρραλέα πράξη ή ένας κυνικός υπολογισμός;

Οι συνεργάτες. Ο Νικήτα Χρουσ-τσόφ σε μια σπάνια φωτογραφία με τον Ιωσήφ Στάλιν, την εποχή που ο Σοβιετικός ηγέτης προσπαθούσε με εκκαθαρίσεις των αντιπάλων του να σταθεροποιήσει την εξουσία του, στα μέσα της δεκαετίας του 1930

H ημέρα που ο Χρουστσόφ «έθαψε» τον Στάλιν πέρασε απαρατήρητη στη Ρωσία του
Πούτιν. H μοναδική επίσημη τελετή για την επέτειο αυτές τις μέρες ήταν μια
μικρή έκθεση στο Ιστορικό Μουσείο της Μόσχας. Αντίθετα, ο Στάλιν «αναβιώνει».
Πολλά αγάλματα θα στηθούν σύντομα προς τιμήν του και ένα μουσείο ανοίγει τον
άλλο μήνα στο Βόλγκογκραντ (πρώην Στάλινγκραντ). Δημοσκόπηση δείχνει ότι το
50% των Ρώσων πιστεύουν πως ο Στάλιν έπαιξε θετικό ρόλο (έναντι 46% το 2003).

Νεκρική σιγή

Πολλοί από εκείνους που ήταν παρόντες θυμούνται τη «νεκρική σιγή» που άξαφνα
έπεσε μέσα στην αίθουσα. Ήταν το βράδυ της 25ης Φεβρουαρίου 1956. Απροσδόκητα,
οι αντιπρόσωποι στο 20ό Συνέδριο του Κομμουνιστικού Κόμματος της Σοβιετικής
Ένωσης οδηγήθηκαν στην έδρα της Κεντρικής Επιτροπής, στη Μόσχα, για μία
συνάντηση κεκλεισμένων των θυρών. Όταν ο Σοβιετικός ηγέτης Νικήτα Χρουστσόφ
ανέβηκε στο βήμα και άρχισε να μιλάει, κάποιοι από το ακροατήριο έπεσαν
λιπόθυμοι. Άλλοι τράβαγαν τα μαλλιά τους. Και οι περισσότεροι δεν πίστευαν στα
αυτιά τους.

Απροειδοποίητα, ο Χρουστσόφ είχε εξαπολύσει μια άγρια επίθεση στον προκάτοχό
του, τον τιμημένο Ιωσήφ Στάλιν. Ο μεγάλος αρχηγός που είχε οδηγήσει τη χώρα
στον Δεύτερο Παγκόσμιο Πόλεμο και που είχε πεθάνει τρία χρόνια νωρίτερα ήταν
«ένας αλλοπρόσαλλος και δεσποτικός χαρακτήρας», άρχισε να λέει ο Χρουστσόφ. Σε
έναν τετράωρο φιλιππικό, κατηγόρησε τον Στάλιν ότι δημιούργησε ένα καθεστώς
προσωπολατρίας και ότι εξαπέλυσε ένα κύμα «ωμής βίας» εναντίον όσων του
στάθηκαν εμπόδιο.

Αυτή ήταν η μυστική ομιλία που εκφώνησε ο Χρουστσόφ πριν από 50 χρόνια: ένα
δριμύ κατηγορώ του σταλινισμού που αντήχησε σε όλον τον κόσμο. Έτσι άρχισαν να
λειώνουν οι «πάγοι» σε μια χώρα όπου εκατοντάδες χιλιάδες άνθρωποι είχαν
εκτελεστεί ή κλειστεί σε γκουλάγκ.

Στη Δύση, αυτή η ομιλία θεωρήθηκε μια γενναία και ηθική πράξη που άλλαξε τις
τύχες της χώρας. Στις αρχές του μήνα, η εγγονή του Χρουστσόφ, Νίνα, η οποία
ζει στις ΗΠΑ, επαίνεσε τον παππού της στην εφημερίδα «Ουάσιγκτον Ποστ», επειδή
«κατήγγειλε τον Στάλιν σαν τέρας». Όμως, στη Ρωσία βγαίνουν στο φως στοιχεία
που δείχνουν ότι εκείνη η ομιλία δεν ήταν παρά ένα κυνικό σχέδιο του Χρουστσόφ
να σώσει το τομάρι του και το τομάρι των ανθρώπων του. «Ο Χρουστσόφ προσπάθησε
να ρίξει όλο το φταίξιμο στον Στάλιν, ενώ τα δικά του χέρια ήταν βουτηγμένα
στο αίμα», λέει ο Γιούρι Ζούκοφ, ιστορικός της Ρωσικής Ακαδημίας Επιστημών, ο
οποίος μελετάει αποχαρακτηρισμένα αρχεία εκείνης της περιόδου.

