Οι μύθοι λένε αλήθειες

Σε ένα παραθαλάσσιο χωριό του Όρεγκον στις Ηνωμένες Πολιτείες, οι αρχές
έκαναν πρόσφατα τα αποκαλυπτήρια ενός μνημείου για τα θύματα μίας από τις
μεγαλύτερες καταστροφές στη Βόρεια Αμερική: ενός μεγάλου σεισμού και του
τσουνάμι που ακολούθησε προκαλώντας τον θάνατο χιλιάδων Ινδιάνων πριν από 300
χρόνια.

Οι επιστήμονες στα Φίτζι νόμιζαν ότι τα ηφαίστεια δεν έχουν παρουσιάσει δραστηριότητα εδώ και δεκάδες χιλιάδες χρόνια. Όμως, οι θρύλοι των ιθαγενών ανέφεραν πρόσφατες εκρήξεις οδηγώντας τους ειδικούς σε νέες έρευνες, που δικαίωσαν τους ντόπιους

Βέβαια, ο ουσιαστικός λόγος για τη δημιουργία του μνημείου δεν είναι η
υπενθύμιση ενός παλιού γεγονότος που μόλις πρόσφατα ήρθε στο φως, αλλά η
προειδοποίηση των κατοίκων ότι μία παρόμοια καταστροφή μπορεί να συμβεί ανά
πάσα στιγμή. Κι αυτό γιατί η περιοχή βρίσκεται πάνω σε τεράστια ρήγματα που
μπορούν να δώσουν νέους μεγάλους σεισμούς. Το πόσο επικίνδυνα είναι αυτά τα
ρήγματα φανέρωσε η ανάλυση σύγχρονων δεδομένων σε συνδυασμό με αρχαίους
τοπικούς μύθους. Πρόκειται για τη νέα επιστήμη της Γεωμυθολογίας, που αλλάζει
όσα γνωρίζουμε για τους σεισμούς, τα ηφαίστεια και τα τσουνάμι, σύμφωνα με το
επιστημονικό περιοδικό «Science».

Ένα βουνό σε μια νύχτα. Οι ειδικοί της νέας επιστήμης πιστεύουν ότι τα
βίαια γεωλογικά φαινόμενα μπορεί να εκδηλώνονται συχνότερα από ό,τι
υποπτεύονταν ώς τώρα. Εκτός από τον «χαμένο» σεισμό του Σιάτλ και των
βορειοδυτικών ακτών της Αμερικής, η Γεωμυθολογία έχει επίσης αποκαλύψει
πρόσφατα ότι ένα ηφαίστειο στα Φίτζι, καταχωρημένο ως ανενεργό, είναι τελικά
ενεργό. H ανακάλυψη έγινε όταν οι γεωλόγοι αποφάσισαν να ερευνήσουν έναν
τοπικό μύθο για ένα βουνό που εμφανίστηκε μέσα σε μία νύχτα.

Οι γεωλόγοι έχουν ανακαλύψει ότι οι μύθοι της Μέσης Ανατολής οι σχετικοί με πλημμύρες, ανάμεσά τους και η ιστορία του Νώε, δικαιολογούνται από έναν κατακλυσμό στη Μαύρη Θάλασσα πριν από 7.600 χρόνια

Οι γεωλόγοι έχουν βρει ότι οι μύθοι της Μέσης Ανατολής, οι σχετικοί με
πλημμύρες, ανάμεσά τους και η ιστορία του Νώε, δικαιολογούνται από έναν
ξαφνικό κατακλυσμό στη Μαύρη Θάλασσα πριν από 7.600 χρόνια. Ανακάλυψαν επίσης
πως το Μαντείο των Δελφών βρίσκεται πάνω σε ένα γεωλογικό ρήγμα που εκλύει
παραισθησιογόνα αέρια, τα οποία ενδεχομένως ευθύνονται για τις αμφίσημες
προφητείες της Πυθίας.

«Οι μύθοι μπορούν να μας πουν πολλά για τα γεγονότα του παρελθόντος και είναι
αυτοί που μας αποκάλυψαν τι συνέβη στο Σιάτλ πριν από 300 χρόνια», εξηγεί στην
εφημερίδα «Observer» ο Μπράιαν Ατγουότερ από την Εθνική Γεωλογική Υπηρεσία των
ΗΠΑ. Στις περιοχές κατά μήκος των ακτών του Όρεγκον και της Ουάσιγκτον είναι
γνωστές οι ιστορίες των Ινδιάνων για μεγάλους βράχους, που λέγονται αγιάχος. Ο
θρύλος λέει ότι όποιος περαστικός κάνει το λάθος και τους κοιτάξει αρχίζει να
τρέμει μέχρι θανάτου. H Ρουθ Λάντγουιν, σεισμολόγος στο Σιάτλ, «ξέθαψε»
τοπικές ιστορίες για χωριά που τα κατάπιε η θάλασσα και για θρυλικές μάχες
ανάμεσα σε φάλαινες και μυθικά πουλιά των Ινδιάνων.

