DΝΑ κατά παραγγελία

Υπάρχουν βακτήρια που αναβοσβήνουν σαν χριστουγεννιάτικα φωτάκια και άλλα
που σχηματίζουν πολύχρωμα σχέδια από ομόκεντρους κύκλους και μοιάζουν με στόχο
τοξοβολίας.

Όλα αυτά δεν είναι περίεργα «κατασκευάσματα» της φύσης, αλλά επιστημονικά…
μαστορέματα – σε αρχικό ακόμα στάδιο – συνθετικών βιολόγων, στην προσπάθειά
τους να δημιουργήσουν ζωντανούς οργανισμούς και βιολογικές δομές που επιτελούν
πρωτότυπες λειτουργίες. «Θέλουν να κάνουμε για τη Βιολογία, ό,τι έκανε η Intel
για τους υπολογιστές», εξηγεί ο Τζορτζ Τσερτς, καθηγητής Γενετικής στο
Χάρβαρντ και ένας από τους πρωτοπόρους του χώρου. «Θέλουμε να σχεδιάσουμε και
να συγκροτήσουμε πολύπλοκα βιολογικά κυκλώματα».

Προστασία από τον καρκίνο. Μέχρι τώρα έχουν κατορθώσει να δημιουργήσουν
εντυπωσιακές μεν αλλά άχρηστες οργανικές δομές, όπως τα βακτήρια που
αναβοσβήνουν. Όμως, ο νέος αυτός επιστημονικός τομέας αναμένεται μια μέρα να
ασκεί σημαντική επιρροή στην Ιατρική και τη βιομηχανία. Για παράδειγμα, η
Κριστίνα Σμόλκι, καθηγήτρια στο Τεχνολογικό Ινστιτούτο της Καλιφόρνιας,
αναπτύσσει κυκλώματα από βιολογικά μέρη, τα οποία τοποθετούνται στα κύτταρα
του σώματος και τα προστατεύουν από τον καρκίνο. Αν αυτά τα βακτηριακά
κυκλώματα διαπιστώσουν ότι έχει αρχίσει να λειτουργεί στον οργανισμό κάποιος
μηχανισμός που προκαλεί καρκίνο, ενεργοποιούν έναν συγκεκριμένο τύπο γονιδίου,
ούτως ώστε να αυτοκαταστραφούν τα καρκινικά κύτταρα.

Αγριαψιθιά κατά ελονοσίας. Ο Τζέι Κίσλινγκ, στο Πανεπιστήμιο της
Καλιφόρνιας στο Μπέρκλεϊ – με χρηματοδότηση από το ίδρυμα του ζεύγους Μπιλ και
Μελίντα Γκέιτς – προσπαθεί να αποσπάσει 12 γονίδια από την αγριαψιθιά, να τα
συνδυάσει με το βακτήριο Ε. coli και να παρασκευάσει ένα φαρμακευτικό σκεύασμα
για την ελονοσία. Ο Κρεγκ Βέντερ μάλιστα, ο επιστήμονας που αποκωδικοποίησε το
ανθρώπινο γονιδίωμα, θέλει να δημιουργήσει μικρόβια τα οποία να έχουν τη
δυνατότητα να παράγουν υδρογόνο για καύσιμο.

«Συνθετική βιολογία». Βέβαια, οι επιστήμονες τοποθετούν γονίδια σε
βακτήρια και άλλα κύτταρα εδώ και τρεις δεκαετίες. Ο όρος «συνθετική βιολογία»
περικλείει διάφορες δραστηριότητες, που δεν είναι και τόσο καινούργιες. H
διαφορά, όμως, εντοπίζεται στη νοοτροπία και τους στόχους! «Εννοούμε ότι
επεξεργαζόμαστε βιολογικούς οργανισμούς και τους αλλάζουμε για συγκεκριμένο
σκοπό, αντί απλά να τους προσαρμόζουμε», εξηγεί ο Κίσλινγκ. «Δεν χρειάζεται
πια να βασιζόμαστε στις δημιουργίες της φύσης».