Ξεκαθάρισμα λογαριασμών

O λόγος. Όταν ο Χρουστσόφ ανέβηκε στο βήμα, την τελευταία ημέρα των εργασιών του 20ού Συνεδρίου του ΚΚΣΕ, εκείνα που είπε ήταν τόσο συγκλονιστικά και απροσδόκητα, που κάποιοι στο ακροατήριό του λιποθύμησαν

Το 1956, η ομιλία του Χρουστσόφ στο 20ό Συνέδριο ήταν ένα ξεκαθάρισμα
λογαριασμών με το παρελθόν. Ο Στάλιν, είπε τότε ο Σοβιετικός ηγέτης, είχε
διαπράξει «σοβαρές και βαριές στρεβλώσεις των κομματικών αρχών» και είχε
επινοήσει την έννοια του «εχθρού του λαού». Το 1937 και το 1938, 98 από τα 139
μέλη της Κεντρικής Επιτροπής του κόμματος είχαν εκτελεστεί κατά διαταγήν του
Στάλιν, αποκάλυψε ο Χρουστσόφ. Όταν τελείωσε την ομιλία του, δεν επιτράπηκε
συζήτηση. Οι αντιπρόσωποι επέστρεψαν στα σπίτια τους έντρομοι. Πολλοί
βυθίστηκαν σε κατάθλιψη. Δυο από αυτούς αυτοκτόνησαν λίγες εβδομάδες αργότερα.
Σχεδόν αμέσως άρχισαν μεταρρυθμίσεις. Πολιτικοί κρατούμενοι αποκαταστάθηκαν,
τα μέσα ενημέρωσης απέκτησαν περιορισμένες ελευθερίες και αποκαταστάθηκαν οι
σχέσεις με ξένες δυνάμεις όπως η Γαλλία και οι ΗΠΑ. Οι πολιτικοί αντίπαλοι του
Χρουστσόφ τέθηκαν στο περιθώριο.

Συνένοχος στη σταλινική τρομοκρατία

* ΜΟΝΟΛΟΤΙ ο Χρουστσόφ υπήρξε ο καταλύτης για αμετάκλητες αλλαγές, οι
ειδικοί λένε ότι φρόντισε να αποκρύψει τον δικό του ρόλο στη σταλινική
καταστολή. Μόλις τα πέντε τελευταία χρόνια έγινε εμφανής η δική του συνενοχή
στη σταλινική τρομοκρατία.

* ΤΗΛΕΓΡΑΦΗΜΑ που ανακαλύφθηκε στα αρχεία του Πολιτικού Γραφείου από
τον ιστορικό Ζούκοφ, αποκαλύπτει ότι ο Χρουστσόφ είχε ζητήσει από το Κρεμλίνο
την εξόντωση ή τη φυλάκιση 30.000 ανθρώπων, όταν ανέλαβε την ηγεσία της
Ουκρανίας το 1938. Τότε μπήκαν αμέσως μπροστά εκκαθαρίσεις διανοουμένων και
«εχθρικών στοιχείων». Έγγραφα δείχνουν ότι, όταν ήταν κομματικός γραμματέας
στη Μόσχα, είχε ζητήσει την άδεια να εκτελέσει 8.500 αντισοβιετικούς
«προδότες» και να στείλει 33.000 σε στρατόπεδα.

* H ΟΜΙΛΙΑ TOY περιελάμβανε λεπτομέρειες από μια οργισμένη επιστολή του
πρώτου Σοβιετικού ηγέτη Βλαντίμιρ Λένιν προς τον Στάλιν, το 1923, με την οποία
τον κατηγορούσε ότι προσέβαλλε τη γυναίκα του.

Επίσης το 1956…

* ΙΑΝΟΥΑΡΙΟΣ – ΜΑΡΤΙΟΣ. Ταραχές στην Κύπρο.

* ΑΠΡΙΛΙΟΣ. Ο Χρουστσόφ επισκέπτεται τη Βρετανία.

* ΙΟΥΝΙΟΣ. Πολωνοί εργάτες εξεγείρονται κατά της κομμουνιστικής
κυβέρνησης.

* ΙΟΥΛΙΟΣ – ΝΟΜΒΡΙΟΣ. Κρίση του Σουέζ, μετά την εθνικοποίηση της
διώρυγας από τον Νάσερ.

* ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΣ. Το «Heartbreak Hotel» του Έλβις Πρίσλεϊ γίνεται Νο 1.

* ΝΟΕΜΒΡΙΟΣ. Σοβιετικά στρατεύματα συντρίβουν την εξέγερση της
Ουγγαρίας. Ο Ρώσος Βλαντίμιρ Κουτς κερδίζει τα 5 και τα 10 χιλιόμετρα στους
Ολυμπιακούς της Μελβούρνης. Ο Αϊζενχάουερ κερδίζει και δεύτερη προεδρική
θητεία.