TPITH AΠOΨH Aκριβοπληρωμένη αμάθεια

Εφιάλτης έχει γίνει η υλοποίηση του «σχολικού προϋπολογισμού» για εκατοντάδες
χιλιάδες οικογένειες που έχουν παιδιά σε κάποια εκπαιδευτική βαθμίδα, από τις
μικρές τάξεις του Δημοτικού Σχολείου μέχρι το Πανεπιστήμιο και τις
μεταπτυχιακές σπουδές.

Πράγματι οι δαπάνες της ελληνικής οικογένειας για εκπαίδευση – μόρφωση των
παιδιών της καταλαμβάνουν όλο και μεγαλύτερο μέρος στο σύνολο της ιδιωτικής
κατανάλωσης, ενώ την ίδια στιγμή γίνονται όλο και περισσότερο ανελαστικές. H
υποχρηματοδότηση της δημόσιας εκπαίδευσης έχει οδηγήσει σε μια ολοένα και πιο
ακριβή παιδεία, καθώς, σύμφωνα με την τελευταία Έρευνα Οικογενειακών
Προϋπολογισμών της ΕΣΥΕ, οι ιδιωτικές εκπαιδευτικές δαπάνες των ελληνικών
νοικοκυριών ξεπερνούν το 2,4% του συνόλου των ιδιωτικών δαπανών, ποσοστό
υπερτετραπλάσιο του ευρωπαϊκού μέσου όρου.

Την ίδια ώρα που η ακρίβεια καλπάζει, οι αυξήσεις σε μισθούς και συντάξεις δεν
ξεπερνούν το 3% και η θηλιά των τραπεζοδανείων «ροκανίζει» το εισόδημα, την
ίδια ώρα που δεκάδες χιλιάδες εργαζομένων υποχρεώνονται να ζήσουν με τον
κατώτατο βασικό μισθό των 600 ευρώ τον μήνα, η «δημόσια και δωρεάν εκπαίδευση»
στη χώρα μας ανεβάζει συνεχώς τα «επιτόκια» στο περιζήτητο δάνειο της σχολικής
«σταδιοδρομίας», καθώς η συντριπτική πλειονότητα του μαθητικού πληθυσμού
εμπλέκεται πολύ συγκεκριμένα με την ιδιωτική εκπαίδευση, κοντολογίς, πληρώνει
κάποιο είδος διδάκτρων σ’ αυτήν. Για παράδειγμα είναι γνωστό ότι η συντριπτική
πλειονότητα των μαθητών της Υποχρεωτικής Εκπαίδευσης πληρώνει δίδακτρα σε
κάποιο φροντιστήριο ξένων γλωσσών για την εκμάθηση μιας ή και δύο γλωσσών.
Κατά σειράν σχολείο – φροντιστήριο ξένων γλωσσών προστίθενται, κυρίως στις
ηλικίες των μαθητών του Δημοτικού και του Γυμνασίου, οι γνωστές εξωσχολικές
δραστηριότητες των μαθητών και οι δαπάνες που τις συνοδεύουν, τίμημα τόσο της
ανομολόγητης στρατηγικής των «εφοδίων για το μέλλον» όσο και εναγώνια
προσπάθεια απάντησης στην απουσία δημιουργικής απασχόλησης – παιχνιδιού,
ιδιαίτερα στα μεγάλα αστικά κέντρα (ωδεία, σχολές χορού, γυμναστήρια,
κολυμβητήρια, καράτε, καθώς και τα «νεοφώτιστα» φροντιστήρια computer).

Παράλληλα η «σκιά» του σχολείου παρεμβαίνει δραστικά στην οργάνωση του
ελεύθερου χρόνου του μαθητή, τόσο περισσότερο όσο η εκπαιδευτική του βαθμίδα
συνδέεται με τις «κρίσιμες εξετάσεις». Αναφερόμαστε, βεβαίως, στα φροντιστήρια
γενικών μαθημάτων και τα ιδιαίτερα μαθήματα. Αναφερόμαστε στο ιδιωτικό,
«παντός καιρού», παραεκπαιδευτικό δίκτυο, που – αδιάβροχο στις εξαγγελίες περί
«του τέλους των φροντιστηρίων» όσων «κόβουν και ράβουν» μεταρρυθμιστικά το
ελληνικό σχολείο – «ξαφρίζει την κρέμα» του «σχολικού προϋπολογισμού» της
ελληνικής οικογένειας, ενώ παράλληλα, όσο περισσότερο εντείνεται το παιχνίδι
του ανταγωνισμού περιλαμβάνει στο «πελατολόγιό του» ολοένα και μικρότερες
σχολικές ηλικίες.

Ωστόσο ιδίου μεγέθους πρόβλημα είναι ότι, όσο ακριβαίνει η εκπαίδευση τόσο
«φτηνότερο» γίνεται το περιεχόμενο και το επίπεδό της, όσο μεγαλώνει η τιμή
της «μόρφωσης» των νέων ανθρώπων τόσο μικραίνει το αντίκρυσμά της για το
μέλλον τους. Γιατί είναι πλέον ηλίου φαεινότερον ότι η εμπορευματοποίηση του
σχολείου παράγει το φαινόμενο της «εκπαίδευσης της αμάθειας», δηλαδή, νέους με
πολλά έτη σπουδών που δεν μπορούν να σκεφθούν κριτικά τον κόσμο στον οποίο
ζουν, την ίδια στιγμή που η ανάπτυξη της επιστήμης και της τεχνικής θα έπρεπε
να τους είχε δώσει τις πιο μεγάλες δυνατότητες στο να διαβάζουν, να κατανοούν,
να επικοινωνούν, να παρεμβαίνουν.

Η κρατούσα αντίληψη για την Παιδεία προσπαθεί να πείσει ότι η μόνιμη και
σταθερή απασχόληση ανήκει στο παρελθόν και καλεί σε συμφιλίωση με την
απασχολησιμότητα. Η αντίληψη αυτή επιβαρύνεται με την άποδοση ενός εργαλειακού
χαρακτήρα στη γνώση καθώς ταυτίζει τις έννοιες μόρφωση και επανεκπαίδευση με
την παροχή γνώσεων και δεξιοτήτων χρηστικού χαρακτήρα, δηλαδή, άμεσα
εφαρμόσιμων στην αγορά εργασίας. Με άλλα λόγια, το σημερινό σχολείο, αντί να
εξοπλίζει τους μαθητές με κριτήριο για να ερμηνεύουν και να καλυτερεύουν τη
ζωή, τυποποιεί, «συσκευάζει» και παραδίδει μια πληθώρα άψυχων, ξεκάρφωτων και
συχνά αχρείαστων γνώσεων, σαν εμπόρευμα για κατανάλωση στις εξετάσεις ή σε μια
θέση εφήμερης «απασχόλησης».

Στην πνιγηρή ατμόσφαιρα της πλήξης, της συμπίεσης, του εξεταστικού άγχους και
του αδιέξοδου ανταγωνισμού που το περιβάλλει, η μόνη «αρετή» που καλλιεργείται
και ευδοκιμεί είναι η αδιαφορία και η αποστροφή της μάζας των μαθητών ως προς
τη μόρφωση και τη δημιουργική ζωή. Ακόμη και εκείνοι οι λίγοι μαθητές που
κατακτούν υψηλές βαθμολογικές επιδόσεις, ουσιαστική γνώση δεν αποκτούν.
Εξαντλούνται σε μια στείρα αποστήθιση και ξεχνούν όσα έμαθαν την επομένη των
εξετάσεων.