Λύθηκαν τα αινίγματα της Mεσσήνης

Αλλάζει ταυτότητα ο ναός του Διός Σωτήρος στην Αγορά της Αρχαίας Μεσσήνης. Επιγραφές και θραύσματα γυναικείου αγάλματος (πάνω) αποδεικνύουν ότι πρόκειται για τον ναό της «γενάρχισσας» των Μεσσηνίων, της προδωρικής βασίλισσας Μεσσήνης

Δύο από τα μεγαλύτερα αινίγματα της Αρχαίας Μεσσήνης βρήκαν τη λύση τους. H
αποκάλυψη του άγνωστου μέχρι σήμερα ιερού της Μεσσήνης – «γενάρχισσα» των
Μεσσηνίων – αλλά και οι απτές αποδείξεις της λατρείας του Διονύσου (γνωστή έως
τώρα μόνο από τις πηγές) προκαλούν ανατροπές σε προηγούμενες θεωρίες και
αλλάζουν τον «χάρτη» της πόλης που ίδρυσε το 369 π.X. ο Θηβαίος στρατηγός
Επαμεινώνδας.

Στη βορειοδυτική γωνία της Αγοράς «κρυβόταν» το ιερό της προδωρικής βασίλισσας
των Μεσσηνίων, της μυθικής Μεσσήνης, και μάλιστα στη θέση του δωρικού ναού που
μέχρι χθες θεωρούνταν ότι λατρευόταν ο Δίας Σωτήρ. Αιτία, το ακρωτήριο που
είχε αφιερώσει στον «πατέρα θεών και ανθρώπων» ο «Φειδίας» της Μεσσήνης, ο
γλύπτης Δαμοφών, και το οποίο βρέθηκε κοντά στα αρχιτεκτονικά κατάλοιπα του
ναού – στοιχείο αρκετό για να δώσει ταυτότητα στα ερείπια μαζί με σχετική
μαρτυρία του Παυσανία για την ύπαρξη ναού του Διός στην αγορά.

Την «παρεξήγηση» ήρθαν να λύσουν μια σειρά από ψηφίσματα (είχαν αποκαλυφθεί
στα βόρεια του ναού σε προηγούμενα χρόνια, αλλά δεν είχαν διαβαστεί πλήρως)
που αναφέρουν ότι ήταν τοποθετημένα στον ναό της Μεσσήνης, το τμήμα από κεφάλι
γυναικείου αγάλματος και θραύσματα από τις πτυχές του φορέματός του, που δεν
αποκλείεται να είναι και λατρευτικό. Νέα ευρήματα που ήρθαν να επιβεβαιώσουν
την ταυτότητα του ναού, ο οποίος χρονολογείται στην πρώτη φάση της πόλης –
προς τα τέλη του 4ου αι. π.X.

«Δεν είχαμε φανταστεί πως ο ναός της Μεσσήνης βρισκόταν στην Αγορά», λέει στα
«NEA» ο επί 19 χρόνια ανασκαφέας τής καλύτερα σωζόμενης στην Ελλάδα
ελληνιστικής πόλης, καθηγητής Πέτρος Θέμελης. «Τον αναφέρει ο Παυσανίας, αλλά
μετά την Αγορά και το Ασκληπιείο και μας μπέρδεψε όλους. Ο Παυσανίας μπορεί να
μας καθοδηγεί, αλλά ορισμένες φορές είναι συνοπτικός και έχει ασάφειες, κάτι
που είναι λογικό, καθώς δεν έγραψε τις εντυπώσεις επιτόπου». Όσο για τον ναό
του Διός Σωτήρος, που λογιζόταν ο δεύτερος τη τάξει στην Μεσσήνη; «Πρέπει να
βρίσκεται πιο δίπλα, κάτω από μια τεράστια παλαιοχριστινιακή βασιλική».

Για πρώτη φορά αποδεικνύεται η λατρεία του Διονύσου στην Αρχαία Μεσσήνη χάρη σε μία από τις επιγραφές που ήρθαν στο φως στον χώρο του θεάτρου

H δεύτερη έκπληξη βρισκόταν στο θέατρο. «Επιτέλους, ύστερα από δέκα
χρόνια ανασκαφών στο θέατρο επιβεβαιώθηκε η λατρεία του Διονύσου, καθώς το
όνομά του δεν αναφερόταν μόνο σ’ ένα περιρραντήριο (λίθινη λεκάνη) που βρέθηκε
στην ορχήστρα», επισημαίνει ο ανασκαφέας, «αλλά και στην επιγραφή βάθρου ενός
αγωνοθέτη της γιορτής των Διονυσίων».

«Αποδεικνύεται λοιπόν πως είχε δίκιο ο Παυσανίας, ο οποίος αναφέρει πως το
όρος Εύα (σήμερα Άγιος Βασίλειος, ανατολικά της Ιθώμης) πήρε το όνομά του από
το βακχικό επιφώνημα ευοί – ευάν, που πρόφεραν εδώ για πρώτη φορά ο Διόνυσος
και οι μαινάδες», προσθέτει ο κ. Θέμελης, ο οποίος πιστεύει πως κοντά στο
θέατρο μελλοντικά θα εντοπιστεί και ο ναός του θεού. «Τώρα βρίσκουν τη θέση
τους και ορισμένα παλαιότερα ευρήματα όπως το άγαλμα ενός αναπαυόμενου νεαρού
Σατύρου και ο βλαστός αμπέλου που αναρριχάται σε κορμό δένδρου (στήριγμα
μαρμάρινου αγάλματος)».

Σοδειά αγαλμάτων

Σε ανεξάντλητη πηγή γλυπτών έχει αναδειχθεί η Μεσσήνη. H φετινή «σοδειά» έφερε
στο φως, εκτός από τα τμήματα του γυναικείου αγάλματος στον ναό της Μεσσήνης,
το ακέφαλο άγαλμα ενός κοριτσιού τυλιγμένο σφιχτά σε ιμάτιο και τέσσερις από
τους έντεκα μαρμάρινους θρόνους για τους επισήμους στην πρώτη σειρά του
θεάτρου, οι οποίοι καταλήγουν σε κεφάλι χήνας. Ιδιαίτερα σημαντικό ωστόσο
θεωρείται το πάνω μέρος του κορμού ενός γυναικείου αγάλματος, σε φυσικό
μέγεθος, που συμπληρώνει το κάτω μέρος κορμού, ο οποίος είχε έρθει στο φως
πριν από τρία χρόνια. «Πρόκειται για τον τύπο μιας σεβάσμιας δέσποινας, που
ακολουθεί πρότυπο του μεγάλου Αθηναίου γλύπτη Πραξιτέλους και ήταν
τοποθετημένο σε μία από τις κόγχες της σκηνής του θεάτρου», σημειώνει ο Πέτρος
Θέμελης.