Μερικοί επιστήμονες οραματίζονται ότι θα έλθει η εποχή όπου οι
βιολόγοι-μηχανολόγοι θα κάθονται μπροστά στον υπολογιστή τους και θα
συγκροτούν προγράμματα για κύτταρα – όπως οι προγραμματιστές. Αλλά ο κώδικας
θα είναι γραμμένος σε αλληλουχίες DNA, αντί για κάποια γλώσσα των υπολογιστών.
Όταν λοιπόν θα ολοκληρώνει το πρόγραμμα, θα πατά το κουμπί για την εκτύπωση
και το DNA θα είναι έτοιμο κατά παραγγελία!

Αν… τρελαθούν οι «πειραγμένοι» οργανισμοί;

ΦΥΣΙΚΑ, υπάρχει έντονος προβληματισμός για τους υπαρκτούς κινδύνους από
ένα τέτοιου είδους εγχείρημα. H συμπεριφορά των «πειραγμένων» οργανισμών είναι
απρόβλεπτη. Τι θα γίνει αν… τρελαθούν; Επιπλέον, η ίδια τεχνολογία θα
μπορούσε να χρησιμοποιηθεί για να δημιουργηθούν γνωστοί παθογόνοι
μικροοργανισμοί, με «συνταγή» τη δημοσιευμένη αλληλουχία του γονιδιώματός
τους…

Οι επιστήμονες έχουν ήδη δημιουργήσει τον ιό της πολιομυελίτιδας εκ του
μηδενός στο εργαστήριο, καθώς και τον τρομερό ιό της γρίπης του 1918. «Είναι
ολοφάνερο ότι αυτή η τεχνολογία είναι δυνάμει επικίνδυνη», προειδοποιεί ο
Ντρου Έντι, από το Τεχνολογικό Ινστιτούτο της Μασαχουσέτης (MIT).

Ισοζύγιο κινδύνων… Οι ειδικοί ανησυχούν περισσότερο για τη δημιουργία
ολόκληρων στελεχών μικροβίων. Κάποιοι επιστήμονες ονομάζουν αυτήν τη
διαδικασία «συνθετική γονιδιωματική» αντί για «συνθετική βιολογία», αν και οι
διαδικασίες μοιάζουν σε πολλά σημεία. Για αυτό, πολλοί μελετούν τα πιθανά
προβλήματα και τις λύσεις τους. Το ΜΙΤ, το Ινστιτούτο Βέντερ και το ανεξάρτητο
Κέντρο Στρατηγικών και Διεθνών Σπουδών συνεργάζονται για να ερευνήσουν τις
κοινωνικές επιπτώσεις των συνθετικών γονιδιωμάτων. H έκθεσή τους αναμένεται
στο μέσο της χρονιάς. Αντίστοιχα, το αμερικανικό υπουργείο Υγείας έχει
συγκροτήσει μια επιτροπή για τη βιοασφάλεια – με υποομάδες για τη συνθετική
βιολογία -, που ερευνά το ίδιο θέμα. «Το ζητούμενο είναι να δούμε αν οι
κίνδυνοι είναι σημαντικότεροι από τα υποσχόμενα. Αναγνωρίζουμε πλήρως τα οφέλη
και τα θετικά χαρακτηριστικά της συνθετικής βιολογίας· γι’ αυτό δεν θέλουμε να
αποθαρρύνουμε, να εμποδίσουμε ή να περιορίσουμε τη δουλειά των επιστημόνων
χωρίς λόγο», εξηγεί ο Ντέιβιντ Ρέλμαν, πρόεδρος της επιτροπής και καθηγητής
στο Στάνφορντ.

Επιμέλεια: Στέφανος Κρίκκης, Εύη Ελευθεριάδου