Δρόμοι

Τέτοιες μέρες…

… ποτέ δεν τις νιώθουμε ολοκληρωμένες αν δεν ακούσουμε ή δεν διαβάσουμε τις
προβλέψεις για τη νέα χρονιά. Υπάρχουν άλλωστε πολλοί πρόθυμοι που κάθε χρόνο
μάς αναγγέλλουν τι πρόκειται να συμβεί – και που κάθε χρόνο ποτέ δεν μπαίνουν
στον κόπο να μας πουν αν έπεσαν ή όχι έξω οι προβλέψεις τους για την
προηγούμενη χρονιά. H μανία για τις προφητείες είναι εύλογη. Πρέπει να μπορεί
κανείς να μαντέψει το μέλλον, για να ξέρει τι πρέπει να κάνει στο παρόν. Από
τον καιρό που οι αρχαίοι Ρωμαίοι είχαν αναθέσει σε ειδικούς μάντεις τις ιερές
κότες, δεν έλειψαν ποτέ εκείνοι που ισχυρίζονταν πως είχαν το χάρισμα να
βλέπουν μακριά.

Όλους αυτούς…

… ο καθηγητής Φίλιπ Τέτλοκ, από το Πανεπιστήμιο του Μπέρκλεϊ, το έχει βάλει
σκοπό της ζωής του να τους διαψεύδει, με μια έρευνα που κρατάει 20 χρόνια τώρα
(παρουσιάστηκε στην εφημερίδα «Γκάρντιαν»). Την άρχισε την περίοδο του Ψυχρού
Πολέμου, όταν το μέλλον της ανθρωπότητας κρεμόταν από τις προβλέψεις για τη
στάση της Σοβιετικής Ένωσης. Τότε, οι μυστικές υπηρεσίες προέβλεπαν πως ο
ανταγωνισμός των εξοπλισμών θα μπορούσε να οδηγήσει σε πυρηνική καταστροφή.
Δεν μπόρεσαν να προβλέψουν την πτώση της σοβιετικής υπερδύναμης. Ύστερα από 20
χρόνια, η έρευνα του Τέτλοκ δείχνει να καταλήγει σε ένα αποστομωτικό
συμπέρασμα. Ένας χιμπαντζής που πετάει βελάκια πάνω σε έναν πίνακα με
διαφορετικές απαντήσεις στα προβλήματα του κόσμου έχει περισσότερες
πιθανότητες να βρει τη σωστή, ακόμη και από τον πιο διακεκριμένο καθηγητή.
Μάλιστα, όσο είναι πιο διακεκριμένος τόσο έχει περισσότερες πιθανότητες να
κάνει λάθος. Επειδή ένας ειδικός που κόπιασε να μάθει όσα έμαθε, σπάνια
αποδέχεται ιδέες αντίθετες από εκείνες που του χάρισαν τη φήμη του.

Για απόδειξη…

… ο Τέτλοκ διηγείται το πάθημα κάποιων φοιτητών του Γέιλ, που θέλησαν να
προβλέψουν πού θα βρει την τροφή που του είχαν βάλει μέσα στα κουτάκια ενός
λαβυρίνθου ένα ποντίκι του εργαστηρίου τους. Το ποντίκι κέρδισε άνετα τις
προβλέψεις τους, επειδή η λύση ήταν βλακωδώς απλή. Αν ξετίναξε τους
περίπλοκους μαθηματικούς τύπους των φοιτητών, ήταν επειδή οι άνθρωποι έχουν
ένα μεγάλο μειονέκτημα σε σχέση με τα ζώα: την έπαρση. Και μια που το έφερε ο
λόγος, οι χειρότεροι προφήτες φαίνεται πως είναι εκείνοι που συχνά πυκνά
εμφανίζονται στα μέσα ενημέρωσης.

Ο Τέτλοκ…

… μάς προτείνει τρεις συμβουλές για να μπορούμε να καταλαβαίνουμε αν μια
πρόβλεψη έχει πιθανότητες να βγει αληθινή. Πρώτον, να κρίνουμε τους πολιτικούς
και τους δημοσιογράφους – ο Θεός να μας φυλάει – από την ακρίβεια των
προηγούμενων προβλέψεών τους. Δεύτερον, να εξετάζουμε αν οι προφήτες πατούν
στέρεα σε αυτόν εδώ τον κόσμο. Και τρίτον, να μην ξεχνάμε ποτέ εκείνο που είχε
πει ο οικονομολόγος Τζον Μέιναρντ Κέινς: «Όταν αλλάζουν τα δεδομένα, αλλάζω
γνώμη».