Πρόσωπα Yπέκυψε στο Iσλάμ

Ο Ναγκίμπ Μαχφούζ ζητάει από τους φρουρούς της ισλαμικής ορθοδοξίας την
άδεια για να εκδώσει ένα βιβλίο του. Δημιουργεί επικίνδυνο προηγούμενο, λένε
ομότεχνοί του.

Ναγκίμπ Μαχφούζ: «H λογοκρισία είναι απαραίτητη, δεν βλάπτει την τέχνη και προστατεύει τη ζωή του καλλιτέχνη»…

Ο 95χρονος νομπελίστας Αιγύπτιος συγγραφέας ζήτησε την άδεια από τους
θεολόγους του ισλαμικού πανεπιστημίου Αλ Άζχαρ, ένα είδος ακαδημίας του Ισλάμ,
για να εκδώσει στην πατρίδα του ένα βιβλίο που πριν από 40 χρόνια είχε
χαρακτηριστεί βλάσφημο! Θα ήθελε μάλιστα να προλογίσουν την έκδοση οι Αδελφοί
Μουσουλμάνοι, οι ισλαμιστές που βγήκαν ενισχυμένοι από τις πρόσφατες
αιγυπτιακές εκλογές! Τι έκανε ο Σαλμάν Ρούσντι με τους «Σατανικούς στίχους»
του; E, ο Μαχφούζ κάνει ακριβώς το αντίθετο.

Το «σκανδαλώδες» βιβλίο είχε δημοσιευθεί σε συνέχειες το 1959 στην εφημερίδα
«Αλ Αχράμ». Ο Γκεμπελάουι, ένας ισχυρός πατριάρχης, διώχνει από το σπίτι τους
γιους του και τους καταριέται. Οι λόγιοι του Ισλάμ είδαν στην ιστορία μια
θρησκευτική αλληγορία, με τον πατέρα-Αλλάχ και τους γιους να συμβολίζουν τον
Μωάμεθ, τον Ιησού, τον Μωυσή και την επιστήμη. Ακολούθησαν διαδηλώσεις έξω από
τα γραφεία της εφημερίδας και το βιβλίο δεν εκδόθηκε στην Αίγυπτο (κυκλοφόρησε
πάντως σε άλλες χώρες με τον τίτλο «H συνοικία των παιδιών»). H ειρωνεία είναι
πως την ίδια εποχή ο Μαχφούζ ήταν διευθυντής της επιτροπής κινηματογραφικής
λογοκρισίας στο Κάιρο, ενώ πρόσφατα δήλωσε πως «η λογοκρισία είναι απαραίτητη,
δεν βλάπτει την τέχνη αλλά προστατεύει τον καλλιτέχνη». Από τι; «Από το να
χάσει τη ζωή του».

Το 1988 ο Μαχφούζ κέρδισε το Νόμπελ για την Τριλογία του Καΐρου και την
επόμενη χρονιά ο Ρούσντι εξέδωσε τους «Σατανικούς Στίχους». Ο Μαχφούζ δήλωσε
πως ο φετφάς του Αγιατολάχ Χομεϊνί, που καταδίκασε σε θάνατο τον Ρούσντι για
τους «Σατανικούς Στίχους», «έκανε τουλάχιστον εξίσου κακό με το βιβλίο στην
υπόθεση του Ισλάμ», ωστόσο υποστήριξε το μποϊκοτάζ του βιβλίου χάριν της
κοινωνικής ειρήνης. Ο σεΐχης Ομάν Αμπντούλ-Ραχμάν, ιδεολόγος της πρώτης
επίθεσης στο Ουώρλντ Τρέηντ Σέντερ το 1993, σχολίασε πως αν ο Μαχφούζ είχε
τιμωρηθεί το 1959, ο Ρούσντι δεν θα είχε τολμήσει να εκδώσει το βιβλίο του…
Το 1994, ένας φανατικός πυροβόλησε στον δρόμο τον Μαχφούζ, ο οποίος μόλις που
γλίτωσε τον θάνατο.

Για τους επικριτές του, τα τραύματα από τους πυροβολισμούς αυτούς δεν
επουλώθηκαν ποτέ και εξηγούν το σημερινό αίτημα του συγγραφέα προς τους
θεολόγους. Από τους φίλους του, που τον συναντούν κάθε εβδομάδα σε ένα
καφενείο στις όχθες του Νείλου και μιλούν για τη ζωή και τη λογοτεχνία, ο
Ρέιμοντ Στοκ δήλωσε: «Θα ήταν μεγάλη νίκη γι’ αυτόν αν κατάφερνε να τους κάνει
να αλλάξουν γνώμη, να δηλώσουν πως δεν είναι πια βλάσφημο το βιβλίο». Σύμφωνα
με τον συγγραφέα Γκαμάλ Γιτάνι, «κανείς διανοούμενος δεν υποστηρίζει την
επιλογή του Μαχφούζ. Τον σεβόμαστε, αλλά δεν τον υποστηρίζουμε».