Δρόμοι

Στις μικρές…

… χώρες – που κάποτε τις λέγαμε ευθαρσώς εξαρτημένες – οι ετήσιες απόπειρές
τους να καταρτίσουν έναν προϋπολογισμό, να γεμίσουν τις «μαύρες τρύπες», να
εξυπηρετήσουν τα χρέη, έχουν πάντα ένα κωμικοτραγικό ενδιαφέρον. Γιατί πάντα
μας κάνουν να ξεχνούμε τον βασικότερο παράγοντα: την ηγεμονία του δολαρίου.

Στην αρχιτεκτονική…

… της διεθνούς οικονομίας το δολάριο είναι το βασικό αποθεματικό νόμισμα.
Αποτελεί σήμερα το 68% των παγκόσμιων συναλλαγματικών αποθεμάτων, έναντι 51%
πριν από μια δεκαετία. Όμως, το 2000, το αμερικανικό μερίδιο στις παγκόσμιες
εξαγωγές ήταν 12,3%, ενώ το αμερικανικό μερίδιο στις παγκόσμιες εισαγωγές ήταν
18,9%. Δηλαδή, οι Αμερικανοί ήταν – και είναι – «μέσα» (εισάγουν περισσότερα
από όσα εξάγουν). Τότε γιατί ο υπόλοιπος κόσμος εξακολουθεί να μαζεύει
δολάρια;

Από το 1971…

… όταν ο πρόεδρος Νίξον το απέσυρε από τον κανόνα χρυσού, το δολάριο έγινε
ένα παγκόσμιο νομισματικό εργαλείο το οποίο οι ΗΠΑ – και μόνον αυτές – είναι
σε θέση να το ενισχύουν διαρκώς τυπώνοντας νέο χρήμα. Τα ελλείμματά τους είναι
τα υψηλότερα στον κόσμο αλλά, αντί να ανησυχούν γι’ αυτά, ανησυχούν όλες οι
άλλες χώρες για τα δικά τους. Γιατί; Το παγκόσμιο εμπόριο έχει γίνει ένα
παιχνίδι στο οποίο οι ΗΠΑ παράγουν δολάρια και ο υπόλοιπος κόσμος παράγει
προϊόντα που μπορεί να αγοράσει το δολάριο. Οι χώρες του κόσμου δεν παλεύουν
πια για να αποκτήσουν ανταγωνιστικό πλεονέκτημα. Ανταγωνίζονται για να
αποκτήσουν τα δολάρια που χρειάζονται για να εξυπηρετήσουν το εξωτερικό χρέος
τους (που αποτιμάται σε δολάρια) και για να συσσωρεύσουν αποθεματικά σε
δολάρια με τα οποία στηρίζουν τη συναλλαγματική αξία των νομισμάτων τους. Αυτό
το φαινόμενο αποκαλεί «ηγεμονία του δολαρίου» ο οικονομικός αναλυτής Χένρι
Σ.K. Λιου. Και το αποδίδει σε μια γεωπολιτική πραγματικότητα: όλα τα βασικά
προϊόντα, και κυρίως το πετρέλαιο, αποτιμώνται σε δολάρια. Όλοι δέχονται το
δολάριο, επειδή το δολάριο μπορεί και αγοράζει πετρέλαιο. (Τα τελευταία χρόνια
δεύτερο αποθεματικό νόμισμα έχει αναδειχτεί το ευρώ. H αμερικανική
πλαγιοκόπηση του γαλλογερμανικού άξονα με τη «συμμαχία των προθύμων» δεν είναι
άσχετη με αυτή τη νέα πραγματικότητα).

Τα αποθεματικά…

… σε δολάρια επενδύονται φυσικά σε αμερικανικά περιουσιακά στοιχεία. Έτσι,
οι ΗΠΑ αποκτούν ένα πλεόνασμα με το οποίο χρηματοδοτούν τα εμπορικά ελλείμματά
τους. (Παρά τη χρηματιστηριακή κρίση ο δείκτης Ντάου Τζόουνς αυξήθηκε 281% από
το 1990 έως το 2001). Οποιοδήποτε περιουσιακό στοιχείο αποτιμάται σε δολάρια,
ανεξαρτήτως τόπου, είναι ουσιαστικά αμερικανικό περιουσιακό στοιχείο. Όταν,
λόγω αμερικανικής εξάρτησης των πετρελαιοπαραγωγών χωρών, το πετρέλαιο
αποτιμάται σε δολάρια και οι ΗΠΑ είναι η μοναδική χώρα που μπορεί να τυπώνει
δολάρια, αυτό σημαίνει πως οι ΗΠΑ ουσιαστικά κατέχουν το παγκόσμιο πετρέλαιο
τζάμπα. Και όσο περισσότερα δολάρια τυπώνουν τόσο ανεβαίνει η τιμή των
περιουσιακών στοιχείων τους. Μπρος γκρεμός και πίσω ρέμα, δηλαδή, για τις
υπόλοιπες χώρες (τις εξαρτημένες).