Οι μαριονέτες λένε ιστορίες… και από το Iσλάμ

Μια νεροκολοκύθα βαμμένη μαύρη – πιθανόν για να παραπέμπει στο χρώμα της επιδερμίδας των ντόπιων – αποτελεί την πρώτη ύλη για την μαριονέτα από την Τανζανία

Την ώρα που τα σκίτσα του Μωάμεθ προκαλούν ιερό πόλεμο ανά την υφήλιο, οι
μαριονέτες από τη μακρινή Ιάβα (που θα δούμε τώρα στην Αθήνα) γίνονται πιο
επίκαιρες από ποτέ. Ο λόγος; «Παραμορφώθηκαν αιώνες πριν, για να επιβιώσουν
κάτω από τον μουσουλμανικό θρησκευτικό νόμο και να κρατήσουν ζωντανή την
παράδοση αιώνων που τις έχει καθιερώσει σε ένα από τα δημοφιλέστερα θεάματα»,
εξηγεί στα «NEA» ο μελετητής και παίκτης Θεάτρου Σκιών και μαριονέτας Ιάσων
Μελισσηνός, ένας από τους τρεις συλλέκτες που παρουσιάζουν περισσότερες από
200 αντιπροσωπευτικές κούκλες με καταγωγή από την Ασία, την Αφρική, την
Αμερική και την Ωκεανία στην έκθεση «Μαριονέτες και Πολιτισμοί» με διπλό
σκοπό: να μας μυήσουν στον πολύπλοκο και ιδιαίτερο κόσμο της μαριονέτας, αλλά
και να προσφέρουν ένα ταξίδι στους πολιτισμούς εκτός Ευρώπης.

Κατάμαυρες κούκλες από την Τανζανία, θύματα τελετών βουντού από την Αφρική,
πανύψηλες και «ομιλούσες» από τη Σρι Λάνκα, κούκλες του «νερού» από το
Βιετνάμ. Μικρές όσο μια δαχτυλήθρα ή σε φυσικό μέγεθος, μάλλινες, υφασμάτινες,
πήλινες, ξύλινες, υφασμάτινες ή καμωμένες ακόμη και από νεροκολοκύθες.
Χαριτωμένες και έτοιμες για την πιο λεπτεπίλεπτη κίνηση ή άκαμπτες και
αυστηρές, η καθεμιά τους έχει και έναν ξεχωριστό ρόλο: οι αφρικανικές
πρωταγωνιστούν σε μυσταγωγικές τελετές, οι ινδικές είναι ηρωίδες μεγάλων
θρησκευτικών επών, της Ινδονησίας απεικονίζουν πνεύματα και του Βιετνάμ
εμφανίζονται σαν αστέρες επιθεώρησης που «περπατούν» στο νερό. Κοινός
παρονομαστής τους; Είναι όλες χειροποίητες με τεχνικές παλιές που περνούν από
γενιά σε γενιά.

Αφαιρετικά αποδίδονται τα χαρακτηριστικά στις μαριονέτες από την Ιάβα ώστε να μην παραβιάζεται ο μουσουλμανικός θρησκευτικός νόμος

«Είναι πολύ διαφορετικές τόσο μεταξύ τους όσο και από τις ευρωπαϊκές», εξηγεί
στα «NEA» ο πρόεδρος της Εταιρείας Μελέτης Πολιτισμικής Ετερότητας Φώτης
Καγγελάρης, που εκθέτει μεγάλο μέρος της συλλογής του στην παρούσα έκθεση (ο
τρίτος της παρέας είναι ο Γιώργος Μπάκας). «H ιστορία του κουκλοθέατρου στην
Ασία όμως χάνεται στα βάθη των αιώνων, καθώς στη Μογγολία και τη Σιβηρία οι
σαμάνες ιερείς χρησιμοποιούσαν τις κούκλες για την επίκληση πνευμάτων».

Αιωρούμενες από κλωστές, με το ρούχο τους να μετατρέπεται σε γάντι ή
κρεμασμένες από μακριά καλάμια μπαμπού, οι μαριονέτες είναι δημοφιλείς σε
όλους σχεδόν τους πολιτισμούς του κόσμου για δύο βασικούς λόγους: «Πρώτον
διότι η κούκλα υποδύεται τον άνθρωπο και ο άνθρωπος τον θεό που θα καθορίσει
την μοίρα της, διαδικασία που επιτρέπει στον άνθρωπο να εκτονωθεί», εξηγούν οι
συλλέκτες. Και ο δεύτερος λόγος έχει να κάνει με την «ανάγκη του ανθρώπου να
κινήσει τις ζωγραφιές, όπως η ανάγκη να κινηθεί η φωτογραφία οδήγησε στον
κινηματογράφο».

Έχουν σήμερα κοινό οι μαριονέτες;

«Το θέαμα ακολουθεί μια φθίνουσα πορεία, μια ισοπέδωση, όπως συνέβη και προ
ετών με τον Καραγκιόζη στην Ελλάδα. Με τον καιρό όμως πιστεύω ο κόσμος θα
εγκαταλείψει την τυποποιημένη διασκέδαση και θα επιστρέψει στην αρτιότητα που
προσφέρει ένα θέαμα χειροποίητο όπως οι μαριονέτες», εκτιμά ο κ. Μελισσηνός.

INFO

«Μαριονέτες και Πολιτισμοί» στο Πνευματικό Κέντρο του Δήμου Αθηναίων
(Ακαδημίας 50, τηλ. 210.3621601) έως 26 Φεβρουαρίου.