Το «ορφανό» τσουνάμι. Αυτές οι ιστορίες έκαναν τον Ατγουότερ να σκεφτεί
ότι κάποια αλήθεια κρύβεται από πίσω. Έτσι, άρχισε να μελετά τη ζώνη των
ρηγμάτων κατά μήκος των ακτών, που φτάνουν τα 1.100 χιλιόμετρα. Τα ευρήματα
τον σόκαραν. Μεγάλα τμήματα είχαν υποστεί απότομη καθίζηση σχετικά πρόσφατα. H
μελέτη των κορμών των δέντρων σε αυτή την περιοχή είχε δείξει ότι μεταξύ του
1680 και του 1720 εκδηλώθηκε μεγάλος σεισμός και ακολούθησε τσουνάμι. «Δεν
ξέραμε αν ήταν ένας μεγάλος σεισμός ή δύο-τρεις μικρότεροι. Ούτε ξέραμε πότε
ακριβώς έγινε η καταστροφή».

Μετέπειτα έρευνα στους δακτυλίους των κορμών εντόπισε την ημερομηνία μεταξύ
του 1699 και του 1700. Εκεί βοήθησαν πάλι οι τοπικοί μύθοι. Ιάπωνες
επιστήμονες μελέτησαν τα δικά τους αρχεία και βρήκαν ένα «ορφανό» τσουνάμι,
ένα τεράστιο κύμα που δεν είχε συνδεθεί με κανέναν σεισμό, το οποίο κατέστρεψε
πολλά ιαπωνικά χωριά στις 27 Ιανουαρίου του 1700. «Αυτό μας έδωσε την ακριβή
ημερομηνία και το μέγεθος του σεισμού. Για να καταστραφούν χωριά χιλιάδες
χιλιόμετρα μακριά από μας, ο δικός μας σεισμός πρέπει να ήταν 9 Ρίχτερ», λέει
ο Ατγουότερ. Σήμερα, οι επιστήμονες ξέρουν ότι η περιοχή του Σιάτλ υπέφερε από
σεισμούς και τσουνάμι κάθε 200 με 1.000 χρόνια. «Μπορεί να ‘χουμε νέο σεισμό
σύντομα», σύμφωνα με τον Ατγουότερ.

Οι ιθαγενείς της Ταϊλάνδης γλίτωσαν από το τσουνάμι

Πέρυσι τον Δεκέμβριο, Ταϊλανδέζοι ιθαγενείς είδαν ανησυχητικά σημάδια στη θάλασσα που τους θύμισαν παλιούς μύθους για θανατηφόρα κύματα. Απομακρύνθηκαν έγκαιρα από τις ακτές και γλίτωσαν από το τσουνάμι. Παρόμοιες ιστορίες μελετούν οι ειδικοί της νέας επιστήμης της Γεωμυθολογίας για να προβλέψουν νέες καταστροφές

Ο σεισμός και το δολοφονικό τσουνάμι που χτύπησαν την Ασία πριν από
έναν χρόνο σκότωσαν 300.000 ανθρώπους. Οι παλιοί μύθοι έσωσαν τη ζωή ιθαγενών.
Σύμφωνα με μία αρχαία παράδοση των ντόπιων Μόκεν, φυλή που περιπλανάται στις
θάλασσες της Ταϊλάνδης, όταν η θάλασσα υποχωρεί γρήγορα σε μεγάλη έκταση –
φαινόμενο που τώρα οι επιστήμονες ξέρουν ότι προηγείται του τσουνάμι –
ακολουθεί σύντομα ένα τεράστιο κύμα που καταπίνει ανθρώπους. Κι αν θέλουν να
σωθούν, πρέπει να τρέξουν μακριά και γρήγορα. Αυτό έκαναν και πέρυσι στις 26
Δεκεμβρίου και γλίτωσαν.

Άλλο ένα παράδειγμα της χρησιμότητας της Γεωμυθολογίας έχουμε στα Φίτζι του
Νότιου Ειρηνικού. Στο νησί Καντάβου, ο Πάτρικ Ναν μελετά τα ηφαίστεια, τα
οποία νόμιζε ανενεργά για δεκάδες χιλιάδες χρόνια. «Μέχρι που άκουσα θρύλους
για πρόσφατες εκρήξεις. Στην αρχή δεν τους πίστεψα. Όταν άνοιξαν έναν δρόμο
στην περιοχή το 2002, ανακάλυψα τα ίχνη μίας ηφαιστειακής έκρηξης πολύ μετά
την εμφάνιση των πρώτων κατοίκων του νησιού. Με έκανε να ξαναμελετήσω τους
μύθους των ντόπιων».

Σήμερα ο Ναν συγκεντρώνει τέτοιες ιστορίες για λογαριασμό της γαλλικής
κυβέρνησης, με σκοπό να ανακαλύψει νησιά του Ειρηνικού όπου οι επιστήμονες
πρέπει να ψάξουν ίχνη σεισμών, ηφαιστείων και καταστροφικών καθιζήσεων. «Ένα
παραμύθι για θεότητες που ψαρεύουν νησιά από το νερό ή που πετούν ένα νησί στη
θάλασσα μας προκαλεί υποψίες», λέει.

Επιμέλεια: Στέφανος Κρίκκης, Εύη Ελευθεριάδου