H διεθνής απήχηση του K. Π. Kαβάφη

Γιατί ο Κωνσταντίνος Καβάφης έγινε αποδεκτός στο διεθνές κοινό,
περισσότερο από οποιονδήποτε άλλο Έλληνα ποιητή; Γιατί αυτή «η διεθνής απήχηση
μιας ελληνόφωνης (αλλά τόσο αλλόηχης) ποιητικής διαλέκτου;» Στα ερωτήματα αυτά
φροντίζει ν’ απαντήσει με αφιέρωμα το «Δέντρο», προσθέτοντας: «Το “ελληνικός”,
επίθετο που τον αποδίδει απόλυτα, ήταν μια ιθαγένεια που τον κράτησε μακριά
από τον επαρχιωτισμό του ελληνικού κέντρου».

Ας δούμε λίγες φράσεις από τρεις (μεταξύ των πολλών) λογοτέχνες τριών
διαφορετικών χωρών. Ο Άγγλος πεζογράφος E. M. Φόρστερ (1879 – 1970) σε
κείμενο του 1951: «Το υλικό που χρησιμοποιεί σαν ποιητής, αρχίζει από τις
δικές του εμπειρίες και αισθήσεις: από το ενδιαφέρον του για το θάρρος και τη
δειλία, για τη σωματική ηδονή και για τόσα άλλα. Αρχίζει από μέσα του. Αλλά
ποτέ ο Καβάφης δεν κάνει τον εαυτόν του ή εκείνο που αισθάνεται αντικείμενο
λατρείας…».

H Μαργκερίτ Γιουρσενάρ θα γράψει πριν από 48 χρόνια (29-7-1958, «Το
Βήμα»): «Τα λαϊκά καφενεία, οι δρόμοι οι σκοτεινιασμένοι από τη δύση του
ήλιου, τα κακόφημα σπίτια όπου συχνάζουν άγνωστες και αμφίβολες νεανικές
μορφές, όλα αυτά δεν παρουσιάζονται παρά σε συνάρτηση με την ανθρώπινη
περιπέτεια, με συναντήσεις και αποχαιρετισμούς, και αυτό είναι που χαρίζει μια
τόσο ακριβωμένη ομορφιά στα παραμικρά του σκίτσα…».

Και ένας νεώτερος, ο Σέρβος ποιητής Ιβάν Γκατζάνσκι (γεν. 1938): «Στην
εποχή μας, εποχή του μοντερνισμού και του μετα-μοντερνισμού, όπου όλα είναι
ειρωνικά, αμφιλεγόμενα και όχι υποχρεωτικά εικονικά, μια τόσο στέρεη ένωση
λεκτικής και ιστορικής ειρωνείας, το υλικό απ’ το οποίο είναι φτιαγμένα τα
ποιήματα του Καβάφη, μας λέει εν μέρει ποιοι είμαστε, από πού καταγόμαστε,
γιατί είμαστε και πού πηγαίνουμε…».

Διαβάστε, εκτός αφιερώματος, το από καρδιάς κείμενο (κριτικό και αυτοκριτικό)
του εκδότη Γιώργου Δαρδανού, που προήλθε από μαγνητοφωνημένη συζήτηση
με τον Τάσο Γουδέλη. Απόλαυση και μάθημα συνάμα.

Θεοτοκάς και Ορθοδοξία

Ξεκινώντας από τη διαπίστωση ότι το έργο του Θεοτοκά «όχι μόνο άντεξε στον
χρόνο, αλλά μοιάζει σήμερα πιο ζωντανό και γόνιμο όσο ποτέ», και με αφορμή τα
100 χρόνια από τη γέννησή του, ο Σταύρος Ζουμπουλάκης αφιερώνει ολόκληρο το
τεύχος της «Νέας Εστίας» στον συγγραφέα της «Αργώς» (είκοσι έξι χρόνων
την έγραψε…). Αδυνατώντας να παραθέσω περισσότερα θα σταθώ για λίγο σε ένα
θέμα που δεν συζητείται συχνά: Θεοτοκάς – Χριστιανισμός – Ορθοδοξία.

Ο Νίκος K. Αλιβιζάτος στο κείμενό του «Μια φιλελεύθερη εκδοχή της
Ορθοδοξίας», υπενθυμίζει με ντοκουμέντα στους κάθε απόχρωσης και αξιώματος
οπαδούς του εθνοθρησκευτικού φονταμενταλισμού ότι για τον Θεοτοκά,
χριστιανισμός και Ορθοδοξία ήταν «κοινωνικά φαινόμενα που προσδιορίζονταν με
ιστορικά κριτήρια και όχι με δογματικά». Άλλωστε, το 1966, λίγο πριν πεθάνει,
ο Θεοτοκάς έγραφε σε άρθρο του για τον «καινούργιο προορισμό» της Εκκλησίας:
«… Να είναι στον κόσμο υψηλής πνευματικής ζωής, ελευθερίας και πανανθρώπινης
αγάπης, συναδέλφωσης και ειρήνης, άρνησης του μίσους, της κακίας και της
αδικίας, συμπαραστάτισσα της πάσχουσας ανθρωπότητας στη βασανισμένη πορεία
της. Έξω από το πνεύμα αυτό, ό,τι μπορεί να λέγεται για τον “ελληνοχριστιανικό
πολιτισμό” φοβούμαι πως είναι εκ του πονηρού».

Λίγους μήνες αν ζούσε ακόμα, θα έβλεπε το «Ελλάς – Ελλήνων – Χριστιανών», τη
δουλική στάση της Εκκλησίας και ίσως μάθαινε γι’ αυτούς που δεν κατάλαβαν τι
έγινε επί επτά χρόνια, αφού είχαν πέσει με τα μούτρα στη μελέτη.

Πολύ ενδιαφέρον και το κείμενο του Σταύρου Ζουμπουλάκη «Σημειώσεις για τη
χριστιανική στροφή του Γ. Θεοτοκά».

ΔΙΕΥΘΥΝΣΕΙΣ

«ΤΟ ΔΕΝΤΡΟ»: Δ. Αιγινήτου 34, Αθήνα 115 28. Τηλ. 210-7245.553

«NEA ΕΣΤΙΑ»: Ευριπίδου 84, Αθήνα 105 53. Τηλ. 210-3213.030